Zwilazkowiec Alliancer, January 07, 1975

              1r ~C i-- ~ ft fArfWe f~" &'„ £--fir-i-
1-s2łk?- &-'
' -- y -- jł — i
NR 2 "ZWIĄZKOWIEC" STYCZEŃ V(Jnuiry) wtorak 7 — 1975x stu s
T Gasztold i Z Haszczyc
Uciecz
W początkach października
1939 roku wojna obronna Pol-ski
dobiegała końca Nowy rząd
polski zaczął działać w sojusz
niczej Francji Jedna z pierw-szych
jego decyzji dotyczyła od-budowy
sił zbrojnych W po-czątku
października tego Toku
na zachodzie znalazła się tylko
część Polskiej Marynarki Wo-jennej
która 'weszła w skład
Royal Navy Do odbudowy armii
i lotnictwa miała posłużyć czę-ściowo
polska emigracja zarob-kowa
lecz podstawowy trzon o-sobo- wy
nowej armii stanowić
mieli żołnierze którzy w tym
czasie znaleźli się w sąsiadują-cych
z Polską krajach neutral-nych
i których należało wydo-stać
z internowania
Spróbujmy tu odtworzyć dzie-je
tych Polaków którzy znaleźli
się w krajach nadbałtyckich i
chcieli kontynuować rozpoczętą
we wrześniu walkę 'Wspomnie-liśmy
już o losie kutra którym
przybyła do Łotwy grupa maryna
rzy z komandorem Hryniewiec-kim
na czele Wspomnijmy je-szcze
o dowódcy flotylli rzecz-nej
w Pińsku — komandorze
Witoldzie Zajączkowskim który
w bitwie pod Kockiem dowo-dził
oddziałem spieszonych ma-rynarzy
następnie przedostał
się na Łotwę i stąd niebawem
wraz z innymi dotarł na Wyspy
Brytyjskie
SYTUACJA NA LITWIE
Na Litwie znalazło się około
13 tys żołnierzy różnych stop-ni
a na Łatwie — przeszło 2
tys Oprócz tego do obu krajów
przybyło kilkadziesiąt tysięcy u-chodż- ców
(których brano pod
uwagę w rachubach ewakuacyj-nych
na zachód
Jak wyglądała sytuacja na
Litwie? Jest rzeczą na ogół zna-ną
że w okresie międzywojen-nym
stosunki polsko-litewsk- ie
układały się źle Wpływała na
to sprawa Wilna jak też polska
demonstracja militarna podję-ta
w 1938 t w celu zmuszenia
rządu litewskiego do nawiąza-nia
stosunków dyplomatycz-nych
z Polską Wśród Litwinów
ipowstało wiele urazów do Pola-ków
Mimo to Litwa zachowała
ścisłą neutralność w okresie
wojny polsko-niemiecki- ej choć
Niemcy wysuwali niedwuznacz-ne
sugestie pod jej adresem
Rząd litewski nie zgodził się
też na przemarsz wojsk hitle-rowskich
przez swoje teryto-rium
W drugiej połowie wrze-śnia
ikiedy klęska Polski stawa-ła
się widoczna rząd litewski
zarządził mobilizację a premier
igen Jonas Cernius wygłosił
przemówienie radiowe w któ-rym
imin oświadczył: „Walki
mogą już wkrótce przybliżyć się
do naszych granic Niektóre
--walczące oddziały naciskane
przez wroga mogą wkroczyć na
naszą ziemię Wówczas trzeba
będzie je rozbroić i internowsć
lub odeprzeć"
Przekraczanie granicy litew-skiej
przez Polaków rozpoczęło
się 19 września Były to oddzia-ły
garnizonu wileńskiego ośrod-ków
zapasowych i instytucji ty-łowych
ewakuowanych z DOK
TH i Xi a 23 września — oddzia-ły
grupy operacyjnej gen Prze-ździeckie- go
z częścią władz ad-ministracyjnych
i policją Prze-kroczenie
granicy przez zwarte
grupy odbywało się do ostatnich
dni września a pojedyncze —
do połowy października Repor
ter dziennika „Lietuvos Aibas"
pisał: „Do punktu igranicznego
stale podjeżdżają oddziały woj-skowe
polskie Wymęczone ze
śladami przebytych bojów i da-lekich
marszów" Mimo wspom-nianych
już zadrażnień zarówno
władze jak i ludność litewska
zachowały się wobec uchodźców
na ogół poprawnie Jeden z in-ternowanych
— Tadeusz Mako-sza
pisze: „Litwini przygoto-wali
dla nas posiłek w ad hoc
przygotowanych kuchniach pod
gołym niebem tuż przy torze
kolejowym Otrzymaliśmy po so-lidnym
kawałku chleba i kaszę
pęczak sowicie okraszony"
Na obozy internowanych Lit-wini
przeznaczyli początkowo
część ośrodków wczasowych Z
nastaniem zimy zaczęto two-rzyć
obozy stałe które znajdo-wały
się w Połądze Olicie Bir- -
sztanach ' Rokiszkach i w for-tach
pod Kownem Większość
internowanych traktowała Litwę-
-jako punkt na drodze do kra-jów
gdzie tworzyły się polskie
siły zbrojne Już we wrześniu
1939 r nastąpiły pierwsze ucie-czki
Rybacy litewscy za opłatą
zgodzili się przewieźć pierwszą
grupę uchodźców z' Połągi
Ucieczki takie zdarzały się i póź-niej
ale władze litewskie wy-dały
odpowiednie zakazy żeby
się nie narażać m Rzeszy Orga-nizowaniem
dalszych przerzu-tów
zajmowało się funkcjonują-ce
w Kownieposelstwo polskie
— z pomocą placówek dyploma-tycznych
Francji i W Brytanii
Nie wszyscy jednak chętni mo-gli
wyjechać Zgodnie z otrzy-manymi
instrukcjami polski at-tache
płk Leon Mitkiewicz wy-znaczał
do wyjazdu przede
v szystkirn specjalistów lotni-ków
i żołnierzy wojsk pancer-nych
oraz niektórych oficerów
sztabowych I tak w październi-ku
udało się ewakuować 150
osób i zdobyć dokumenty dla
dalszych trzystu Później wyjaz-dy
stawały się coraz trudniej-sze
i rzadsze U poszczególnych
oficerów litewskich ujawniły
się antagonizmy w stosunku do
Polaków Dały' one o sobie znać
w niektórych obozach interno-wanych
Mniej uchodźców było na
Łotwie choć trzeba wspomnieć
że ucieczki z Litwy wiodły do
Szwecji głównie przez Rygę ja-ko
największy i najrliższy port
Na Łotwie znalazła się też
część personeLu 5 pułku lotni-czego
a pierwszeństwo w ewa-kuacji
mieli lotnicy Stosunek
Łotyszów do Polaków był nie-przyjazny
silne były tu wpły-wy
niemieckie a dotyczyło to
zarówno rządu jak i ludności
W czasie wojny wTześniowej
Łotwa zajęłał stanowisko wy-bitnie
proniemieckie W litera-turze
przedmiotu podaje się że
warunki pobytu na Łotwie były
gorsze a kontrola bardziej niż
na Litwie uciążliwa Szwecja
także formalnie czyniła prze-szkody
w przepuszczaniu przez
swój kraj polskich uciekinie-rów
Wydawanie wiz tranzyto-wych
ograniczała do 12 dzien-nie
a wydawanie wiz wjazdo-wych
wstrzymała całkowicie
NIEBEZPIECZNY SZLAK
Szlak Bałtycki stał się niebez-pieczny
gdy w początkach 1940
roku hitlerowcy zaczęli szczegó
łowo kontrolować statki na tra-sie
Litwa' —Łotwa—Szwecja Za-trzymali
oni np statek szwedz-ki
„Ronnang Oscar" na trasie
z Rygi do Sztokholmu Odpro-wadzili
go do portu niemieckie-go
a z pokładu zabrali 42 Po-laków
których deportowali do
obozu koncentracyjnego Wy-padków
takich było wiele
Dużej pomocy udzielały Po-lakom
placówki dyplomatyczne
państw sojuszniczych Np w
ambasadzie brytyjskiej w Ry-dze
rezydował polski agent
który zaopatrywał ich w fałszy-we
dokumenty i ułatwiał załat-wiani- e'
formalności z ulokowa-niem
się na statkach szwedz-kich
W miarę zaostrzania blo-kady
niemieckiej coraz więcej
statków wpadało w ręce hitle-rowskie
Bezpieczniejsza była
droga lotnicza Między Rygą i
Szwecją kursowały szwedzkie
samoloty i nimi juz zimą 1940 r
ewakuowała się większość Pola-ków
Jeżeli szlakiem przez Karpaty
przedostało się na zachód prze-szło
trzydzieści tysięcy osób to
przez Bałtyk prawdopodobnie
przemknęło się niewiele ponad
tysiąc i to igłównie w 1939 r
Szlak ten dla masowych ucie-czek
stał się zbyt ryzykowny
gdy hitlerowcy zorientowali się
w sytuacji Ale ucieczki trwały
nadal przez całą wojnę Były to
już jednak przejścia poszcze-gólnych
osób i małych 'grup
Sytuacja znacznie pogorszyła
się gdy w lecie 1940 r upadła
Francja Jedynym europejskim
krajem który wtedy walczył z
Niemcami była Wielka Bryta-nia
Trasa przerzutu wiodła te-raz
wyłącznie przez Szwecje
Kattegat i Skageirak kontro-lowali
Niemcy którzy utrzymy-wali
tam sporą flotę M in w
porcie Kristiansand Norwegia)
stacjonowały niemieckie nisz-czyciele
Niezależnie od tego na
wodach tych stawiali Niemcy li-czne
pola minowe Na wybrze-żach
iDanii i Norwegii rozloko-wali
baterie nadbrzeżnej artyle-rii
przeciwlotniczej a także bazy
Luftwaffe Blokadę tę przery-wali
Brytyjczycy głównie w zi-mie
gdy sprzyjała itn zła pogo-da
W styczniu 1941 r przewie-ziono
ze Szwecji do W Brytanii
25 tys ton łożysk kulkowych i
innych specjalnych wyrobów
stalowych do" budowy samolo-tów
i pojazdów pancernych
Ładunek ten przewiozło pięć
statków norweskich W 1942 r
podobna próba przewiezienia
materiałów strategicznych ze
Szwecji- - do W Brytanii zakoń-czyła
się niepowodzeniem Ko-lejną
próbę przerwania blokady
morskiej na trasie Wielka Bry-tania
— Szwecja podjęto dopie-ro
(miedzy listopadem 1943 r a
tmarcem 1944 r Do akcji tej u-ży- to
okrętów wojennych odpo-wiednio
przystosowanych do
wymogów transportu
Uzupełnieniem eskapad były
rejsy samolotów komunikacyj-nych
z W Brytanii do Szwecji
linii lotniczych BOAC i RAF
Wiadomo że w 1941 r w prze-lotach
łych brał udział jeden z
polskich "LockheedW' które
dwa lata wcześniej przeleciały z
Polski do Skandynawii i dalej
do Wielkiej Brytanii Otwarcie
w tak trudnych warunkach ko-munikacji
lotniczej podyktowa-ła
konieczność przewożenia
przede wszystkim ludzi Na
większą skalę stało się to moż-liwe
w roku 1943 dzięki uży-ciu
odpowiednio przystosowa-nych
samolotów bojowych typu
"Mosąuito" które lepiej nada-wały
się do tego niż maszyny
komunikacyjne
Szwecja przez którą szły
„polskie" szlaki znalazła się w
czasie wojny w trudnej sytua-cji
otoczona i zagrożona z
wszystkich stion przez hitlerow-ców
— zarówno na granicach
ladowych jak i morskich Kon-sekwencją
tego był wymuszony
na Szwecji już po inwazji na
Norwegię i Danię układ o tran-zycie
wojsk niemieckich przez
terytorium szwedzkie Podano
to do wiadomości 5 lipca 1940 r
Umowę tę przyjętą pod groźbą
użycia siły rząd szwedzki wy-powiedział
w sierpniu 1943 ro-ku
Przez cały czas Szwecja
przyjmowała ucho dźców W
1943 r przebywało w tym kraju
15 tys Duńczyków i 36 tys
Norwegów
Wczesną jesienią 1940 r pod-róż
na trasie Wielka Brytania
— Szwecja odbył komandor
ppor Bogusław Krawczyk Rok
wcześniej był od dowódcą „Wil-ka"
W Sztokholmie przebywał
przez kilka miesięcy jako do-wódca
internowanych okrętów
przygotowywał je do przedarcia
się do Anglii na wypadek agre-sji
Niemiec na Szwecję Dziś
wiemy że obawy te nie były
bezpodstawne Niemcy opraco-wali
plan zdobycia tego kraju
oznaczony kryptonimem „Sil-berfuch- s"
(Srebrny lis)
Wybrzeże gdańskie stało się
— z uwagf na zagrożeniej lotni-cze
obszaru Morza Północnego
— główną bazą floty hitlerow-skiej'
Nie od rzeczy będzie tu
wspomnieć że w maju 1941 r
do Gdyni przybył Hitler wraz
z „wielkim admirałem" Raede-re- m
by osobiście wyprawić ze-spół
okrętów „Bismarck" i
„Prinz Eugen" na Atlantyk
Rajd ten jak wiadomo skończył
się zatopieniem „Bismarcka" i
ucieczką „Prinz Eugena" Zato-ka
Gdańska była głównym poli-gonem
U-Bootó- w Częstokroć
było ich tutaj więcej niż na At-lantyku
Nic dziwnego że rejo-nem
tym bardzo interesowały
się wywiady alianckie które w
związku z tym wyikorzysty wały
przerzuty do Szwecji Gestapo i
Abwehra działały tu jednak z
wielkim zdecydowaniem a kon-sekwencją
tego były liczne
wpadki i tragiczne zakończenia
różnych akcji
KONSPIRACJA
NA WYBRZEŻU
Cechą charakterystyczną kon-spiracji
na wybrzeżu było rozbi-cie
jej na liczne organizacje
które często były w stosunku
do siebie w opozycji Nie prze-strzegały
one ścisłych zasad
konspiracji co powodowało li-czne
wsypy Każda z tych orga-nizacji
prowadziła na własną rę-kę
przerzuty do Szwecji która
stanowiła pierwszy etap w dro-dze
na zachód Materiały któ-ryi- mi
obecnie dysponujemy są
niekompletne jeżeli chodzi o
działalność AK która jako je-dyna
spośród większych organi-zacji
działających na wybrzeżu
miała zasięg ogólnopolski Wie-my
tylko że przy KOP AK ist-niał
oddział VK który oprócz
organizowania łączności miał
realizować przerzuty na pół-nocną
stronę Bałtyku Na czele
tego oddziału stał podpułkow-nik
o pseudonimach „Marta" i
„Michał" Następnie funkcję
jego przejął Gustaw Olszewski
a po jego aresztowaniu — Le-szek
Biały (ps „Jakub")
(Dokończenie nastąpi)
WYTYCZNE
Program ten przez Depar-tament
Sekretarza Stanu ma za zadanie
wzbogacenie kanadyjskiej struktury kulturo-wej
przez zwiększenie możliwości grup
etniczno kulturowych w umacnianiu ich
odmiennych kultur i dzieleniu ich z innymi
KANADYJSKA TOŻSAMOŚĆ
— zachęca autorów i tłumaczy o różnym
pochodzeniu kulturowym do udostępnie-nia
kanadyjskiej publiczności dzieł lite-ratury
dzięki tłumaczeniu ich na język
angielski lub francuski
Jest w przygotowaniu duży projekt opra-cowania
historii kanadyjskich grup
etniczno kulturowych
— umożliwia organizowanie konferencji
r i wystaw etniczno kulturowego rękodzieła
i dostarcza informacji o występujących
w "nim kierunkach
— popiera organizowanie
festiwali (teatru tańca i muzyki) na
terenie całej Kanady w których bierze
udział wiele grup i osób ze wszystkich
części Kanady i które reprezentują wiule
odmian kulturowego dziedzictwa
Oprócz tego że program ten będzie w dalszym
ciągu popierał powyższe działania ulegnie
on ponadto dalszemu poszerzeniu i rozbu-dowie
aby pełniej wykonywać swe zadania
i2J!'v pyk?':: rW'"7Zy
John Munro
Minister Responsible
(or Multiculturalism
v s# a
"?J2?sŁłs2 ff
rnsMasanmaftA — s-- m
-- - s~ i-- u' --tjr sm ~n~--
5?Af A'RJl&i'AŁ4 U AASii t6 JŁ BL &&&&M£&9Jy
f t!?Kfc TiiŁ a i GCFTe-jk- ł X iji i-- 5 s-- Ji J& ś fł th& i i E3tfF?es Fmtss a-- & ~~ aHH s#e &
Zoch®diii Xwic?z©k
Dzięki widerlu FraknocnitsazketkomWi-z
taszek miał zawsze dużo waż-nych
i ciekawych informacji
Były to zarówno wiadomości o
sytuacji Polaków' o metodach
terroru hitlerowskiego i zamie-rzeniach
okupantów ale czasa-mi
przypadkowo trafiały się
także informacje o charakterze
wojskowym W czasie spotkań z
pizedstawicielami ZWZ dr Wi-taszek
przekazywał im wszyst-kie
te dane które następnie w
raportach tej organizacji wę-drowały
do Warszawy lub
wprost za granicę
W końcowych tygodniach
1939 r i na początku 1940 r
poznańskie Gestapo zlikwidowa-ło
kilka stworzonych zaraz po
wrześniu 1939 r polskich orga-nizacji
podziemnych Na mu-rach
miasta coraz częściej uka-zywały
się czerwone plakaty z
nazwiskami Polaków skazanych
na śmierć niera za błahe prze
winienia lub tylko dlatego że
kiedyś działali jako patrioci
Jednocześnie w samym Pozna-niu
jak i w całej Wielkopolsce
wskutek masowego wywożenia
Polaków do Generalnej Guber-ni
oraz specjalnego osadnictwa
zwiększała się liczba Niemców
Rozmowy na temat podjęcia
skutecznej walki z terrorem o-kupa- nta
a przede wszystkim w
sprawie stworzenia organizacji
która mogłaby akcję taką pro-wadzić
rozpoczęły się już w
pierwszych tygodniach 1940 r
w gabinecie lekarskim dra Wi-taszka
— wówczas jeszcze przy
ul Zamkowej Wszystko zacz-ęto
się po prostu od komentowa
nia nasilającego się terroru
hitlerowskiego i jego tragicz-nych
skutków dla Wielkopolan
Niebawem zaczęło się wspólne
n
Aby
do na
THE DEPARTMENT
OF THE
SECRETARY
OF STATE
StJotiniHffdW
unlng
Sir Humphrey Gilbert
Bldg PO Bot E-53- 68 DiikworttiStAlC5W2
(709) 722-618- 1
Halifair Hs
CiUzensnlp Branen
Trade Mart Buildine
Ste405ScntiaSq
B3K2Y5 (902) 426-21- 18
Honcton NB
Central & Nova ScoBa
Trust Bid? SWtląia
Street 5tfi floor 19
EIC8M1 (506)858-202- 8
Montreal Que"
1080 BeaverHall Hit!
Piko 2101 H2Z1S8
CU) 283-568- 9
Horanda QuŁ
243 nie Murdoch BP
3Ś5J9X5A9
(819) 762-451- 2
Hamilton Ont
Hamilton
604 L8P1H8 Room
London Ont
395 Dundas St- - 2nd
floor N6B 1Y5
(519) 679-43- 35
Ottawa Ont
Room 306 77 Melcalfe
StKlP5L6
(613) 996-597- 7
Sudbury Ont
Llsgar St S
Room 320 P3E3U
(705)673-112- 1-
Thunder Bay Ont
240 South SjndicaM
Ave„ 2nd floor Sta tioa
"F"P7E1C8
G07) 623-524- 1
Tlmmlni Ont
E85 Algonguln Blvd
Apt702P4H7H8
(705) 264-83- 68
Toronto Ont
55 St Clair Ave£
Room 810 M4T 1M2
(416) 966-65- 54
Wlnnlpee Man
Room 201 303 Malt
Strett R3C 3G7 f
Quebee Qu I
100 Carri d'Youville
Fiee730QlR3f7
(418) 694-383- 1
Sherbrooke OuŁ
Edifico RoyafTrusŁ
Piice 500 25 rue
Wellmcton nord J1H 581
(819) 565-477- 2
Trols-Rivler- es Que
550 Bonaventura PiSce
BP335C9A5G4
(819) 375-484- 5
John Munro
charge
du łł
?' tr i? iTnie i nazwisko
Miejscowo
V
czytanie tajnych gazetek i słu-chanie
radia Jednym z uczest-ników
tych spontanicznych ze-brań
i dyskusji był zaprzyjaź-niony
z drem Witaszkiem mio-dy
energiczny człowiek 1 gorą-cy
patriota dr Henryk Guen-the- r
W tym czasie właśnie por
Surma z polecenia kierownic-twa
ZWZ zaczął tworzyć Wy-dział
III sabotażu i dywersji —
Związek Odwetu Całe grono
młodych ludzi i znajomych dra
Witaszka szukało okazji do wal-ki
z hitlerowskim terrorem o-chot- nie
więc przystąpiło do
Związku Odwetu Gdy po kolej-nych
ciosach zadanych
podziemiu przez Gesta-po
na czele Związku Odwetu
stanął dr Witaszek organizacja
ta miała już sporo przygotowań
za sobą Jeszcze jako kierownik
podwydziału bakteriologiczne-go
dr Witaszek zorganizował
kilka laboratoriów i punktów
napełniania fiolek bakteriami i
toksynami
W jakiś czas po zorganizowa-niu
Związku Odwetu zaczęły za-chodzić
zaskakujące zmiany w
trybie dra Witaszka Ku
zdumieniu żony i znajomych —
lekarz nigdy przedtem
nie palił kupił sobie bogatą ko-lekcję
fajek o najróżniejszych
kształtach Kilka z nich stale-nosi- ł
przy sobie i nagle zmie-niał
np prostą i długą na ma-łą
i zakrzywioną lub z ogrom-nym
cybuchem Dzisiaj wiemy
że przy ich pomocy w umówio-ny
sposób podawał sygnały o-sob- om
z którymi łączyła go
wspólna działalność przeciwko
okupantowi Niekiedy spotykał
się z nimi także w swoim gabi-necie
lub w maleńkiej knajpie
przy ul Strzeleckiej albo
WIELOKULTUROWOŚĆ
JEST STAŁĄ
POLITYKĄ RZĄDU
Kanadyjska tożsamość jest częścią
polityki
przeprowadzany
wielokulturowych
PKd£S£KSŹ WllłTcpTltWTTPTTlJ &vliiiLr
Henryk Tycner Odwetu
wielokulturowej
otrzymać dalsze informacje pisz
następujących biur poniższe adresy:
labrador)
SECRETARIAT
D'ETAT k
Regtna Sask
150Ma!nStWf?O0m ' 1867 St 1007 S4P2C2
(416)523-235- 3 (306)525-615- 5
'
'
_
'
(204)985-360- 1
205-- A
Mir'sV°
MulticuHurąlisme
&+7fA
Adres
—
pol-skiemu
—
życia
który
Edmonton Alta
(alto urv!ng NWT)
Room 310 9823 -- 104 ti
Ave„T5J0J9
(403) 425-673- 0
yancouyar BC
1525W8tłiAve
Room 207 V6J 1T5
(604)732-411-1
V
Osoby i
grupy chcące
podzielić się
swymi uwagami
na temat dalszego
rozwoju piogramu
proszeni są o napisanie
do:
Multiculturalism
PO Box36S
Statlon Af
Ottawa Ontario ł ' ' K1N8Z9
Prowincja Nr kodu pocztowego
Tclejon: Nr obsazru telefonicznego (Area Codę)
if nti-4- 3 irCrfftJtt ijtejui
wreszcie w aptece przy ul A
Lampego niekiedy zaś na uli-cach
dalekich dzielnic Pozna-nia
Jego łącznikami były Maria
Gausowa Mmi Cegłowska
Szwarcówna i Czesława Milian
Ta ostatnia kobieta wielkiej u-lu- uy
i kultury gorąca patriot-k- a
wielokrotnie wykonywała
najtrudniejsze zadania Czesła-wa
Milian żona pułkownika
który we wrześniu 1939 r wal-czył
w obronie Warszawy
Utrzymywała ona miedzy inn
łączność pomiędzy drem Wi-taszkiem
a dowództwem ZWZ
w Poznaniu Ona też w wielu
przypadkach przekazywała Po-lakom
zatrudnionym w roli
kelnerów fiolki z zabójczą za-wartością
Czesława Milian by-ła
także łącznikiem do skrzynki
sztabu Komendy Okręgu ZWZ
która mieściła się u urzędnicz-ki
Haliny Ryffert w Poznaniu
przy ul Rybaki 22a
Wiele środków walki otrzymywał poznań-ski
Związek Odwetu przywozili
kurierzy przede wszystkim z
Warszawy Duże jednak ilości
organizacja wytwarzała na miej-scu
w Poznaniu W wyniku
przeprowadzonych w czasie o-kupa- cji
badań i doświadczeń dr_
Witaszek skomponował kilka
środków które nie wywoływały
objawów zatrucia lecz dokony-wały
w organizmie powolnego
spustoszenia i prowadziły 'do
śmierci Jeden z tych środków
już nawet po jednorazowej daw-ce
powodował nieodwracalne
zmiany w śledzionie lub ner-kach
i po około dwóch miesią-cach
zgon Wytwarzano więc
specyfik który działał na ser-ce
i doprowadzał po jakimś cza-sie
do nagłego zaprzestania
czynności układu krążenia Była
to więc broń nieefektowna i ci-cho
działająca lecz niesłycha-nie
celna i niechybna w śmier-telnym
działaniu Niosła ona
śmierć jako odwet za tysiące
pomordowanych w kaźniach i
potworne w swojej systema
tyczności niszczenie Polaków
Trudno obecnie stwierdzić
które z zakonspirowanych labo-ratoriów
powstało pierwsze
Prawdopodobnie było to labora-torium
u rodziny Górznych przy
ul Kwiatowej 6 Mieszkanie
Górznych miało dla konspiracji
ogromną wartość Z tego też
powodu a przede wszyystkim z
uwagi na ogromne niebezpie-czeństwo
rodzina ta z polecenia
ruchu oporu podpisała tzw
Volkslistę Asystentką dra
Guenthera w tymże laborato-rium
była młodziutka ich cór-ka
— Sonia Górzna W niektó-rych
pracach pomagał jej na-rzeczony
Henryk Rakowski La-boratorium
zamaskowano w ła-zience
gdzie przy pomocy pry-mitywnego
sprzętu pracowało
kilku jeszcze naukowców
Górzna w specjalnych
hodowlach r o z m n a żała
bakterie min tyfusu Przezna-czała
do tego celu całe otrzy-mane
na kartki przydziałowe
mięso Musiała być tych bakte-rii
niebagatelna ilość skoro w
sprawozdaniu po zakończeniu
śledztwa dowódca poznańskie-go
Gestapo SS-Obersturmbann-fue- hrer
Stossberg stwierdził
że w czasie całej prawie rocz-nej
działalności laboratorium
wielokrotnie rozdzieliło półli-trowe
butle do ampułek o po-jemności
1-- 2 cml Część bakte-rii
umieszczono w specjalnie
skonstruowanych piórach wie-cznych
Wystarczało lekko prze-kręcić
ebonitową oprawę aby
całą pojemność zbiornika wlać
do potrawy W laboratorium
tym Sonia Górzna napełniała
także wiele tysięcy ampułek
bakteriami pryszczycy i węgli-ka
przewidzianych dla koni ze
slnjni Wehrmachtu i dla bydła
przewożonego do rzeźni i fabryk
konserw dla armii hitlerow-skiej
Rewizja przeprowadzona
u niej po aresztowaniu w środę
6 maja 1942 r ujawniła 26 róż-nego
rodzaju zakwestionowa-nych
przedmiotów Gestapow-skie
analizy wykazały w niektó-rych
z nich zawartość bakterii
tyfusu i pryszczycy oraz tru-cizny
Drugie laboratorium mieści-ło
się w maleńkiej kuchni w
mieszkaniu Wojciecha Skrzyp-ka
przy ul Piekary Była to
szczególnie dla konspiratorów
niebezpieczna ulica Ciągle krę-cili
sig po niej ubrani po cywil-nemu
gestapowcy i penetrowali
ją nasyłani konfidenci Mieszka-ło
tu mianowicie kilku człon-ków
niedawno rozbitej przez
gestapowców organizacji Anto-niego
Wolniewicza Tutaj mm
działał skarbnik tej organizacji
— Koteras Dlatego mimo zlik-widowan- ia
organizacji Gestapo
ciągle obserwowało ul Piekary
(2)
w poszukiwaniu ukrywających
się jeszcze konspiratorów
W laboratorium w mieszka-niu
Wojciecha Skrzypka praco-wali
dr Henryk Gucnther che-micy
(min Lucjan Nowicki)
technik mierniczy Zenon Plu-ciński
oraz na zmianę kilka in-nych
osób W tym laboratorium
rozwinięto przede wszystkim
produkcję miniaturowych bomb
termicznych Jakkolwiek puszki
i pudełka z ładunkiem były bar-dzo
niewielkie podpalały one
nawet materiały zasadniczo od-porne
na ogień Tutaj też wy-twarzano
— według instrukcji
otrzymanych z warszawskiej
centrali oraz według oryginal-nych
koncepcji dra Witaszka —
substancję która po dodaniu
do paliw powodowała szybką
korozję a co najważniejsze —
zmiany w strukturze metali z
których zbudowano silniki spa-linowe
Pracujący w tym laborato-rium
dr Guenther (pseudonim
Jaworski) był jednym z najbar-dziej
czynnych członków Związ-ku
Odwetu Mimo niesłychanie
trudnych warunków w labora-torium
— przygotowywał tysią-ce
ampułek z bakteriami i tru
ciznami Za prawdziwie efek-tywny
w ciężkiej walce konspi-racyjnej
uważał taki środek
który doprowadzał do śmiorci
skazanego hitlerowca Ten 28-let- ni
lekarz z daleko posuniętą
gruźlicą rzadko bywał w miesz-kaniu
Spieszył się — bo jak
mówił — pozostało mu mało
czasu a szkoda każdego straco-nego
dnia w walce z okupan-tem
Po aresztowaniu gestapow-cy
w czasie rewizji znaleźli w
jego mieszkaniu pięć wiecznych
piór ze zbiornikami na bakte-rie
i trucizny oraz sześć butele-czek
z bakteriami tyfusu
Dalsze laboratorium zorgani-zowano
w warsztacie elektro-technicznym
Mariana Spychły
Oprócz bomb termicznych wy-twarzano
tam środki chemiczne
które jako dodatek do benzyny
powodowały że traciła ona swo-je
wartości i uszkadzała silnik
W laboratorium tym produko-wano
z lepiku i różnego rodzaju
środków ściernych kuleczki
które — jeśli udało się je wrzu-cić
do zbiornika benzyny w sa-mochodzie
bądź samolocie —
powodowały ścieranie się cylin-drów
i tłoków Lepik mianowi-cie
rozpuszczał się w benzynie
nie pozostawiając śladów a
środki ścierne dostawały się
do silnika lub zatykały prze-wody
benzynowe
Bomby termiczne produko-wał
również inż C G Termit
otrzymywał bezpośrednio od
dra Witaszka a zapalniki pro-dukował
w fabryce akumulato-rów
w Mechowie gdzie jedno-cześnie
montował bomby Nie-ocenione
zasługi oddawała or-ganizacji
laborantka Helena
Siekierska która jako jedyna
Polka pracowała w niemieckim
Zakładzie Bakteriologii
Siła tej organizacji mimo że
miała ona stosunkowo niewielu
członków była więc znaczna
Związek Odwetu kierowany
przez dra Witaszka miał jeszcze
jedną zaletę: sprawną organi-zację
— należeli do niego nau-kowcy
lekarze laboranci apte-karze
inżynierowie kolejarze
kelnerzy
r
£ MIZARH s
_
SAŁVB_5
UWAGA WAŻNE!
Obeenla rouierzamy zakres na-szych
usług OFERUJĄC Waszyrr)
przylaeloJom krewnym w USA
co nastepue:
Jefll pragną oni zaopatrzyć
swych bliskich w POLSCE w
nasz produkt:
MIZARH SALVE
z radofcls przygotuiemy od-powiednie
paczki I wyClemy t
BEZPOiREONIO na 'adres we-dług
otrzymanego zlecenia Wy-syłamy
podany wyłei produkt
(oraz Inne irodkl) również do
wltlu rolnych krafiw
W sprawie Informacji piszcie
lub telefonujcie do:
LUSCCE PRODUCTS Ud
5?? B%rst sń
'"Toronto Ont Canada
M5S '2P8
Ta!: (416) 921-850- 0
BŁW