Nase Novine, June 22, 1977

              ЕИУјИг llfeW нЕг B3 кШк ЛшзГ шШшКш aHStiBI гчш! &љ &&№1&№£$$№$$м$у в t х 4% 'fciij vi J 8 лЕк? ж ? и [Ццмиасјм tfTtW z --% ££ & ? '2д?л
Psac ovofii бЊпка, Josip Veself-Si- n
roden Je u Bana Luci 1931.
godine. tivl u Kanadi od 1957. go-di- ne
I radl u zvanju dlplomlranog
kanadskog udltelja, specif alls to za
Industrljske umjetnostl od sedmog
do dvanaestog razreda, od 1968
godine. Zadnje tri godine slulbe
posvetlo Je ибепЈи u glavnom Jndl-Janskl- h
I esklmsklh udenlka kanad-skog
sjevera. Prlllkom svofe posje-t- e
domovinl u IJeto 1976 godine
"иба Vesa" Izrazlo Je ielju da se
barem privremeno vratl I u6l u svo-j- oj
Bosnl sa vellklm oduSevlenfem.
Umjesto predgovora
Prlllkom moje poejete starom
kraju u Ijeto 1976. godine u auaretu
ea Prof. Flllpom 5lmi6em ja sam
na uzeo obavezu da naplSem
ovaj ilanak. Moje obecanjo bllo je
rezultat U8hl6enja u neoplslvom za-dovoljst- vu,
putujucl kroz domovlnu
nakon dvadeset godlna.
lako earn znao da ispunjenje
mojeg obedanja nlje najjednostav-nlj- a
stvar na svljetu, nlsam nl sa-nj- ao
o kompllkacijama kao rezulta-t- u
poku§aja da se malom prlcom
dovoljno kaze. Iz ovog razloga
clanak samo donekle predstavlja
cjelinu, jer u koliko je materljal za
Clanak teSko okrenutl u materljal za
pisanje knjlge, materljal dovoljan
za plsatl knjlgu je nemoguce stls-nu- tl
u jedan novlnski Clanak. U
svome zvanju iz mnoglh razloga
zainteresovao sam se u origlnalne
naclje ove prostrane zemlje te sam
zadnje 6etlrl godine proveo uCefil
djecu u glavnom indijanskog I eekl-mek- og
porljekla. Ovaj In teres me je
odveo iz grada Hamlltona (Ontario)
u ejeverni dlo provlnclje, a zatlm
kanadske sjevero-zapadn- e terltorl-j- e
(naselje Inuvlk) gdje se I sada
nalazim.
lako je Kanada poznata kao
sjeverna zemlja, pravi kanadski
sjever tek pocinje ejevemo od
Sezdesete paralele koja se poneka-d- a
tumaftl kao "mrazna zavjesa".
Ova terltorlja koja se prostlre u
obllku trougla, od zapada prema
Istoku, 8a8tojl se od Aljaske koja
prlpada SAD., Yukon Teritorlje a
zatlm Sjevero-Zapadn- e Teritorlje
koja se nadalje d I jell u tri distrlkta
(Mackenzie, Kewatln I Franklin).
Ova terltorlja (North West Terri-tories)
pokriva Jedan mlllon i tri
stotlne hiljada kvadratnlh mllja
iznad Sezdesete naralele u latitudi i
to ne uzlmajucl u obzlr arktlfinl dio
kanadske provlnclje Kebek (Que-bec).
Ovo je jedna treGina totalne
kanadske povrSlne. Takozvana "Su-ms- ka
llnija" dljell sjever — sjever-n- o
od Sezdesete paralele u dvije
geografskeoblasti, Arktlk i Sub-ar-kti- k.
Juzno od ove llnlje Suma Јоб
(i ako drvo od tri metra visino
mo2e bltl do tri stotlne godl-na)
dok ejevemo Hi u arktiku, Sume
uopde nema. Generalno govorecl,
Ijetna eezona predstavlja Jedlnu kll-mate- ku
razllku u ove dve oblaatl.
Sjeverno od Sumske llnlje tempera-ture
malo kada prede plus deset
stepeni po Celaiuou. Tokom
ovo je zemlja opaane kllme speci-jaln- o
za one kojl ne poznaju i ne
poStuJu iekuetva eskimskog naro-d- a.
SJGvemJacI
Od pro8Je6no Cetrdeset hiljada
etanovnlka sjevero-zapadnl- h terlto-rlja
Kanade, oko cetrnaest hiljada
su Esklmcl, oko osam hiljada
kanadski Indijanci, dok se ostali
dijele na mljeSanu ivrstu sjevernu
rasu pod Imenom Metis I bijelce
(novodoSljake).
Kanadski Indijanci zlve u glav-nom
u okvlru sjeverne Sumske ob-las- tl
i njihova cljela kultura je adap-tiran- a
zlvotnlm uslovima koje na-me- ce
geograflja; polunomadi koji
se bave uglavnom lovom I rlbolo-vo- m.
Dok vecl broj Indljanaca s vre-me- na
na vrijeme vec radl za plate
kao I mi, JoS uvljek svi iepoljavaju
tendenclje za lovom III "starlm"
nacinom Zlvota.
Esklmci, kojl su stoljecima
zlvjell na sjevernlm obalama sjever- -
nog amerl6kog kontlnenta I obala-ma
ajevernog amerlckog kontlnen-ta
I obalama arktickog arhlpelaga
mljenjaju svoj naCIn zlvota I ako JoS
uvljek u glavnom zlve od lova na
ledu I Danas se rljetko vidl
kuca od snijega I leda, takozvanl
Iglu (Igloo) Hi борог tipa
Husky koji vuku saonlce (Dog-tea- m
Sled).
Sadasnja situacija Indijanskog I
Eskimskog naroda ovdje najbolje je
oplsana po jednom od esklmsklh
pisaca, koji Izmedu ostalog kale...
"Mi danas 2ivimo bez tacnog uvida
u ono Sto gublmo, a to je naSa
eskimska — Inuk kultura, nezavls-nos- t
u spremno8ti da eamostalno
zlvlmo od prlrode. Ml trebamo ucltl
koliko moiemo o ovoj novoj kulturi
all ml ne smijemo zaboraviti nasu
vlastitu"... Isto se moze re6l I za
sve ostale narode ove zemlje kojl
su ovdje sa svih strana svijeta u
procesu stvaranja necega Sto ce se
jednoga dana mo6i nazvati ono
pravo "kanadsko".
Clvilna uprava
Sjevero-zapadn- e teritorlje ne pre-detavlj- aju
ustavnu provinciju Kana-de.
Cak nl granlce prema ejever-no- m
polu JoS nisu sredene u
cjellnl. Aktom kanadskog Parlame-nt- a
od 1905 godine formlrano Je
skupStlnsko tijelo pod imenom
koncll (Council) sjevero-zapadnl- h
terltorlja, Na celu se nalazl fede-rai- nl
sluzbenlk; Comlsloner terlto-iij- a.
Cljela uprava danas je dijelom
autonomnaa dijelom federalna, di-jelom
blrana slobodnim izborima,
Iz godine u godlnu vISe samostal-na- .
Prosvjeta
Prlje 1946. godine sjevero-zapadn- e
teritorlje su Imaie samo Jednu
narodnu Skolu i nekoliko manjih
skola pod upravom rlmokatollfike i
angllkaneke crkve. Tek 1955. godi-ne
drzava Je preuzela totalnu odgo-vorno- st
zafikole I reformaclje pros-vjetn- og
elatema јоб uvljek su u
proceeu. Danas teritorlje Imaju
preko dezdeeet Skola, oko 800
udltelja I preko 13 hiljada daka. Na-rav- no
da samo Skolovanje sjever-no- g
naroda Kanade nosl sa sobom
I ogromne eocljalno-ekonoms- ke
poaljedlce I da zbog brzog razvoja
proevjete, uz obecanja kiasl6nog
kapltallzma, nastaje vakum koji
rezultira mnoge probleme, pored
svega pozltlvnog prosvjeta i Indus-trljallzacl- ja
Inafie donose zemljl i
narodu.
Inuvlk
Relatlvno nova varoSica, 68
etepen sjeverno, 133 etepen zapad-n- o
na ietocnoj etranl rljeke Mac-kenzie,
80 mllja ju2no od Bufort
(Beaufort) mora I 120 mllja unutar
arktl6kog kruga (prstena). Prostlre
Autor sa
se na relativnoj ravnicl i samoj gra-nl- ci
takozvane "Sumske llnlje",
svega nekoliko mllja letocno prostl-re
se tundra a zatlm permanentna
ledena povrSlna. Inuvlk je najvece
kanadsko naselje sjeverno od
arktickog kruga sa oko cetlrl
hiljade etanovnlka. MJesto je planl-ran- o
I gradeno pod upravom drzave I
predstavlja ekeperiment u gradenju
modernog naselja na dalekom sje-ver- u,
godine 1954. Inuvlk predstav-lja
Proevjetnl, Zdravetvenl I Adml-nlstrativ- nl
centar koji sluzi zapadnl
arktlk. Lov I radovl predstav-Ijaj- u
glavnu lokalnu aktlvnost. Eks-ploraclo- ne
eklpe raznih vrsta su
vrlo aktlvne u ovoj okollnl. Od juna
do septembra otvoren je rljeCnl
saobra6aj, dok avlonl predstavljaju
Jedlnu vezu sa jugom od septem-bra
do juna. Dvije Skole udovoljava-j- u
potrebama od preko hlijadu u£e-nik- a
od predSkolske dobl do dva-naestog
razreda. Nekoliko du6ana,
dvije bankovne fllljale, tri hotela,
I televlzljska stanica, te
lokalne nedjeljne novlne I telefon-ek- a
veza predstavljaju dlo ostale
glavnine ovog mjesta. Centralno
grljanje i struja ovome mjestu
obezbedena je preko lokalne ter-moelektra- ne.
Od Sestog decembra do Sestog
Januara sunce se uopce ne pojav-Ijuj- o,
tako da su "danl" vrlo kratki I
mracnl. Sa pojavom sunca u janua-ru- ,
danl se produzavaju dok ne dos-tign- u
duzlnu od 24 sata, tako da
smo bez nocl od 24. maja do 19.
Jula. Poallje toga danl se skracuju.
Kao i u ostallm dljelovlma ove
zemlje, u Inuvlku sam se upoznao
sa mnogim karakteristlkama lokal-no- g
naroda I njlhovih obicaja, kao i
sa nekoliko naSlh zemljaka Iz Srbl-J- e,
Crne Gore, Hrvatske, Kosova I
Metohije, Slovenije i moje drage
Bosne. Svi ml planlramo posjetu u
Domovlnu, ill stalni povratak.
illlllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllllillllllllllllllll
s Ш Quebec minister
wants hospitals
1 to do abortions I
MONTREAL (CP) - About
90 per cent of Quebec abor-tions
are performed in English-l-anguage
hospitals, Social
Affairs Minister Denis Lazure
told a weekend meeting of the
Quebec Association of Doctors
and Dentists.
"When a government recog- nizes a medical service, it
E should be against the law for S hospitals to withhold that ser-vice
from the public," he
said, calling for the restruc-turing
of therapeutic abortion
s choosmpmitailtst.ees in francophone
5E
itolllllMiiliiiliilillliliiiiliiilliiiiiiiiiitiiiiiiiiiillliliiiiiiiiiiiiiiiiiiifs
Miy4, 1977
hR9K ЈингкИв
sebe
raste
staro
zlme
vodi.
pasa
rucni
radio
uceniclma 11112 razreda, Inuvlk 1977
- ' ф чл г. и .'- -. V% ЖгЧ
Stanovnlcl zaledenog Sjevera — Eskiml.
'Шш&Ф11', литР'Рш'Гк1,' ¥4-Г№-}џ$шШ&- 1?
Zra6ni snlmak Inuvlka
2S"5ei
SERVICCb iGsHIaD,
Ii
И
i П
(I