Nase Novine, November 13, 1986

              hJ f -j- ji--. . . h Л)1,
UZ50-t- u GODISNJICU INTERNACIONALNIH BRIGADA
Dv. MIRKO MARKOVIC: UDAR SA FASIZMOM
vis Vv л Ty-0- 1 v
#ш&- - , . швшшш IZ OPROSTAJNOG GOVORA LA PASIONARIJE
PRILIKOM POVLACENJA INTERNACIONALNIH
. . 1 ХИДВКТ лј .' f S ' c;- - , f ' i KZ9VXSS&& jP ,' л У j& л_".ЛjшaЛv.1СЛ" -- vWsct XJ. j--%YOjlJ
Pukovnik JNA: Mirko Markovic.
Prije pedeset godina (1936.) na tlu
Spanske Republike rasplamsao se
prvi oruzani sukob sa fasizmom. Ina-ce,
trogodisnji rat u Spaniji (1936-1939- .)
bio je najznacajniji dogadjaj iz-med- ju
Prvog i Drugog svjetskog rata.
Ali podjimo redom.
Kao sto se sjeca starija generacija, u
Spaniji je na februarskim izboorima
1936. godine pobjedu odnio Narodni
front, cije su glavne snage sacinjavli
socijalisti, komunisti, lijevi republi-kanc- i,
a prvjenstveno radnicka klasa
— organizovana u snaznim sindikati-ma- .
I, kao sto se moglo i ocekivati, sa
pobjedom Narodnog fronta i formira-nje- m
njegove vlade, nikako se nije mi-ril- a
krupna burzoazija i feudalna ari-stokrati-ja,
zajedno sa vrhovima kato-lick- e
crkve. A da stvar po narod bude
jos gora, armija je bila i ostala pod ko-mando- m reakcionarnih generala,
reakcionarnog oficirstva nastalog iz
aristokratskih porodica.
U stvari, vojni puc, koji je izbio 18.
jula u svim gamizonima, planiran je
jos od izbora u februaru, kada je vodja
pobune general Sanhurho, posjetio
Hitlera u Njemackoj, gde je bio prim-lje- n
kao visoki drzavni gost. A Franko
je izbio na celo puca posto je Sanhurho
poginuo u avionskom udesu prilikom
povratka iz Portugalije u Spaniju 19.
jula.
Ali i pored toga sto se citava armija
nalazila pod komandom reakcionar-nog
oficirstva, i pored toga sto je Span-sk- a
Republika ostala bez armije, ipak
snage Narodnog fronta, predvodjene
radnickim sindikatima, zajedno sa
omladinom, bile su dovoljno jake, da
u roku od nekoliko nedjelja razbiju pu-cist- e maltene u svim garnizonima.
Medjutim, glavna snaga pucista,
glavni neprijatelj Spanske Republike
nadirao je spolja. To su, na prvom mje-st- u, bile dvije fasisticke drzave: Nje-mack- a
i Italija, koje su inace razradji-val- e strateske planove u pravcu otpo-cinjanj- a
Drugog svjetskog rata.
Fasisticka intervencija
Sa vojnim pucem pocinje i inostrana
intervencija protiv Spanske Repu-blike
i njene vlade Narodnog fronta.
Njemacka i Italija uzurbano su pocele
da prebacuju eskadrile ne samo tran-sportni- h
aviona (za prebacivanje Fran-kovo- g
garnizona iz Maroka) njegove
eskadrile bombardera i drugih vojnih
letilica, ruseci nezasticene gradove —
Gerniku, Madrid i druge. Istovremeno
preko Salazarove Portugalije i prista-mst- a
na Sredozemnom moru doslo je
do iskrcavanja tenkova, artiljerije i
drugog ratnog materijala iz Italy e i
Njemacke. Zajedno s ratnim materija-lo- m
pocele su pristizati i citave divizije
— prvo iz Italije, a nesto kasnije i iz
Njemacke.
Vojno-fasistic- ki puc u Spaniji isao
je na ruku osvajackim planovima Hi-tlera
i Musolinija, kako sa strateske
tako i sa politicke strane.
Njihova pomoc Franku predstav-ljal- a
je sastavni dio njihove politike u
pripremama novog svjetskog rata.
Racuna se, da se na strani fasistickih
pucista borilo negdje oko 300.000 itali-janski- h,
njemackih i portugalskih voj-nik- a
i oficira.
Engleski konzervativci bili su inici-jato- ri
osnivanja takozvanog "Odbora
za neintervenisanje". Toj politici, po-red
Francuske i Engleske prikljucile
su se i SAD. A to je prakticno znacilo
dvije stvari: a) ostaviti Njemackoj i Ita-li- ji
odrijesene ruke u pomaganju gene-rala
Franko i b) sprijeciti legalnoj vladi
Spanske Republike da za vlastita sred-stv- a
nabavlja ratni materijal, pa cak i
hranu, iz inostranstva. I jedina zemlja,
koja je bila na strani vlade Narodnog
fronta, to je bio Sovjetski Savez. Vlada
SSSR cinila je sve sto je bilo u njenoj
moci da pomogne Spanskoj Republi-cs
Velika prepreka na torn planu bilo
je slobodno vrsljanje italijanskih pod-morni- ca
u Sredozemnom moru, koje
su potopile veci broj sovjetskih teret-ni- h brodova prije njihovog prispeca u
luke Spanije.
Formiranje internacionalnih
brigada
Tridesetih godina u jeku velike eko-noms- ke krize i njenih posljedica raste
i razvija se (narocito u Evropi) ne samo
fasizam nego i antifasisticki pokret.
Pokret protiv fasizma raste narocito u
redovima naprednog radnickog po-kret- a.
Ubrzanjetogapokretainjegovosire-nj- e
na sve napredne snage drustva do- -
Stab "Washington-Lincoln- ", prvi s
bija snazan podstrek na Sedmom kon-gres- u
Kominterne. Inace, na javno mi-sljen- je
u citavom svijetu snazno su uti-ca- li
masovni zlocini fasista kako u sa-m- oj
Njemackoj i Italiji, tako i na tlu
Spanije, gdje je njihova avijacija raza-ral- a
nezasticene gradove, kao sto je bio
slucaj sa Gernikom, Madridom, Bada-hoso- m,
Seviljom, te ubijanje takvih-ljud- i
kao sto je bio veliki pjesnik Fre-derik- o
Garsija Lorka i hiljade drugih.
U takvoj sitauciji bio je logican poziv
Kominterne, upucen svim naprednim
.nagama svijeta, da salju svoje dobro-voljc- e
u Spaniju, jer "borba spanskog
naroda nije samo stvar spanskog na-roda
vec cijelog progresivnog covje-canstva- ".
U istom duhu pisao je i organ
Komunisticke partije Jugoslavije —
"Proleter" — u avgustu 1936. godine:
"Borba spanskog naroda, to je i nasa
borba. To je borba naroda za pravo da
bude gospodar svoje sudbine, to je
borba za odbranu slobode, hljeba i mi-r- a, to je borba protiv fasizma i rata..."
I na bojistima Spanije poceli su pri-stizati
dobrovoljci iz raznih krajeva
svijeta, da se zajedno sa spanskim na-rodo- m,
sa oruzjem u rukama suprot-stav- e
fasistickoj najezdi. Dobrovoljaca
"Odrzati oprostajni govor herojima internacionalnih brigada vrlo je
tesko kad znamo sta su oni i sta oni predstavljaju.
Osjecaj tuge i beskrajnog bola steze nam grlo... Tuge za onima koji
odlaze, za vojnicima najveceg ideala ljudskog spasenja... za onima koje
tirani progone.
Bol je golema za onima koji ostaju zauvijek na nasem tlu. Duboko u
nasim srcima oni ce zivjeti okruzeni oreolom nese vjecne zahvalnosti.
Pripadnici svih zemalja i svih rasa, dosli ste nam kao braca, kao sinovi
besmrtne Spanije, dosli ste u najte.im, danima nasega rata. Kada je glavni
grad Spanske Republike bio ugro.en vi ste, hrabri drugovi iz internacio-nalnih
brigada, vasim borbenim odusevljenjem, vasim herojstvom, vasim
pozrtvovanjem doprinijeli da se on spase.
I Harama, i Gvadalahara, i Brunete, i Belcite, i Levante, i Ebro, opje-vaj- u
besmrtnim stihovima hrabro.st, samoprijegor, junastvo i disciplinu
svih boraca internacionalnih brigada.
Prvi put u istoriji borbe naroda zabiljezeno je velicanstveno djelo
stvaranja internacionalnih brigada da bi se spasla sloboda i nezavisnost
jedne ugrozene zemlje, nase Spanije.
Komunisti, socijalisti, anarhisti, republikanci, ljudi razlicitih boja i
ideologija, razlicitih religija, ljudi koji iskreno vole slobodu i nezavisnost,
nesebicno su nam prisli.
Dali su nam sve: svoju mladost i svoju zrelost, svoje znanje i svoje
iskustvo, svoju krv i svoj zivot, svoje nade i svoje ceznje... I nista nam
nisu trazili. Hi, bolje receno, trazili su, trazili su mjesto u borbi, zeljeli su
da im pripadne cast da umru za nasu stvar...
...Zastave Spanije! Pozdrav svim herojima! Poklonite se pred tolikim
zrtvama!...
ч ft mwmwmmmmm
lijeva (stoji) Mirko Markovic
is
je doslo blizu 40 hiljada iz preko pede-set
zemalja.
A krajem septembra 1936. godine Iz-vrs- ni komitet Kominterne donosi od-luk- u
o tome, da se pristupi formiranju
posebnih jedinica, to jest internacio-nalnih
brigada. To je jos vise ubrzalo
odlazak dobrovoljaca, kao i njihovo
nrihvatanje od strane Republikanske
Spanije.
Vlada Narodnog fronta donijela je
22. oktobra 1936. godine odluku o for-miranju
posebne jedinice medjuna-rodni- h
dobrovolajca, to jest o formira-nju
internacionalne brigade.
Prvo je formirana 11-t- a internacio-naln- a
brigada, koju je proslavljeni ge-neral
Emil Kleber (pravo njegovo pre-zim- e
je Stern, inace sovjetski dobrovo-ljac- )
odmah poveo u odbranu Madrida.
Uskoro zatim u Madrid je upucen i
12-t- a internacionalna brigada, koja se
formirala u hodu.
Podkraj 1936. godine formirana i 13-t- a
internacionalna brigada, koja je od-mah
upucena na juzni front — na sek-tor- u Kordobe.
U toku januara 1937. godine formi-rana
je 15-t- a internacionalna brigada i
INTERNACIONALNIM BRIGADAMA
Dolazite iz velike daljine... Ali ta daljina,
sta je za vasu krv koja pjeva bez granica?
Smrt neizbjezna svaki dan vas proziva,
svejedno da li u gradovima, selima iV na drumovima.
Iz ove, iz one zemlje, iz velike, iz male,
koja jedva da se vidi na izblijedjeloj mapi,
noseni istun korijenjem jednog istog sna,
jednostavno anonimni i govoreci vi ste dosli.
Ne poznajete cak ni boju zidova
koje vasa nesavladljiva volja brani.
Zemlju koja vas sahranjuje vi branite, sigurni,
pucajuci na smrt koja se u boj odjenula.
Ostajte, jer tako zeli drvece, doline,
najsitnije cestice svjetlosti koja izaziva
osjecanje jedno jedino koje more potresa: Braco!
Uz vnse ime Madrid postaje veci i svjetliji.
Rafael Alberti
" Rafael Alberti jedan je od najpoznatijih re-voluciona- rnih
pjesnika Spanije. U emigra-cij- i
)e od 1939. godine.
тзшшишшшммж
odmah je upucena na front Harame.
U toku rata vrseno je nekoliko reor-ganizaci- ja
pet pomenutih internacio-nalnih
brigada, ali su pod navedenim
brojevima tako ostale do kraja rata.
U toku 1937. godine u sastavu 45. di-vizije,
kojom je komandovao general
Kleber, formira se jezgro sest (129-te- )
internacionalne brigade "Dimitrov".
To jezgro su u pocetku sacinjavala dva
bataljona: "Dimitrov" i "Djuro Djako-vic- ".
Nesto kasnije, kada je brigada
formirana, za njenog komandanta ime-nova- n
je poljski dobrovoljac Vacek, za
komesara Spanac L. Gonzales, a za na-celni- ka staba Jugosloven Mirko Mar-kovic.
Svemu ovome treba dodati i to, da
nisu svi dobrovoljci bili svrstani u po-menut- im
interbrigadama, bilo ih je i u
drugim jedinicama, posebno u artilje-rij- i,
avijaciji, tenkovskim jedinicama,
a koje nisu ulazile u sastav internacio-nalnih
brigada.
Neke pouke
Oruzana borba protiv fasizma u Spa-niji
1936-193- 9. i ucesce u toj borbi in-ternacionalnih
brigada znatno je do-prinije- la
treznjenju covjecanstva i nje- -
=
c=(
v. ' . . F-'-i SS. ЧЖ2%Ж. ,', % , . W tWW. ..... 4r""vem""
£~r ix шк #x %?, ш шплЖЈтњЖ'
5 ' l"i i J mm mi fii f 4 1 ШшшШвњ ,л & f
UStabuIX. in ter brigade: s desna na lijevo — Vladimir Copic, Mirko
Markovic, engleski knjizevnik Mejc, Steve Nelson i drugi.
govoj psiholoskoj pripremi za Drugi
! svjetski rat. Samim tim rat u Spaniji,
! kao predigra Drugog svjetskog rata,
doprinijela je kasnije i formiranju anti--
hitlerovske koalicije na celu sa Sovjet- -
skim Savezom, Sjedinjenim Americ--
kim Drzavama i Velikom Britanijom.
I napokon, pouke se odnose i na da-nasn- je
stanje u svijetu, jer je i danas
prisutna opasnost od fasisticke nema-ni- ,
bez obzira, da li ona nosi to ime bez
svastike, da li se oblaci u plast tako-zvan- e
Evropske partije rada, koju je
formirala americka obavjestajna slu-zb- a
i slicno.
I na kraju, internacionalne brigade
u Spaniji bile su najljepsi izraz interna-cionalne
solidarnosti progresivnih
snaga svijeta. A pred tim snagama sa-dasn- je
vrijeme je postavilo sudbono-sn- i
zadatak i zahtjev: onemoguciti
(kako se zna i umije) izbijanje atom-sko- g
rata, onemoguciti unistenje zi-vo- ta
na nasoj planeti.
I na kraju nekoliko licnih podataka.
Jos od druge polovine 1935. godine
nalazio sam se (kao ilegalac — pod ime-no- m
Bogoljub Popovic) na duznosti
urednika "Slobodne reci" i sekretara
Jugoslovenskog partijskog biroa sa
sjedistem u Pittsburghu, Pa. Jednog
dana sredinom 1936. preko veze dobi-je- m
poziv iz New York-- a da se hitno
javim na odredjenu adresu. Uhvatio
sam prvi avion i kada sam se javio na
oznacenu adresu, malo je reci da sam
bio iznenadjen, kada mi je otvorio
vrata moj davnasnji drug i prijatelj —
Stefek (S. Cvijic), sekretar Komuni-sticke
omladinske internacionale. Is-postav- ilo
se, da ga je Dimitrov poslao
u SAD da pospjesi odlazak dobrovo-lajca
iz SAD u Spaniju.
Nas razgovor trajao je citavu noc, sto
nije cudno, jer se nismo srijetali vec . nekoliko godina. U torn razgovoru do-govor- ili
smo se da mu pomognem u
ubrzanju slahja dobrovoljaca za Spani-ju,
a on meni (za uzvrat) da pomogne,
da dobijem saglasnost odjeljenja ka-dro- va Kominterne za odlazak u Spani-ju.
Nas "sporazum" obostrano je
ostvaren. U roku od par nedjelja dobio
sam saglasnost Kominterne za moj od-lazak
u Spaniju.
Prilikom ispracaja, na sjednici Polit-biro- a
CK KP SAD (u prisustvu Stefe-ka- )
donijeta je odluka o tome da se u
stabu interbrigada u Albasete predlozi
da budem postavljen za komandanta
drugog americkog bataljona (koji je
bio u formiranj) "George Washin-gton".
Od spanjolskog konzulata u New
York-- u dobio sam pasos na ime Jose
Pora Spoler, mehanicar iz Barcelone.
Sa tim pasosem nekako sam se doce-pa- o
Pariza, a odatle — sto vozom, sto
pjeske — do Spanije.
U Albasete odmah sam postavljen
za komandanta bataljona "George
Washington"... Za vrijeme Brunetske
ofanzive, poslije pogibije komandanta
bataljona "Lincoln", druga Lo, formi-ra- n
je zajednicki bataljon "Washin
цј7у
& г ши " 1 w'-ч- т
t. f-- .9ГУ.1,(УМГМ UU. if ' t, 4Sf , Г-- лЈ V л
.С.МШ т &W ., њт;;,~'жн
У.#в£к ЉМ --
, тvmm, ж! Уfi2i&гШeSк%'№''У&Ш&Ж&
General Emil Kleber (Stern)
gton-Lincol- n" pod mojom koman-dom,
a u sastavu 14. internacionalne
brigade pod komandom Vladimira Co-pic- a.
Negdje pocetkom 1938. godine pre-komandov- an
sam u 45. diviziju (na
Aragonu) za nacelnika staba 129-t- e in-ternacionalne
brigade "Dimitrov".
Tom prilikom komandant 45. divizije,
general Kleber (Manfred Stern) urucio
mi je medalju za hrabrost...
Inace, moje vidjenje ratovanja u
v Spaniji izlozio sam u knjizi "Dani neza-boravni- ",
odnoso "Pasaremos".
O DIKTATORIMA I BOGATSTVU
Kako naterati diktatore da vrate novae i bogatstvo koje su opljac-kal- i
od sopstvenog naroda i maticne zemlje — ideja je koja nije
potekla ni na kakvom zvanicnom forumu Ujedinjenih nacija vec na
konferenciji za stampu. Njen pokretac, portorikanski novinar Gon-zales,
primetio je da je Generalna skupstina u proteklih cetrdeset
godina razmatrala mnoge vise Hi manje vazne teme, ali da nijednom
nije razgovarala o tome kako da svrgnuti tlacitelji vrate novae nago-mila- n na racunima stranih banaka. Odajucipriznanje ovoj ideji pred-sedavaju- ci proteklog zasedanja Generalne skupstine De Piones je
primetio da predlog — koji pretenduje na ozbiljno razmatranje —
mora, ipak, da budezvanicno uvrscen u dnevnired Generalne skup-stine.
Na slid: Duvalie i Marcos, dvojica diktatora koji su sa bogat-stvo- m pobegli iz svojih zemalja.