Zwilazkowiec Alliancer, March 13, 1938

              i &
imstmApmmąmf
ILI FjronJca 4-- ta "ZWIĄZKOWIEG? MARZEC (MARĆH) 13 -- 1938: JŃrji 1
sili '-
-''
rC'viT--~T--T-T- l T T--T
'-
-— --- t - IJ Vi "'~ "! ' '"'"i Ł ?- - '-- ! '-!-
""
' f~2 -ł-ł"ii-i-ft-
-Vnri-riri lrtiiilMctai3i=injrtiJi°iiiwKłM=MiłntarLr:"''''S I T --T T TT-- T T --
' i -- I"'- -'-
ir Ki - - !
'--
i"- "'_ "!_:_ ~1_: " 'Si-- 4 A J Stafiiewski ' ~ ' ' 'S
wsi
mi
w'
m
HJtelfffeM
O
-
test' 8]
£XA !? K - Jw
E3U"
- -
"ZWłĄZKiOWLEC"
Published for
f ORGAN ZWIĄZKU POLAKÓW W KANADZIE
i Wychodzi na każdą niedzielę
Redaktor A J $TANIEWKI
AdminUtrater KJ MAZURKIEWICZ
I PRENUMERATA: I c Roczna- - wKanadzie $150
f Półroczna- - 80f
W Stanach Zjednoczonych i Europie $200
1'ź-- Pojedynczy Numer 5
i Adres:
i "ZWIĄZKOWIEC
? '696 Oueen St' W Toronto
-- ftiriii iKiiii'iitiiiiiiit iMitiitiiiiii'i(iir!iuiiirii'i'iiiirii ii:iiut'tiiiuiri rtrwiniiinii'1'mi'ii' lulntni- -
Jeszcze Jeden Dora Polski
niedzielę dnia 6-- go marca br na zachodniej stro-nie
miasta Toronto został otwarty oficjalnie dru
gi z rzędu Dom Polski jako stalą siedziba Grupy
5-t- ej "Związku Polaków w Kanadzie"
Wpływy znaczenie i zasobność Związkowa w- -
rosła ieszcze o iedon
tutejszent życiu emigracyjnem
Przez powstanie każdego dobytku takiego zdajemy
egzamin dojrzałości swojej znaczemy drogę wielkiego po
chodu w tutejszem życiu społecznem
Tn Rarlzieiowe Dowolne
IS- -i a : „:„1l„Vr™ vnrtncłii
szem słusznem kierunku tężyżinie ducha narodowego o
wielkiej pracy i nadludzkiej wytrwałości
Każdą obca narodowość w Kanadzie posiada tak1
swój dom jako ostoje swojej własnej kultury trady-cji
i obyczajów własnych I my Polacy posiadamy domy
takie jako ochronne wały przed zalewemobcych (nalecia-łości
jako twierdze obranną i oświatową naszej wysokiej
cywilizacji polskiej
Polacy odznaczają się temperamentem wesołem ży-we- m
i ruchliwem dla 'którego potrzebujemy dużo
wolnego miejsca j swobody ruchowi W obćem lokalu- - w
ćudzem otoczeniu-ni- e czujemy1 sie dobrze i swobodnie
Przez to samo każdyz nas dąży do własnego skupie-nia
do wlasnegóosiedlawktóiym czułby się1 jak usiebie
na własnem zagonie pod słomianą strzechą
Nie tylko myj dorośli potrzebu jemy takiegoschroni-ska- j
'lecz v potrzebuje również takiej placówkinasząvdora-stając- a
dziatwą do nauki języka polskiego do pielęgno- -
Dlatego1niechnamsbędziewolmotU'naftymmiejscu
wiuua naszycn uuyezujuw i
Wsamu roztwarcia'}Uomu
Toronto i wyrazić wielkie
ifoisKiegomrupy- - 5:tejmawest
uznanie inicjatorom'!] wszyst-- :
budóyiiiczem tego skupienia jktórży przyczynili' się
' w
tej
z ( ' ' l i
się
lata
W roku minionym 1937 obserwu-je
się
z kraju Z porównania cyfr doty-czących
cnilfiacjl za ostatnich
lat wynika ic w ciągi
trzeh tylko roku 193 1
bvlo wyższe niż w
o!:rc?ach rocznych na przestrzeni
lat 19311036 W roku 1931 bowiem
ogółem opuściło Polskę 76005 eml-pr?ntó- w
"w r 1932 — 21439 w r
1PS3 — 53812 w r 1936 — 54647
z-- ś w trzech
roku 1937 liczba emigrantów
85348
do" krajów europej:
skićh podczas gdy do
krojów uległa w
reku z po-wodu
spadku liczby emigrantów do
Palestyny Do innych bowiem t kra-jów
pierwszych miesiącach rl 1937 -- 'była
nawet wyższa niż
okresie roku 1936
W okresie trzech kwartałów r
1P37 Polski do ka
jów łącznie — 68-4- 1
o?ób podczas S4 w analogicz-n- v nree r 1936 (ylko 46010 e-mim- ntćw
Do Francji wyjechało
oetfcri 26776 osób do Nierhic-- —
11556 na Łotwę — 22831 doBel-g- {
-- i 5134 oraz' do Innych krajów
2138 wychodźców F- -
Every Sunday
mieć
kim
Ont Teł Redakcji: EL: 8683 I
strategiczny fort więcej w
etany naszej świadomości w
RwinrWnpp nipzhlCie O na- -
jpicKnycn traaycji ipoiSKicn
migracją do" krajów pozaeuropej-skich
objęła łącznie — 17407 osób
wobec 19662 w pierwszych trzech
kwartałach roku 1936 w tym 'do
Stanów Zjednoczonych 942 emlgran
tów do Kanady 1613 do Argenty-ny
6215 do Brazyljl 1709 do in-nych
krajów Ameryki 4461 do Pa
lestyny 2088 oraz do innych kre-jó- w
pozaeuropejskich 379 osób
Równocześnie ze wzrostem
obserwuje się znaczny spi-de- kt
liczby rcemigranaów W pierw-szych
9 miesiącach r 1937 wróciło
bowiem do kraju ogółem 11318 q-s- ób
riodczas gdy yi odpowiednim o
kresie r: 1936 zanotowano powrót
23710 wychodźców Ogółem po wró- -
ciło w pierwszych trzech kwarta-łach
r- - 1937 z krajów
t~ 10119 wychodźców (wobec 22
007 w okresie r 1936)
w tym z Francji 5374 z Niemiec
245 z Łotwy 4150 z Belgji 36 rhi-nvc- h
krajów europejskich 36 reemi-rntó- w:
Z krajów
powróciło do Polski 1399 o-s- ób
rxdczas gdy w pierwszych 9
miesio-s- h r 1936 — 1712 Ze Sta-nów
Zjednoczonych wróciły 134 o-o- by
z Kimady 234 z Argentyny
541j z Brazyljl 83 z innj-c-h krajów
Ameryki 26 z Palestyny 317 orazz
innych kraiów pozaeuropejskich 3
reemigrantów'
uo stworzenia: jeszcze jeunejKuiiurainej' piacowm pol-skiej
Toronto'
Jakiiównież:należy życzyćcąłej ośadzieTpolskiej' w
Klzielnicyj najlepszego rozwoju dokonanego dzieła śwo-jeg- o
'Czujecie zapewnie wszyscy tam dumni żeście wyka-rza- li
swoją świadomość narodową i solidarność bratnią:
dostawiliście wielkiipomniki nanchwałe) osadaiistwa ppl-śkieg- o
w '"tej dzielnicy Iktóry przestoi zapewnie całe
itiędzie przypominał naszej przyszłej generacji o waszych
iezynach i wielkim zrozumieniu
Gześć wam i chwalą!
W irast Emigracji z Polski
silrTejszy wzrost wychoditwa
C
wychodźtwo
kwartałów
poszczególnych
n'crvszych kwartałach
wzro-sła
do osób'Wzrost wykazu-je
wychodźtwo
emigracja
pozaeuropejskich
bieżącym zmniejszeniu
pozaeuropejskich ernigracja'{w
9
odpowiednim
wysmigrowaloz
po-raeuroDejski-ch
europejskich
"em-igracji
europejskich
analogicznym
pozaeuropej-skich
gPIEWlJeiE
IDM
Wśród szumnychihasełJwzrosłych na pstrej chwale
Uzbrojona w proste sprawiedliwe słowa —
Idzie spokojnie cierpliwie wytrwale —
Idea Ludowa1
Wśród wrogiej1 złości głośnego zgrzytania
Zdaje się że jej nie widać ni słychać
Jednak sie wznosi jak zorza z zarania
By żyć oddychać
Piękna jak posąg : wykuty z granitu
Wiedzie za sobą swoich chłopskich synów
Tam — w lepszą przyszłość do lepszego bytu
Do wielkich czynów- -
Dziełem jej — pokój bezpieczeństwo Polski
I dobro ludu równość wobec prawa
Dźwigniecie w nędzy zapadłej dziś wioski —
To wielka jest dla nas sprawa
24 Dziel Polskich Wydano
w Językach
W Warszawie odbyła się niedaw
no Wystawa Książki Polskiej Za-granicą
obejmująca dzieła polskie
z dziedzin literatury sztuki (pla-styki)
i muzyki przetmmaczonefna
języki obce w okresie od 1900jido
1933 roku
Na wystawie tej znalazło sic'?4:'4
dzieł napisanych prwz 304 j-au-to
rów Polaków których to wy ió- j-wspomniana
dzieła wydane bytw
ostatnich 33 latach w30 różti
krajach w tłumaczeuu w 27 róż
nych- - Języj-tc- h włączając esperirto
Przekłady wydane w PortugaljUrue
są włączone gdyż nie nadeszły na
"
czas ff
%
Lista' państw które' wydały naj-większą
Ilość utworów polśkióh'?
"przekładzie 'jest następująca: $?
li Rosja do roku 1917— -- '4361 g
Rosja Sowiecka odl roku 1917' 175
"razem 8 11 dzieł $j$
-- 2ii Czechosłowa"cja398)dż'iełwj
3' Francja 283vdźleŁ' ' M'£ W5M
'Autor Łączna ' HośĆ!
" ' "' Sienkiewicz IV
Przybyszewski Śt t--
i- (j
Ossendowski FA
Orzeszkowa E
Reymont Wlad
Żeromski St
Sieroszewski Wład
Mickiewicz Adam
Konopnicka Marja
Tetmajer K
tytułów
:i568
sliwZłiacinimTisaApui1di1są_Kaw kTno1uleisjnemcCilinKuanistunttę1Mp1u'j
Kraszewski Krasiński Daniłowski
Żuławski Rlttner Strug Rodzlewir
czówna Ntemojewskl Wyspiański1
F Goetel Kochanowski Kaden-Ba- n
drowski
"Łączną ilość tytułów" otrzymuje
się w ten sposób: jeżeli każde np
z 10 dzieł danego autora ukazało
się w przekładzie w 15 różnych pań-stwach
łączna ilość tytułów (dzie-sięć
razy piętnaście) wynosi 150
A więc mamy powyżej 25 najpo-pularniejszych
pisarzy polskich za
granicą w ostatnich 33 latach
ONTi
$236482873
korporacje miastową dziś
154020
Jest drugim przemysło- -
położone nad
brzegiem Ontario-rozciąg- a sie
na9273 tyś- - kwadratowych akrach
Oszacowanie miejskich wy-nosi
$169192540
Ma 1829 ulic 41 filji bankowych
141- - kościołów 2 stacje kolejowe 3
biblioteki 53 i katoli-ckich
szkół i 33000 uczącej się mło-dzieży
Uniwersytet szkołę
2 techniczne 3 kolegjaty 1 szkD
łe handlową 2 prywatne pensjona-ty
157 policjantów i 204 strażaków
ogniowych Tramwaje au- -
jtobusy które przewożą rocznie
zi!upo000 mil pasaźeóy
Jest to miasto bardzo
T© ZEMNĄ
ludowa
Obcych
4 268 dzieł
5 (Italja) 180 dzieł
6 Jugosławja 86 dzieł
7 Bulgarja 78 dzieł
8 Anglja (Wielka Brytanja) 64
dziel
9 Szwecja 63 dzieł
10 Węgry 62 dzieł
11 Stany Zjed Am Półn 55 dzieł
12 Austrja 43 dzieł
13 Hiszpanja 29' dzieł
14 Szwajcarja 28 dzieł
15L Język epseranto 28 dzieł
£ 16 Finlandja 24 dzieł
' Pozatem widzimy na liście' takie
kraje jak Belgja 8 dzieł Brazylja
'6 Chile 1 Chiny 1 Danja 12
16 Grecja3 Holandja 16 Ja
ponja 7 Łotwa 20 Litwa 12 Nor-wegią
11 Palestyna 6 Rumunja 14
Turcja 1
Najpopularniejsi 'pisarze polscy
na 'podstawie" ilości ich książek
i wydanych- - w różf
nych Jkrajachi' zagranicznych1 są1 jak
' '' ' '' następuje: "'"'
w pańslwath
20 i Esperanto
RŚ4 13 i Espermto
19
13 i Esperanto
20 i Esperanto
18 '
13 i Esperanto
15 i Esperanto
11 i Esperanto
10
Ciekawe wnioski można wycia
gać z tych dwóch' powyższych tablic:
np Niemcy znajdują się na 4-te- m
a Stany Zjednoczone na li-tem:
Ossendoski na 3-ci- em
a Wyspiański na 22-gle- m
Niech sobie sam czytelnik wyslą-ga- J
znajdzie wytłumaczenie
My tylko radzimy naszym mło-dym
Kanadyjczykom polskiego po-chodzenia"
by się z temi do
brze zapoznali a następnie — komu
należy pokazali celem poinformo-wania
interesowanych o wielkiej ży
wolności kultury polskiej
Mieszczą się tu duże fa
bryka rolniczych i wago-nów
druciarnla "Westing House"'
młyny patowe itd
'MIASTECZKO LACHINE QUE
zaliczone jest w do wiel-ce
wodnego strategicznego położe-nia
w" biegu rzeki St La wrence do
której prowadzi kanał spławny Zo
„stało założone w roku 1666przez gu
bematora La Salle
Posiada 19151 ludności mieści
się w tej osadzie cała moc fabryk
cieżkleeo przemysłu Kilka torowe
rqłaczen'e kolejowe z pobliskiem
Montrealem też w-łas- ną si-łę
elektryczną i wąsko torowe ko-lejki
g Znajduje się tu mała osada' pol
ska
POZNAJ KANADĘ
MIASTO HAMILTON — W-w- e które spławne l pasażer
roku 1813 była to wioska farmer-Jski- e' porty roczne depozyta w bań-ska
a w 1846 roku otrzymało łn- - kach wykazują
posiada
'ludności
miastem
vemwprowOntarky
Lakę
budowli
publicznych
'normal-ne
"uliczne
przemyslo--
Niemcy
Włochy
E-sto- nja
prze-tłumaczonych-miejscu
miejscu
cyframi
odlewnie
narzędzi
Kanadzie
posiada
posiada
Z Podróży
Pociąg zaczyna zbierać siły- - sa-pi- eii
porusza siei lekko posuwamy
się bliżej naszego celu Nikt nam
w przedziale nie przeszkadza jest
nas czterech Rozogniony p Beres-for- d
rwoją krasomówczą movą nie
chce siedzić na ławce stoi na środ-ku
przegięty na przód wpatrzony
w okna wagonu z fajką w zębach o
każdej drobnej rzeczy nam opowia-da
Od czuwałem to przez skórę że
jest dumny ze znajomości swojej
tych okolic możebne że duma pa-tryjotyz- mu
rozpierała jego dusze
ze jest rodakiem tak pięknego i u
rozmaiconego kraju
Na raz jeden z siedzących z na-mi
pasażerów zapytał p B jak da
leko jest jeszcze do miejscowości —
Burwash Na co otrzymał odpo-wiedź
— druga stacja Miniemy tyl
ko stacje Delaware następną bę-dzie
Burwash
Pan zapewnie jedzie na widzenie
niedzielne do więzienia — zakonklu
dował p B
Tak skąd pan wie ciągnie zapy
tany?
{
Wiem stąd że nikt tam nie jedzie
na zobaczenie tej dziury skalistej
gdzie znajduje się dziesięć domów
kościółek i stacyjka kolejowa a
przeważnie jadą tani rodziny i zna-jomi
na widzenie się z więźniami
Jest to kanadyjskie więzienie na
wspomnienie którego na każdem
rzezimieszku drży skóra woli być
skazany do drugich miejsce na dłu-żej
aniżeli tutaj najkrócej
Właśnie dojeżdżamy do stacji Bur
wash z prawej strony widnieje u- -
"logl drewniany na pagórku' stojący
kościółek i kilkadomów w nieładzie
w ókół niego po rozstawianych
żyją tu przeważnie bogatsi Indja--
nie i pastor nauczycieli i ' szeryf i pięć
mil odłstacjiVz lewej istronyma sio
'hajdować owe więzienie i
Okolica nie zmieniła wyglądutte
same kamienne góry' i pagórki mo-notonna
okolica ulukrowana śnie-giem
słońce na chwile się pokaza-ło
na horyzoncie zachodnim pozo-stawiając
czerwone smuge światła
szczytyłc rozpłomienione znajoms
cór kamiennych w prowadzają wi
dza w pewną iluzje zjawisk Two
rzy się przed oczami mójeml "fata-morgana"
jakieś zanikł widzę w
11 piramidy egipskie i sfinksy
Wiezienie Burwash zostało zało-żone
od 35 lat przez rząd federal-ny
specjalnie dla Indjan Lecz
biegiem czasu przemieniono go na
więzienie ogólne — ciągnie in
formator
Więżntowe zajęci są tam w kamie
niolomach regulamin tam panuje
wojskowy Ciosają kamień do bu-dowli
jak l dof bicie dróg Żaden wie
zień nie będzie tutaj skazany —
nie mniej jak rok Żaden nie zdo-łał
stąd uciec jeżeli który kiedy u-ci- ekł
to po kilku dniach sam zgło
powrócił lub go ujęto A za chęć
dokonanej ucieczki przypisano mu
za każdy dzień miesiąc za tydzień
DÓłroku
Dlatego jak który więzień kiedy
ucieknie stara się sam jak najprę
dziej powrócić żeby dużo czasu nie
Po bezowocnem błąkaniu się w
bezludnej okolicy w pośród gór i
skał pomiędzy wilkami" które ciąg-ną
w góry za sarnami na wiedza-j- ą
te okolicę
Mijamy Burwash i małą stacyjkę
Wanjpwagonle powstaje ożywię
nie zaczynają się pasażerowie przy
gatawiać konduktor wsadził głowę
do palącego przedziału i
krzyknął — ' Sudbury 'next
Podążamy do swoich miejsce w
wagonie Ubieramy się wyglądam z
wagonu-rozgląda- m się'na wszystkie
strony Na dworze robi się szarów-ka- -
widok okolicy'' ten sam wszę
dzle widać' falisfą gorzystą kamień
ną okolice
Do Sujbury
Pan Beresford zwraca
mnie powiada:— niech pan ziwL
jedzie do Sudhury — OPR drSgj
jest krótsza malownicza i weseliza
Nie lubię jechać ONR i na fej
podstawie każdemu radze jechać te
mi okolicami któreśmy teraz prz-ejeżdżali
Z pojżalem mimowoli "w stronę u-kraińs-kiego
porocha siedzącego po drugiej stronie wagonu który wy
jol kieszeni czerwoną franciszkaa-sk- ą myckę i na głowę włożył sobie
pod kapelusz
Dorozumiałem się że spodzie
fc~- - 'IPO!
się pewnie delegacji cerkiewnej na
%
-- J2(
-- stuj
[kieł
ben
~ską
t
PaĄ
stacji do której się tak przygoto-wa- ł
Na raz kilka gwizdków krótkich P
wyrwało się zgardzila naszej zmę
czonej długą podróżą lekomoty
zaczyna przystawać w końcu szum
pary ostatniego oddechu i pociąj
wiata na stacje
Z grzeczności puszczam mego a "
jomego parocha naprzód z dwoma"
porządnemi skórzanemi walizami
obserwuje go ciekaw jestem bardzo
csię
imhtlie4
tego przewitaniado którego sts mm Bzan 4 r
na tle której piętrzące się l-
-
oblicze
do
z
nasz
du
a
stracić
naszego
i
z
wnaii
'i
puii
-- star
tak JWłc
PUe
K£i im
fefj
ri
Toi
JJlUlUWOJ
Wyszliśmy na peron staje zdała l
obserwuje go nikt nie podchodzi po
mimo rozpiętego palta widniejące]
koloratki I rzymskiego kołnierzyka
oraz wyłażącej ź tyłu z pod kape
lusza czerwonej mycki nikt się nie
zjawia przy nim na powitanie 0
gląda się w okół raz i drugi trze-ci
dziesiąty nikogo na peronie nie
widać W końcu wola posługacza za
bierają walizy i wsiada do stojące]
taksówki odjechał
Teraz na mnie kolej trzeba zna-leść-sob- ie'
jaki: nocleg zaczem zac-znę!
szukać swoich" znajomych Tacy
proletorjusźe "dziennikarscy włócq
cysięiporóznych - miastach- - l- - wie--
pach nie' mogą 'obliczać na żadne
kwzględy:i delegacje i po stacjach za-- "
pomnij bratku o' tym myślałem so-bie
w-duch- u
Tdę przechodzę między uwijają-cem- i
się wózkami stacyjneml wp-ada
mi w-ocz- y twarz znajoma Weso- -
uśmiecha się do mnie
Jak się macie ob Markowski wo-łam
podając rękę no prrewitanie
żyły trzeszczą w prawicach Ci-eszymy
się z pańskiego przybycia wg
la mój' znajomy machając rękami
na wszystkie strony
Oglądam się w około kilku chło-pa
otoczyło mnie ze wszystkich
stron Padłem w zastawioną zasadz-kę
dałem i się zwabić do Sudbury
tu będzie twój koniec stary wygo
strzeliło mi coś do głowy A wi-dząc
moją za frasowana minę ob
Markowski powiada — niech się pan
nie obawia to są nasi członkowie
przyśliśmy pana powitać w imieniu
naszej Grupy
A niech was kaczka kopnie toi-śc- ie
ml zrobili niespodziankę i na
bawiliście mnie strachu
Jak widzę to są tu w Sudbury
dziwne heretyckie zwyczaje nie wl
tają na stacjach ludzi duchownycft
tylko świeckich
Twarze poważne i 'przyjemne a
poznaje tu obywa tell Raka Bochen-ka
Bartosi Waćhlaitd Nazwisk
których nie mogłem wszyst kich spa-miętać
W takich okolicznościach
odbyła się" moja (podróż i zapoznanie
się'zzacnemi członkami1 w Sudbury
gdzie po przepędzeniu urozmaico- -
przyjaciół' po książęcych przyję-ciach
ii wielkiej staropolskiej go
ścinności przepędziłem mile czas do fi
uuiueoziaiKU udając się 10 samu
drogą dodomu
Przy tej sposobności- - niech mi b?
dzietwolnowyrazićtusna tym niej
scu moje serdeczne podziękowania
jak całej Grupie 13-t- ej lak I P
szczegóhiie każdemu członkoa-i-z- a
to wszystko co doznałera w
waszych domach i pomiędzy wami