Zwilazkowiec Alliancer, September 05, 1969

              hsłaiy Dobefc
-- 1 1-W-jkCH-
MiMj
2YŻ
ccraz wolniej Nogi
ih)v i rfręiwiaiy w yai- - :k czuł lekkie drżenia
aźdym razem gay z aa--'
„zlatywał pocisk arty
ski i szybując nad wzgó- -
j pnjpominar o wujnie
muiacvm śpiewem c- -
n-cia-gal
głowę w ramiona
™nhnval snę won auy
skoczyć pod skarpę Drogi
irńtt' piUttCi nuw- -
sic po zoranej czołgami
2f niljai scmuuy uciia- -
nucone pokryte podar-siatka- mi
zawalone wor- -
i ktorycn sypar się
% zakręcie w zagięciu wą--
ziała zapaaająca się
Serba Tu zginęli saperzy
on kulił się meprzytom- -
Serce biło mu mocno i
J t„ Ar rrlrmrr V
IV UacitaiU UU gjunjr u
'pi srrony lx uicgicm
jfa w głębi znikała wzgó- -
zienua zapadała się w
paść z której dochodziły
i nawoływanie huk
łu i świst wyskakującego
órę pocisku z moździerza
nerzcc ludzie krzątali się pod
Spaib Kopau cos porząaKO- -
siedzieli w zagłębieniach
ieni jedząc z puszek pi- -
i wzrt z żelaznych kubków Inni
typiIfelMIERZ WIERZYŃSKI
"S UJ I
niespo- -
ccia- - TANIA
uWł
t MONTE CASSINO
oście przyszli
iszac ich sen
którym klęczy
mz w dłom chowa
rosa Mogilna
cloiue ciągnący
'lny tren
wieść bolesną
Lirotra
ilna?
'Krzywda nasza
jest taka jak ich
Co się kładli na skały
[Port ogień i ołów:
Wygnamsmy z domu
pdzie czarny wichr
rzewrócil świece
I poparł mszały
[ZabitjcJi deskami
[Kościołów
ilkli I pochylilLsiCf
igękrTliymInjząacmy yślainliiołsoiięoie U
ichyhły się nisko
ydła ich srebrne
e złocone
y doniebne
odia się razem
Two]a obronę
mie co nosisz
[sarniny koronę
4 umęczone] głowie
I każdy icziął w ręlig
Jak dawniej w kościele
Wstęgę z nutami
l skrzypce i smyczek
l rozpoczęli #
Święci śpiewacy
Arię niebieska
Z polskich kantyczek
I popłynęły modhiw
Patnicze biegania
Jak latem u nas
Pachnąca lipami
W niedzielę
Szemrze
Litania
Umiało po łatach
? pól wiało pszennych
V ziemie zamdło
fkboko aż w sen ich i l szczęście się stało
i wała się groza
l przyszła matka
kh Dolorosa
l kości w podglebiu
Kuszyly się śpiące
Jedna i druga
l sto i tysiące ii gniew szedł za aniewem
J wojsko za wojskiem
J nagle się roszystko
Ubjęlo tym śpiewem
l zbiegło się to górę]
Wysoką uncistą
l ogniem spłonęło
I dokonało się
IV śmierci i święcie
Straszliwe dzieło '
Zaklęcie
?c umilkli I- - pochylali się
d poległymi I zasłuchali się%
igrzymujący aniołowie:
wołajcie nam już o "krzyw-dzie
'nóiccie o naszym dziele
opiewajcie nam zgrzebną li
tanię
pod lipami w chłopskim
" kościele
{nowogródzkich kapliczkach
{leśnych jeziorach litewskich
uszukajcie nuty w kantyczkach
tszukajcie w śpiewnikach
niebieskich
pachnie podolskie konopie
sadzie powidło' iesienne
!' Dniestr przez' jary się kopie
nnice jak arzeia-si- e senne
atem jakkwitniejatwlen:
szukajcie tej nuty to 'kan--
' tyczkaciur
°e? niej ood derka chwała
ołwiy skamieniał nam tren
erce nam sltamieńialo
częścią przecież t mnłn
bez niej dla nas if tilfcb
bardzo ciarnd --
' " ''
rjUnentarnarrfł"
fpiezny u£& ?te
n
Vjzy i& ~ - a i? i'
X fefJs4
MJiwiwMiininmjmrjjmi „u __'' --MIH WALECZNYCH
szli skradającym się krokiem
ciągnąc kabel czy dźwigając
skrzynki amunicyjne Ludzie
w mundurach które nie bro-niły
przed odłamkami nie
osłaniały od kuli Hełmy na-sunięte
na czoło hełmy ob-ciążone
opatrunkami osobi-stymi
zatkniętymi pod po-strzępioną
siatkę Hełmy któ-re
lada pocisk szmajsera dziu-rawił
ze stu kroków
Zenon mógł nie iść na po- zycję Teraz Wacek i Gienek
siedzą w namiocie w głębi In-terno
w bezpiecznej kotlince
za wysoką ścianą skalną Gie-nek
pewnie śpi Odsypia
wciąż noc dzień i noc na Wid-mie
Wacek sprawdza rapor-ty:
a może rozłożył się obok
namiotu wystawił ciało do
słońca?
Mógł nie iść Nikt go nie
wysyłał Gdy Kuba zadzwonił
nakazując wysłanie obserwa-tora-
do batalionu na podsta-wie
wyjściowej mógł wyzna-czyć
Józka Jasia Wałsę Ka-zika
Zygmunta Miał prawo
Spodziewano się że wyznaczy
kogoś Wacek zdziwił się gdy
mu zameldował że sam zgło-sił
się na ochotnika że chce
wyręczyć wszystkich zmęczo
nych zdartych bitwą kole-gów
Wychylił się Naraził się na
uśmiech ironiczny Michała i
Felka Złamał zasadę że o-chot- nicy
byli ale w dwudzie-stym
roku Został idiotycz-nym
głupim zgrywającym się
"bohaterem" z własnej woli
Przekrzywił dziarsko hełm
przypasał ciężki pistolet przy-czepił
mapnik i manierkę z
winem Jak stary wiarus spoj-rzał
z góry na kolegów zosta
jących w potężnym bezpiecz
nym schronie dowodzenia
siadł na łazik i ruszył
Mikuś szalał przy kierowni
cy wzniecając kurz na drodze
przez dolinę Rapido Wyczy-niał
cuda na zakrętach skakał
przez nadwyrężone mostka
trząsł cholernie na oniezasy-panyc- h
lejach po pociskach
Nie było czasu zastanawiać
się: strzelają czy nie strzela-ją?
Gdzieś szorował niebem
jakiś granat samotny smaga-ły
pepance dymiło dokoła "i
mgła mieszała się z kurzem
Wreszcie nad głowami wy-rósł
z tumanu zaciemnionej
doliny wielki gmach Caifo
Wpadli w doliny zatrzymali
Się pod kępą drzew
Spokojnie tu było Zielono
czerwono od maków Przed
namiotem wysoki mężczyzna
golił się zaglądając do luster-- 1
ka zawieszonego na słupku
Zenon poznał go Był to do-wódca
brygady Żołnierz sie-dzący
w kucki gotował kawę
na fiikuśnej maszynce Dalej
chodzili spokojnie inni zajęci
swoimLsprawami Z boku sta-ły
dwa samochody Jeden riie
miał opon i przechylony był
na bok Drugi jeszcze dymił
z chłodnicy
Mikuś odjechał Zenon
spojrzał w górę na stok
wzgórza zawalony kamienia-mi
chudy i połatany jak zie-lony
wór na szkielecie przed-potawe- go
zwierza
Ruszył sam Miał dotrzeć aż
za San Angelo i dołączyć do
pierwszej kompanii Miał zna-leźć
telefonistów i radio Pod-chorąży
Dołek poinformuje o
sytuacji
— A w ogóle Zenon spra-wa
Już przebrzmiała — mó-wił
'Wacek — San Angelo
zdobyte Niemców nie ma na
górze Po co cię wysyłają nie
wiem Ale jak chcesz to wal
przewietrzysz się
"Wdrapał się na placyk Bo-kiem
popatrzył na wywrócone
czołgi Szukał białej taśmy
Szedł teraz poszarpanym
grzbietem rozwalonym ot-wartym
wieloma uderzeniami
żelaza Słońce grzało krzaki
delikatnie" falowały Ptaki fuf-kał- y
między gałęziami żołnie-rze
krzątali się szukając cze-goś
między kamieniami
— Idioto! — krzyknął ktoś
z bliska — Miny!
Zenon zatrzymał się Nogi
wrosły w kamienie Drżał
Otarłszy pot spływający
hełmu powoli ruszyłl Niena-śłućhrw- ał
już" patrzył' uważ-nie
pod nogi Każdy biały ka-mień
sterczący ze ścieżki
przerażał go -
Wtem ryknęło! JCrótki'
przejmujący głos 'Jak bek
wielkiego dynozauraUderzy-ł- ó
Przedenonem wyskoczy-ła)
w górę ziemia podniósł się
dym Cztery "kłęby szarej
mgły cztery wizgi cztery
ognieZenon leżałna ścieżce
Oglądał się" w której stronie
rzbsawienie gdzie uciekać ą ~r + „if_S" — BKonczyiu ic uoijał
głos nad isobą —- Rąbną ra2
i koniec "Amunicji nie mają
i
Teraz poleci na Majolę Da-leko
Ruszajcie panie porucz-niku
Zenon podniósł się powoli
i ręką zasłaniał skurcz twa-rzy
Szeroki zadufany żoł-nierz
stał przy nim Ka nara-miennikach
battledressu miał
tasiemki plutonowego
— Pan porucznik do bata-lionu?
— Jesfem obserwatorem
artylerii — powiedział Zenon
— Chodźmy zaprowądzę
pana Tu można się zgubić
w tych cholernych taśmach
Plutonowy mówił jakby był
na placu musztry Albo jakby
proponował spacer do Cam-pobass- o
Szedł preed Zenonem ener-gicznie
sprężyście Bez stra-chu
Zenon ledwo nadążał
Patrzył teraz na spocone ple-cy
na pas ściskający grube
ciało podoficera na jego
ciężkie buty i podarte spina-cze
Uspokoił się Między nim
i górami poruszała się żywa
ale mocna zasłona
— Padnij — wrzasnął plu-tonowy
i już sam leżał umie-jętnie
chowając igłowe za głaz
sterczący jakby specjalnie dla
niego
Zenon padł Zatargał nim
nagły strach Oczekiwał cze-goś
strasznego Nie śmiał
spojrzeć przed siebie Nie sły-szał
gwizdu nisko nad głową
i wybuchów w tyle w bezpie-cznej
już dla niego odległości
Serce biło tak silnie że uszy
nie przyjmowały niczego z
zewnątrz
— No chodźmy — pluto-nowy
otrzepywał się i uśmie-chał
Ręce Zenona były tak sła-be
że nie potrafił się pod-nieść
Załamywał się i opadał
na czworaki
— 'Có panu jest? pytał plu-tonowy'
Może pan porucznik
chory?
— Nie Nie Wszystko w
porządku nie mogę złapać
tchu
Szli znowu 'w dół i w górę
Okrążali kopce kamieni ocie-rali"ś- ię
'o 'bstrpkrzewy' poty-kali
na dziurach i bruzdach
— Tu zginął pułkownik Ku-rek
— mówił plutonowy —
Tu Kamiński
— Do cholery — zakląłvw
duszy Zenon-- — „Coza idiota
Plutonowy szedł jak na
spacer Pistolet maszynowy'
niósł jak dubeltówkę hełm
zsunięty miał-n- a potylicę
— Trzeba było tu być wte-- '
dy Teraz 'ciszajak w kościele
Przedtem to ho:ho
— Idiota — Zenon był tak
wściekły że zapominał o
strachu
— Teraz to Niemiec zwiał
— gadał dalej plutonowy —
tylko z Cairy jeszcze nas wi-dzi
i z Passo Como Ot tam!
Zenon spojrzał w prawo i
zdrętwiał Stanął mimoWóli
Fałda grzbietu górskiego pa-trzyła
na niego kilkunastu
czarnymi szczerbami Tam na
pewno Niemcy mają stanowi-ska
broni maszynowej Prze-cież
to tuż! Dlaczego nie
strzelają?
Ruszył przyspieszając kro
ku Zrównał się z plutono
wym Zasłonił się nim z pra
wej strony Przeraził się swe
go egoizmu ale nie coinąr
— Lepiej iść pojedynczo —
radził towarzysz wędrówki
— Pan tu pierwszy raz?
Szli znowu gęsiego Godzi
nę? Dziesięć godzin? Sto lat?
Padali gdy plutonowy wy
czuł niebezpieczeństwo Cho-wali
się za kamienie kiedy
Niemcy znudzeni bezczynno-ścią
na PasSo Corno puszczali
serię
Zenon jakoś się uspokoił
Oglądał się teraz zauważając
schrony niemieckie Dostrze-gał
ludzi rozciągniętych na
krzakach Ludzi którzy zbie-rali
szczątki w płachty bre-zentowe'
Ludzi myszkujących
chyłkiem miedzy kopcami
schronów
'Dochodził go smród gniją-cyc- łi
ciał Spostrzegał kawał-ki
poszarpanej stali wokół
płytkich lejów po pociskach
Myślał żerznalazłsięw_in-nyr- n
zupełnie kraj obrazie' "niż
znanemu dotychczas Wybrał
się na księżyc
__
Doszli wreszcie do batalio-ni- h
żołnierze siedzieli pleca-mi
do zasłaniających ich ka-mieni
i zajęci byli śmieszny-mi
trywialnymi ' czynnościa-m- L
Patrzyli na nadchodzą-cych
z niechęcią Pojawienie
się nowyeh-mogł- o wróżyć dal-sze
--natarcia- - 'Panie Iłorucźnikoj tutaj
— 'podchorąży prcywćjZe':
nona oą BieDie i
4W-T3r?tMe1'tlzt-mze
siedzielll
v y&
dwaj telefoniści Opodal ka-pral
Tymon tkwił przy milczą'-ce-j
dwudziestcV'dwójce Pod-chorąży
siedział wygodnie i
palił papierosa
— Pan porucznik do nas?
To dobrze bo za --kwadrans
zaczynamy złazić do Santa
Lucia
Obok siedział kapitan pie-- '
choty Zenon nie znał go ale
TKfdpebnął aby się "przywi-tać
Dowiedział się że ma
do czynienia z dowódcą kom-panii
'
— Chodź pan — skinął ka-pitan
i podciągnął się aż na
grzbiet pagórka — O! — po-kazywał
palcem To właśnie
jest Piedimonte
Zenon na czworakach wy-chylał
ostrożnie głowę i pa-trzył
na dalekie wzgórze uko-ronowane
miasteczkiem
— Artyleria — wolał jakiś
piechur — macie połączenie?
— Mamy — odkrzyknął te-lefonista
— Wywołajcie Panterę Po-trzebujemy
Pantery
Gdy Zenon spełzł z powro-tem
do jamki podchorążego
i otarł pot zawołano go do
telefonu
— Rozkaz Pantery Pilny
rozkaz Pantery do Niedźwie
dzia Natychmiast zając Santa
Lucia Niemców nie ma Na-tychmiast
zająć nim Anglicy
tam dojdą
— Pies im mordę lizał —
rzekł kapitan piechoty —
Wyścigi z Anglikami?
— No to ruszamy — krzyk-nął
z boku jakiś mocny auto- -
rytatywny głos
— Ano idziemy — powie-dział
spokojnie podchorąży w
stronę telefonistów — Jesz-cze
jeden spacerek
I Zenon też się podniósł
Powinien był sprawdzić ma-pę
porozmawiać z Michałem
zastanowić się w ogóle nad
działaniem artylerii Nie uczy-nił
niczego Nie był pewny
czy potrzeba To chyba już
nie jest wojna
Kamienie toczyły się w dół
Przecinali dróżkę wijącą się
do miasteczka przyczepionego :
do stromego zbocza Z t góry'
widzieli dachy i ogrodkvz ro
żami Dzwonnica kościółka 1
była tuż bbok ich nosów Spie
szyli się by dojść nim Angli-cy
z doliny Liry podejdą pod
mury banta lucii
Skakaliwdółi wdół Pra-wie
t biegli
Zenon odzyskał siły Od
zyskał też pewność siebie No-g- it
miał „mocne oddech spo-kojny
Mógł zeskakiwać z ka-mienia
na 'kamień bez żad-nych
trudności Oglądał się za
swym przewodnikiem pluto-nowym
któremu chciałby ])-kaz- ać
że już się nie boi
Iwtem runęło natnk-- h Co?
Jak? 'Skąd?""
Nad głowami gwizdało ża-łośli-wie
Od samego zenitu le-ciały
pociski Padały między
nich i grzmiały rozrywając
się na części Dym i kurz i
cierpki zapach kordylu
— Moździerz ich pieska
niebieska — krzyczał w ucho
Zenona podchorąży
Leżeli obok siebie niczym
nie osłonięci
Rozległy się jęki Płacz Ze
non skurczył się bo zdał so-bie
sprawę że jego plecy są
jak cel patrzący ku niebu
skąd rzuca granaty złośliwy
czart- - Musi trafić: Niepodob
na by nie trafił
Zerwał się i biegł "do" przo
du Nie wiedział Hdzie i do
co Biegł krzycząc Skakał w
dół wspinał się na głazy to-czył
się jak kamień strącony
ze zbocza
Wydobył si z dymu zawie
ruchy pękania 'pocisków pta
czu krzyku jcku
[ Upadł na białą dróżkę i'Je-ża- ł
ciężko dysząc Obok nie
£o leżał kapitan" piechoty Ma-- i
cnat ręką szeroko przywołu-jąc
marudzących ż tyłu żoł-nierzy
— Karwasz pałasz — krzy-knął
w ucho Zenonowi Moź-dzierze
Potem podnieśli się Kapi-tr-n
gwałtownie jakby ktoś
go pociągnął za kołnierz: Ze-non
machinalnie wstał i o-trzepy- wal
się
Przed nimi był rozwalony
mur i dom bez dachu z po-kiereszowanymi
oknami
1 znów gdy pewni siebie
podchodzili do muru niespo-dziewanie
niczym nie uprze-dzeni
zostali obrzuceni gra-natami
Granaty ręczne jak
pałki jesienią rzucane przez
chłopców na kasztany furko-tały
ponad murem i padały
koło nich
— Padnij! — wołał dowód-ca
kompanii
Obok walącego się pod mu-rek
Zenona kręcił się granat
Jak bąk Trzonek drewniany
'wirował wokół ciężkiej puszki
z dynamitem
Nie namyślając się co robi
Zenon złapał trzonek i odrzu-cił
granat poza mur w kie-runku
skąd przyleciał Gra-nat
wybuchł w powietrzu In-ne
wybuchały między kamie-niami
na drodze wśród leżą-cych
piechurów
Kapitan podpelz do Zenona
i poklepał go po plecach
— To się nazywa przytom-ność
umysłu — krzyknął ale
i tak nie było słychać jego
słów
Dwaj żołnierze oparłszy
kaemy o murek prali 'w głąb
ruin Nikt stamtąd nie odpo-wiadał
Gdy ogień ucichł słychać
było stukanie uciekających
nóg gdzieś daleko już w dole
Zajęli wieś bez strat Kilka
zranień od granatów kilka
draśnięć od pocisków moź-dzierzy
nic nie znaczyło Ża-den
z kompanii nie odszedł
do tyłu
Leżeli zmęczeni w zakrystii
kościółka Zenon ułożył się w
barłogu Ktpry memcy uczy-nili
sobie ż ornatów i ksią
żek kościelnych Podchorąży
wdrapał się na niską dzwon- - nicei stamtąd worał
— juanie poruczniKui Pie-dimonte
jak na dłoni
Nie poszli tam Inny bata
lion wspierał natarcie czoł
gów na miasteczko Im po
zwolono wrocic na odpoczy-- 1
nek
Zenon schodził z góry Dro
gą Polskich Saperów i dziwił
się ze bał się kiedykolwiek
Potem czekał na Mikusia z
łazikiem Pojechał wprost do
Wacka do namiotu w głębi
wąwozu bezpiecznego teraz
w stu procentach
Tam leżał na 'łóżku polo-wym
odpoczywając Nie był
zmęczony fizycznie mięśnie
nóg odtajały ręce przestały
drżeć ale od serca płynęła
słabość aż do gardła wyżej
— do mózgu i z powrotem
Obrazy powstające pod
czaszką wracały do serca i
zaciskały je skurczem nie do
przezwyciężenia
Podgazowany Wacek wszedł
do namiotu i krzyczał:--
— Nikt tego nie dokonał
Ani Francuzi! Ani Anglicy!
Ani Amerykanie! Polacy Pol-lacch- i!
Polonias Palaczki Ze-nu- s
zdobyli Monte Cassino
A potem: '
— Wiesz — przysiadł się
na łóżku — telefonował do-wódca
batalionu Podobno
spisałeś się tam Podaje cię
do Krzyża Walecznych
Zenon leżał tępy jak ka-mień
sztywny nierozumieją-c- y
V- - M
Warszawskie dzieci
Nie damie wolnych "żadna klęska
Nie-strwoż- y śmiałych żaden trud
Pójdziemy razem do zwycięstwa "' '
'Gdy ramię w ramię''stanie lud
Warszawskie dzieci pójdziemy w bój
Za każdy kamień twój stolico damy krew
s Warszawskie" dzieci pójdziemykw bój
Gdy padnie rozkaz twój pońieśiem wrogom gniew
Powiśle Wola i Mokotów
Ulica każda każdy dom
Hdy padnie pierwszy strzał bądź gotów f
}
Jak w ręku Boga zloty grom
Warszawskie dzieci pójdziemy w bój
Od miota'piły diuta'tkielni —
Stolico synów swoich sław
Gdy stoją wraz przy tobie wierni
Na straży swych żelaznych praw
Warszawskiej dzieci pójdziemy w bój
PoUgłifm Mwałdf&olnośJ żywym
Niech płynie w-- niebo dumny śpiew
Wierzymy ze' jia&£pTawieóMigy££ ~r- - -- t
Zapłaci za przelanąlkrew ffi #
_ i
(
i
"
"
-- "warszawskte-dzieci pójoeiemy-wb-ój
ZDOBYCIE EHflMBOIS
Przed wieczorem przyje-chał
do Maczka generał z
końskim ogonem z rozkazem
od samego feldmarszałka w
różowym swetrze: dywizja ma
zamknąć ostatni węzeł drogo-wy
na drodze odwrotu nie-mieckiego
i w tym celu jesz-cze
dziś w nocy opanować
miasteczko Chambois Ten
sam rozkaz przyszedł do bry-gŁd- y
zmielony w maszynce
sztabowej na taki kotlet:
zgrupowanie podpułkownika
Koszutskiego (2 pułk pancer-ny
8 batalion strzelców dy-wizjon
przeciwpancerny) —
opanować i utrzymać Cham-bois
Wymarsz ze wzgórza
259 o 1900 Wykonać
Koszutski wyruszył dopiero
około 2 w nocy (18 sierpnia)
bo był na calodzienym boju
i marszu musiał uzupełnić
benzynę i amunicję i nie
mógł pójść wcześniej A jak
już poszedł to jakoś zmyli!
drogę i zamiast do Chambois
trafił do Les Chanipeux Nie
wiadomo czy sprawiła to noc
zmęczenie bardzo trudny te-ren
i zupełnie okropne mapy
francuskie czy też "Szczu-tek- "
poplątał miejscowości
— a jak go znamy nie jest
to wykluczone
Jednym słowem czołowe
maszyny wjechały do wsi po-między
domy i zatrzymały
się Wtedy otworzyły się
drzwi domu wyszedł z nich
facet w pidżamie i oficerskim
niemieckim głosem zawołał:
Was fuer Panzer ist es? Naj-bliższy
Sherman zakręcił wie-żą
i rąbnął I zaczęło się- -
Tak czy owak Chambois
nie zostało zdobyte Maczek
zaś powziął własną koncepcję
manewru Był on obdarzony
szczególnym talentem Jed-nym
rzutem oka umiał doj-rzeć
i docenić decydujący dla
danego działania punkt tere-nu
4 Takim
_
punktem przesą-dzającym
o odcięciu linii od-wrotu
niemieckiego był —
poza1 Chambois — kompleks
wzgórz Moht-Orm- el leżący
bezpośrednio na północny
wschód o'd tej wsi Składał
się z dwóch wzgórzi262 pół-nocnego
i południowego
Warstwice wzgórz układały
się na mapie na kształt ma-czugi
Maczek nazwał je
zaraz "Maczugą" i nazwa ta
zastąpiła już na zawsze ofi- -
cjalhą nazwę geograficzni}
Przez całe dwa dni 18 i 19
sierpnia trwały ciężkie walki
o zdobycie Maczugi i Cham-bois
Stefanowicz wszedł na
Maczugę w 'godzinach popołu-dniowych
19 sierpnia i zasko-czył
kolumny niemieckie wy
cofujące' się drdgą biegnącą
wąwozem poprzez środek
Mont-Orme- l 1 pułk pancer-ny
rozwinął się rozpoczął z
bliskiej odległości ogień ze
swoich pięćdziesięciu dział i
zrobił straszliwą masakrę Na
przestrzeni dwóch kilomq-tró- w
droga była zawalona sto-sami
trupów ludzi i koni spa-lonymi
czołgami i samocho-dami
Stefanowicz wziął tam
dużo jeńców wśródi nich —
pułkownika
Chambois zdobyto późnym
wieczorem tego samego dnia
wspólnym atakiem strzelców
konnych dragonów i ułanów
Pułki te zorganizowały nie-zwłocznie
okrężną obronę
miejscowości i najbliższych
wzgórz W Chambois znalazł
się również 385 batalion ame-rykańskiej
piechoty zmotpry-zoAvan- ej
co mogłoby wyglą
dać na faktyczne zamknięcie
"kotła" W rzeczywistości by-ło'
tak że 385 batalion zabłą-dził
oderwał się od swojej
dywizji i znalazł się w Cham-bois
zupełnie przypadkowo-Pomiędz- y
dywizja a jednost-kami
amerykańskimi' istniała
poważna luka przez którą
część' sił niemieckich wydo?
była się poza kocioł Podobna
luka istniała pomiędzy naszą
dywizją a dywizją pancerną
która walczyła o Trun Niem-cy
zajadle kontratakowali i
miasteczko przechodziło pa-rokrotnie
z rąk do rąk
Szlab brygady znajdował
się w czasie tych walk na
wzgórzu 25? (les '4 Favriles)
skąd mieliśmy bardzo daleką
obserwację i przezparę dni
oglądaliśmy aż do zmęczenia
nadzwyczajnie groźnąr pano-ramę
pola bitwyV"po 'wszyst
kich wolnych jeszcze drogach
kolumny 'niemieckie'' Na ca
' "ńfS W
łym obwodzie olbrzymiego
półkola wewnątrz którego
znajdowały się te wojska
bezustannie biła artyleria
Fontanny wybuchów wyska-kiwały
to tu to tam naca-łyi- n
obszarze poprzez który
wycofywali się Niemcy Nad
głowami grały silniki lecą-cych
całymi 'rojami samolo-tów
które z wyciem krążyły
nad Niemcami prały w nich
bombami atakowały rakieta-mi
i ogniem broni pokłado-wej
Wstu miejscach dymiły
pożary — paliły się domy
czołgi samochody z benzyną
i 'ludzie Widzieliśmy cale sto-sy
spalonych żołnierzy nie-mieckich
Cały świat śmier-dział
spalenizną i padliną
Dywizja werżnęła się wte-dy
klinem pomiędzy wojska
niemieckie Na północ od na-szego
259 w Grand-Mens- il i
Ammeville Niemcy siedzieli
najspokojniej nie atakowani
przez nikogo Utworzył się
zgolą przekładaniec z wojsk
sprzymierzonych i hitlerow-skich
Ponosiliśmy przez to
straty również na tyłach ho
z Grand-Mens- il i Ammeville
strzelano do naszych kolumn
zaopatrzenia zabijano ludzi
palono samochody A w nocy
lotnictwo niemieckie zbom-bardowało
nas- -
19 sierpniai o świcie widzia-łem
taki obrazek: pluton
czerwonoskórych Indian z
kanadyjskiej dywizji prowa-dził
drogą jeńców Kazachów
czy Uzbeków w niemieckich
mundurach Rzecz działa sio
w Normandii a przyglądali
się temu Polacy Było takie
powiedzonko rosyjskie mają-ce'
wyrażać szczyt nonsensu:
"Boj Niegrow z Kabardinca
mi" — co znaczy: Walka Mu-rzynów
z Kabardyńczykami
(To tacy Czerkiesi) Sytuacją
z i9 sierpnia zdewalubwałh to
powiedzonko Indianie — Uz-bec- y
— Polacy — Norman-dia!
W ciągu nocy z 19 "ha 20
sierpnia dołączyły jeszcze na
Maczugę: zgrupowanie Ko-szutskiego
i 9 batalion strzel-ców
W" rezultacie stopniowo
wytworzyło się' nastętfującfe
położenie: 1 dywiz'ja pancerj
na stanęła na' drodze odwrtf-t-u
niemieckiego wdecydują- -
cym rejonie Chambois-Mont-Orm- el
na ha ibardzie'i --wscho
dnim skrzydle armii' sprży- -'
mierzonych i ugrupowała się
tam obronnie w dwóch' ośrod-kach:
(ośrodek Chambois — '24
pułk ułanów 10 pułk drago-nów
dwa dywizjony przeciw-pancerne
i 385 batalion ame-rykański
x samej wsi 10
niiłk strzelców' konnych' ź dy
wizjonem przeciwpancernym
na wzgórzu 113 na północ od
miejscowości
'ośrodek Maczuga: zebrały
się tam 1 i 2 pułki pancerne
wszystkie trzy bataliony strze-leckie
i dywizjon artylerii
przeciwpancernej Artyleria
dywizyjna i brytyjska 'armlj-n- a
grupa artylerii wspierały
obydwa ośrodki
Jeżeli mam pisać o organi-zacji
dowodzenia to muszę
z zażenowaniem powiedzieć
że sztab dywizji znalazł się na
wzgórzu 159 zaś obydwa szta
by brygad na wzgórzu 259
poza wojskami oddzielone od
nicn przez nieprzyjaciela
Z chwilą zdobycia Cham
bois i Maczugi zaczęła się
dla dywizji bitwa obronna o
utrzymanie tych decydują-cych
obiektów na które nie-przyjaciel
nacierał ze wszyst-kich
kierunków kompasu
Niemcy walczyli po despe-r2Ck- u
Zbliżali się ria odle-głości
szturmowe i poddawali
się dopiero po położeniu sto-sów
trupów i po straceniu
wszystkich czołgów
Pułki i bataliony 'na Maczu-dze
i w'Chambois odpierały
nieustanne ataki przez cały
dzień 20 sierpnianoc z 20ńa
21 i cały 21 sierpnia A --wa
runki boju' były coraz trud--
niejsze: żołnierze byli coraz
bardziej zmećźehi walką czu-waniem
i długotrwałą1 bezsen-nością
O ewakuacji rannych
niet mógłoi być mowy:: leżeli
orif dziesiątkami pośród wal
czących oddziałów w bgniu
artylerii i moździerzy' ópa- -
trzeni powierzchownie pnez
lekarzy oddziałowych „trj
(Stopniowo zaczynał" grozić
iuy£y&"iiuuuuji" nAuiuumiu
?Dbdatfeowe obciążenie st
i na przełaj poIami-walHy- W --Fjliadały" łąCŹhbśĆradio-tumanac- h
kurzu ina 'wschód wat zaczynała zawodzićl™
' Ate X"vAuiitt iJi!Wlin - - !--
''
Vfc f iźSiśJfP' vŁ wŁi-tó- i fV? iSłn AH?„ 3 5tuj&' &&& urmsuxmz
te m m-- 6 tw tfettsjłjMwr" 'b
nowiły tłumy rf jeńców któ?
rych rachowano juz natyslą-- r
ce Fosróu nicir nyio wiciu
rannych wszyscy zaś znajdo
Walii się pod ogniein własnej
artylerii i tym trudniej było
ich pilnować '
Próbowano dostarczyć na
Maczugę zaopatrzenie'- - bojowe
za pomocą konwojów pancer-nych
ale bez "wyniku: były
odpędzane przez nioprzyja- -
cielą — jeden zaś zniszczony
przez własne lotnictwo W
kt5ryms z takich "Konwojów
zginął1 kwatermistrz brygady
kapitan1 Kurowski
Zastosowano więc zrzuty' z
powietrza Częściowo udało
się to
20 sierpnia o świcie1 na sta- -'
nowiska 10 pułku strzelców
konnych' uderzyła ze szczegól-ną
zajadłością jakaś bardzo
silna "Kampfgruppe" z po-ważną
liczbą czołgów Strzel-cy
konrit przypuścili Niem-ców
na bliską odległość - a
później rozpoczęli 'straszny
ogień ze swoich pięćdziesię-ciu
dział i stu kaemów W
ciągu paru minut wszystkie
czołgi niemieckie zamieniły
się w slupy czarnego dymu
a trupy grenadierów pancer-nych
setkami zasłały przed-pole
Pozostali zalegli pod og-niem
Całe plutony i kompa-nie
zaczęły podnosić białe fla-gi
"Cromwelle przerwały o-gi- eń
Kupy Niemców z pod- -
niesionymi rękoma fszlyv Tdo
niewoli Oficerowie odrzucali
demonstracyjnie pasyf z pisto-letami]
ale nie podnosili rąk
Pośród nich V mónbklu w
czerwonych' lampasach szedł
dowódca L-XXXI- V korpusu
generał Otto Elfeld- t-
Siedząc później pod strażą
wdeniu Cromwella generał'
Elfeldt powiedział parcóićkV
' wych' rzeczy: v '
Najpierw —Jcjmlalpęcha
Gdyby poszedł trochę bar:
dziej na! połudhie'nie'łriat-knąłbysi- ę
na Polakówi'byl- -
by już nad Sekwaną %{
Później — kiddy ''Niemcy
ponownie ząatąkowalipulki
jednocześnie z dwóch ikierun--- 1
kówf — Elfeldthirugnąłd'
rótińistrza'3ut'owskiego i
pij-wić'riziałżGftpnie!je"st'j-eszczc
wcaletakie pewne klójcśt w
niewoliu kbgo'-- -- my u'ni6'gb
ćżV' on 'u nas' Na 'to' Michał -- Dardzo znacząco po"łozyułrcKc
na kolbie pistoletu Podpowie-dział:
"Jfcdno''jes't]:zupelnIc
pewne Nic 'jesteśmy j wład-nym
razie nletbędziemyCwi"
niewoli u pana 'generała!"
5 W-- lymsamymczasie-ipo-leg- ł
od pocisku karabinowego
Bohaterski ' 'dowódca pułku?
major Jan Maciejowski Dja
miłku i dla dywizji 'byłaito '
niepbwetbwana " strata ''Ale'
dowództwo objął major Ejśy- - j
mont i pułk bił się dalejs r
Bój w kotle' pod Falaise'wy-gąsa- ł
już nie miałem wiele
do roboty' w tym ''Chambdiś
A 22 sierpnia 'dotarły do
nas idące wprost z zachodu-jednost- ki
2 armii 'brytyjskie j(
i poszły na wscliód- - na Śek- -
wanę' Dywizja spełniła swoje '
źadahie
Od 'dnia' wylądowania dywi-zja
straciła w zabitych' 1 rarf
nych' 2327 ludzi Pplegliróby
dwaj dowódcy 'najstarszych'
sztandarowych pułków — u- -
łanów i strzelców' konnych'' '
Trofea dywizji w całej bitf '
wie wynosiły: yf jeńcach oko''
ło 150 oficerów w tym do
wódca korpusu pancernego
5500 'szeregowych w' sprzę-cie
'—-zniszczony-ch'
70 czoł-gów
500 samochodów ponad
100-dzia- ł Trupów nie liczy-my
'
Franciszek Skibiński
ccotcoacccccecccccccco '
mmĘBm m
fojmrw
PfiHMiM
i($
i-rj- wu
f-lSS- Rif I
R-rat- tii
SWW ' 4
fm'mi msarmM 1
mi K'"VKff i '
fi-Krtrfc- M"MfSłtftt
lii
mśśml
mmimm Pwmm®ll
mMm immmmmm
kHBŁ'JSA3?SfriXidAVt?i MIwil pil Mm
mm Wm
mmmu
mmm- - mmm- - wMM~m- - EWMsSsjjI
¥lMiiPiffMiti:
mmm
młwM
wsmiimim ?KWWr ?BCfl pdinłWfVskDrugiegoKorLfMiiy ®ffl®£mxmmmmim