Zwilazkowiec Alliancer, December 17, 1980

              MM--TT""" is VI ' ! ttf
M --W
Dv&7iiiiT)feVfetó(f- - o i rt DECEMBEft 17 1080 — "ZWIĄZKOWIEC" — BOSE HAR0DZ5HIE (X-ma- s) 'J!r!trmff:fSr 'iltwwutóiirtiruJ'iiiit4riijfi1fi'iia''i!i'il1ii'iia''tliiiril f " " '— -- — v- - !- wj - iłłł" iw ] !! um Vł"IW" JM" ifAł"-- " Jfi'tlftWWryit4fi m JVI
ty Życzenia z Toronto r--ji
Ł9f
Życzenia z Toronto
W'!
ty
ty
ty
ty
ty
ty
ty
ty
ty
ty
ty
I
ty
w i
Sf
Vii"
' ty
ty
V:
Nil
ty
W- - Ł
M
6Styr
ty
'ty
Wi?
ty
ty
ty
ty
ty
ityr
— _ _ _ _ _ _
ISJI
4
'j
fk t
Węty
fiu
ę
ty
ty
ty
ty
I
W 1- -1
pa w M5-yiC-- -y Jvvv' i ?rt!j 'tóy-- j A"!aviS iii'f
fsth
ty
al ty
ty
ty
ty
ty
ty
ty
ty
ty
ty
ty
ty
ty
Wesołych suuąl ro-:eg- o Narodzenia
i Pomyślnego Nowego Roku
wszystkim Rimini Pacjentom' i cale] Polonii życzy
Dr Mama Leszczi
DENTYSTKA
2335 Dundcs Sr W — Toronto Ont
(przy sl:irji Kolejki Dunclas West)
Tel 531-22- 28
Wesołych Świcjt Bożego Narodzenia
i pomyślnego Nowego Roku
swoim Klientom i całej Polonii życzy
PETIT PARIS
Doskonali cisala i trrly — na sposób wiedeński
ora podajemy kawę i kanapki
2384 Bloor St W — Teł 769-988- 1
Wiązanie najlepszych życzeń z olazji świąt
Bożego Naiodieiua i Nowego Huku sllada
aiieaa s&aa
Wlaśc: JADWIGA RASOWSKA
Posiadamy wszystkie kanadyjskie i polskie
czasopisma k rys' lały ora upominki
na wszelkie okazje
Tcl 531-750- 8
131 Roncesval!cs Ave„ Toronto Ont
Wesołych Świąt Bożego Narodzenia
i szczęśliwego Nowego Roku
życzy całej Polonii
Zawsze świeże jarzyny owoce artykuły spożyw-cze
oraz świeże cięte i doniczkowe kwiaty
303 RoncesYafles Ave - Tel 533-136- 9
WESOŁYCH ŚWIAT BOŻEGO NARODZENIA
1 SZCZĘŚLIWEGO NOWEGO ROKU
życzy swej Klienteli i całej Polonu
Właściciele: A i S DEMCZUK i SYN
Pierwszej jakości świeże mięsa własnego wyrobu
wędliny ora importowane towary na wesela
bankiety „showers" ttd Zniżka 20%
323 Ronccsvalles Avc Toronto Ont
Tcl 531-486- 1
WESOŁYCH ŚWIĄT BOŻEGO NARODZENIA
I SZCZĘŚLIWEGO NOWEGO ROKU
śle sioej Klienteli i całej Polonii
GOPERlifOyS OELICATESSE
Właściciele: T S PAKULSCY
Na składzie zawsze świeże mięsa krojone na
życzenie wędliny śledzie llaczki bigos Wszyst-ko
własnego wyrobu oraz świeże jarzyny i owoce
79 Roncesyaffes Ave — Toronto Ont
SZCZpSLZWEGO NOWEGO ROKU
sfiada
Wlaśc: K KĘDZIERSKI
Własnego wypieku ciasta torty na wesela i inne
okazje Dostawa na życzenie © Doskonale lody
Tel 533-780- 2
'w
5S§
Serdeczne Życzenia
Wesołych Świat Bożego Narodzenia
i Szczęśliwego Nowego Roku
składa swoim klientom i całej Polonii
W I -K-wr-A--w
ę
iAK
MEAT PRODUCTS LTD
AND DELICATESSEN
Właściciele:
A REMBACZ
ST GUMIENIAK
Na skhidh' awsc świce mirso © Doskonałe
własnego u rolni wędliny jak: szynki kiełbasy
salcesony pasletowa itp
289 Ronccsvn!!es Avc Toronto Ont
Td 532-380- 1 ' M6R 2M3
k
vjh
ty
ty
ty
ty
ty
ty
ty
-- ty
ty
ty
ty
ty
fty
ty
i? ty
ty'
ty !'
ty
ty
ty
ty
i'Cf
v'J
v
fr '
} ty
ty
ty
ty
ty
ty
ty
ty
™
Hf
ty
ty
S?
ty
ty l
ty
ty
ty
ty
sx ty
ty
%
ty
ty
ty
2# ty
ty
ty
ty
ty
"Ity'
4ity
ty
ty
ttyy ?'
ty
ty
¥ty
ty
ty
ty
ty
fi?
ty
c--
(Dal&zy ciao ze słr 6)
sewski wywal 7aws70 do pod-jęcia
melodii lej jake wymow-nej
w swej I rości pieśni Nawol
słuchający Niemcy ?aióuno
więźniowie jak leż i SS-ma- ni nie
moRli się opioć urokowi melo-dii
i treści słów diafe" icż na-kazali
jej śpiewanie i w nie-mieckim
jęyku stwierdzając
iż jest Schr scluin mul gut"
]luyykę do Marsza Gnscnowców
napisał Gracjan popularnie na-?ywa- ny
Jasio" Ciuziński przed-wojenny
pracownik radiostacji
Poznaniu (obecnie już na emery-turze
--zażywa odpocyynku w
swoim kochanym mreścio) Na-leży
w tym miojsui dodać że
konceily takie czy to na wol-nym
powietrzu w niedzielne
wolne popołudnie czy tez w
którymś z bloków praktykowane
bjly dopicio po oktesie tzw
pr'eszkolcnia" czyli okresu
wyjątkowego rygoru i zabijania
więźniów klóreimiJowarzysz ly
sukcesy frontowe ujęte jak
pamiętamy w hasło: „Deufsch-lan- d
siegt an allen Irontcn"
Kiedy nastąpi! okres kłos i na
głowy „kasztanów" jak nazywa-liśmy
Niemców zaczęły się sy-pać
gradem bomby — złagod-niał
też i w obozach straszliwy
rygor ale na jego miejsce pi zy-sze- dł
głód
W tym to właśnie czasie wła-dze
obozowe zezwoliły na urzą-dzanie
w soboty po południu i
niedziele konceitów któie cie-szyły
się nawet ii „muzułma-nów"
zainteresowaniem Pierw-szym
kierownikiem i właści-wym
jej organizatorem był nasz
kolega znakomity skrzypek Zy-gmunt
Pilaiski z Łodyi Po nim
stanowisko lo przejął Heinrich
Lullcibach skrzypek opery w
Monachium który był jednym z
bardzo nielicznych Niemców lu-bianym
przez więźniów Niezwy-kle
szlachetnego usposobienia
zawsze uśmiechnięty sympaty-czny
i uczynny „mały Ilcinele"
jak go powszechnie nazywano z
powodu małego wzioslu był na
pewno jednym z niewielu może
jednym z paru Niemców które-mu
nikt niczego złego nic zarzu-cał
Nosił fioletowy „winkiel"
czyli w obozie znalazł się za
przekonania religijne I tak by-ło
Lutlcrbach należał do bada-czy
Pisma św tzw Bibclfor-sche- r
którego był fanatycznym
wyznawcą Miał spora grupkę
lej sekty która go uważała za
głowę swego kościoła Toteż
dbał on o swych wiernych bar-dzo
troskliwie i jak tylko i gdzie
tylko mógł starał się im poma-gać
Kochał też muzykę ale wy-łącznie
dobrą Kandydatów bar-dzo
skrupulatnie badał i egza-minował
Partaczy czy dyletan-tów
do swego zespołu nigdy nie
przyjął ściśle współpracował z
polskimi nurzjkami m in z do-skonałym
pedagogiem i teorety-kiem
profesorem poznańskiego
Konserwatorium Muzycznego
Józefem Pawlakiem (po powro-cie
do kraju prof Pawlak został
lektorem poznańskiej uczelni
muzycznej) który leż pozosta-wi!
[50 swym pobycie w Gusen
kilka cennych i nawet unikal-nych
kompozycji
Posiadał Jeż Lulterbach w
swojej orkiestrze paru nie tylko
dobrych wykonawców instru-mentalistów
ale nawet kompo-zytorów
wśród których był m
in Lubomir Szopiński autenty-czny
Kaszub z Kościerzyny któ-ry
skomponował muzykę do
„Hymnu Guscnowskicgo":
Dla nas słońce nie zachodzi
pokochała' wiosna nas
my jak orkan szałem młodzi
i jak szumny zwarty las
Jak grom jasnych chmur powodzi
ostrzy swój płomienny blask
jak ta tęcza która rodzi
wśród piorunów ranny brzask
Tak my w Gusen odmienieni
w ciągu tych ostatnich lat
ranną zorzą ozłoceni
pójdziem do ojczystych chat!
L Szopiński po powrocie do
kraju natychmiast przystąpił do
swej ulubionej pracy muzycz-nej
Ten świetny wiolonczelista
wychowanek mistrza tego cud-nego
instrumentu prof Kazi-mierza
Wiłkomnskicgo słynne-go
już grubo przed wojna soli-sty
dyrygenta i pedagoga gdań-skiego
Konserwatorium Muzycz-nego
często był proszony przez
blokowych i dawał solowe prze-śliczne
recitale na wiolonczeli
tym cenniejsze że' Szopiński ka-żdy
wykonywany pized gnseno-sl:im- i
słuchacaini utwór ob-jaśniał
mówi! o jego kompozy-torze
treści i okolicznościach
powstania Nic więc dziwnego
że ka"'de pojawienie się Szopiń-skieg- o
w bloku — mieszkańcy
witali 7 ogromna radością
Ten niezmiernie szlachetny
Polak zasłynął w Gusen z założę
nia i przygotowania na ostatnia
w lej mordowni Wigilię znako-mitego
chóru męsktego zespo
łu jakiego trzeba byłoby szukad laeli piouukeyjuych a przede
dzisiaj długo na świecie Tak sio wszystkim po hali narzędziowni
zIdIo że dwukiolnie znalaz-łem'
się w delegacji do Piilzn
Zeidlera komenaanla obozu pro-sić
o zezwolenie na utworzenie
zespołu chóralnego Zeidler
który nastał po zniemczalyiri
Ukraińcu Chmielcwskym po-tworze
w ludzkim ciele jakiego
świat zapewne drugiego nie o-glą- dal
był podobnym morderca
Na nasza prośbę dal nam taka
odpowiedź że przez następne
kilka tygodni leczyliśmy szczę-ki
ruszające się zęby i zbolało
tyłki W listopadzie 19-1-- 1 r te-mu
bandycie zmiękła jak się to
mówi rura i zezwolił na powsta-nie
ehóm ale — pogroziła w
tym miejscu palcem — chóru
słowiańskiego a nie polskiego
wy wściekle psy zakończył
Kiedy następnego dnia ogło-szono
po blokach że przyjmo- -
wani będą dobrzy pięknie wy
wacy spośród roiaicow uze-cłió- w
Słowaków i Jugosłowian
— zgłosiło się kilkanaście tysię-cy
chętnych spośiód których
wybraliśmy 120 W ciągu na-stępnych
paru dni L Szopiński
był wniebowzięty i cały pochło-nięty
tworzeniem zespołu Do
spółki więc z piof Pawlakiem
w każdej wolnej a najczęściej
iikraddoncj z pracy chwili two-rzyli
układy harmoniczne kolęd
niemieckich (bo takie musieliś-my
obowiązkowo zaśpiewać)
słowackich jugosłowiańskich i
naszych polskich Towstał ich
niezmiernie cenny zbiorek prze-chowywany
na szczęście w Pol-sce
Próby odbywaliśmy w la-trynie
bo to" bło jedynie do-stępne
nam większe wolne
miejsce gdzie można było się
większej gromadzie ludzi
Przeszkadzali nam rzecz
jasna baidzo licznie odwiedza-jący
i załatwiający swoje natu-laln- c
polizcby mieszkańcy naj-bliższego
bloku Kłopot był przy
tym spory bo siedzący rzędem
słuchając ładnego śpiewu nie
mieli chęci szybko wracać na
blok i zajmowali miejsca dru-gim
którzy przybiegali i siła
domagali się ustąpienia miejsca
Przy akompaniamencie zabu-rzeń
żołądkowych powstawały
tez tam i bóiki które pałka czy
kopniakami uśmierzali blokowi
nie zwracając najczęściej uwagi
żc przecież tu odbywa się próba
chóru Dopiero przed samymi
świętami jeden z SS-manó- w
udający miłośnika muzyki przy-dzielił
chóiowi miejsce w łaźni
bozowej
W dzień wigilijny 1944 r po-szliśmy
jak zwykle do pracy-Gdzie- ś
koło południa na długim
wozie ciągnionym przez dwa
woły przybyła do obozu piękna
i wysoka na dwa piętra choinka
Gdzieś w lesie ścięty prościulki
i smukły jak świeca świerk We-zwano
też zaraz elektryków aby
ia ustawionej na placu apelo-wym
choince zainstalowali świa-tło
elektryczne Ponieważ kie-rownikiem
tej grupy był nasz
kolega świetny fachowiec z
Vnrsznwv niwszorlł i nowie
&- - fu
Versandu" na klóiei doko
nywano pakowania produkcji
naszych rak czyli milionów
części do lizeeh typów karabi-nów
maszynowych Tak więc to-karze
pod groźba kaiy śmierci
w przypadku nakrycia loczyli
specjalnie giubym wiórem sial
aby nadać jej oksydowany ko-lor
Te właśnie różne wykrętasy
i spirale oraz drzewna słoma
różne taśmy papierowe — sta-nowiły
dekorację naszej obozo-wej
choinki które z kolei trze-ba
było przemycić przez bramo
wchodząc po pracy do obozu
Potem już się nikt nie pytał
skąd to wszystko i jakim cudom
zdobyte Grunt że było
Wieczorem po kolacji nastą-pi!
uroczysty i specjalny bożo-narodzeniowy
apel Bloki usta-wiły
się wokół oświetlonego i
do chóru śpię- - wyglądającego przy
ze-brać
iskrzonym mroźnym niebie
świerku Otworzyła się na oścież
główna brama wejściowa przez
która weszli do obozu sami dyg-nitarze
z Zeidlcrem na czele
Wszyscy w mundurach i jiłasz-czac- h
wyjściowych w swoich
wysokich czapach z trupimi gło-wami
na czole Przy absolutnej
ciszy komendant odebrał rapoi t
powiódł następnie bandyckim
okiem po wyprężonych szere-gach
pozwolił na komendę
„spocznij" i rozpoczął składanie
nam życzeń Zapowiedział w
ivch że prędzej mu l)ie Blu-me- n
erwachsen" łcwlaly wyio-sn- a
na dłoni niż my Polacy
wyjdziemy z Gusen Ktoś zapy-tał:
precież w obozie znajdowa-ło
się kilkanaście narodowości lo
niby cemu len potwór w ludz-kim
ciele nas tylko widział i
tak nam pięknie winszował?
Otóż Niemcy cała winę za woj-nę
za ponoszone ofiary i wresz-cie
klęski zwalali na nas bośmy
nic chcieli iść z nimi i „walczyć
przeciwko żydom i komuni-stom"
Po tych słowach Zeidler zwró-cił
się w stronę stojącego od-dzielnie
chóru i krzyknął:
„Louis anfangen" — Ludwik
zaczynaj! Popłynęła najpierw
przecudna: „Cicha noc święta
noc" i „O Tancnbaum" — obie
po niemiecki! Po nich potężna
jugosłowiańska „Zvonari zvo-nilc- "
(Dzwony dzwońcie) po
której nastąpiła rzewna koleda--kolysank- a
Słowaków „A co to
sc za 7iiameni?" by wieszcie
ucapić miejsca naszym pul-ski- m
pieśniom Bożego Narodze-nia
Na pierwszy ogień poszła
„13óg się rodi" prześliczny
sUiropolski polonez i w dodatku
w lak znakomitym układne pió-l- a
prof Pawlaka że zapewne
Faliszewski po wykonaniu tej
-- bardzo piosenki musiał
„wprowadzić" trochę
dział nam że drzewka roju A powie--
należy teraz do zatrudnionych dział dobrych anegdotek
w zakładach Sleycra ta które prowadzący to niccodzicn- -
piorunem lozniosla się po ha- - no spotkanie świetna
kolęda la nie miała dotychczas
bogatszego i piękniejszego Dłu-go
trzeba byłoby mówić na le-mat
naszego kolędowania w ten
wigilijny wieczór Wystarczy
tylko dodać iż nasz śpiew zgro-madził
po drugiej stronie oka-lającego
obóz całą wioskę
ludności Gusen i wolnych lego
wieczoru od sTuby win łowni-cze- j
Ukraińców z dywizji SS-Ga-lizi-en
którzy po naszym śpie-wie
za drutami i przed baraka-mi
kontynuowali kolędowanie
po polsku Jak piękny
być len uroczysty konccit ko-lęd
— świadczyły oceny słucha-czy
Nasi bracia rodacy prawie
wszyscy szlochali a ci silniejsi
ocierali co chwila ściekające po
policzkach y wzruszenia Wszy-scy
inni łącznie z Niemcami
hurmem rzucili się na nas i gra-tulowali
nam znakomitego wy-konania
Mówili nam też później
cywilni majstrowie którzy byli
zatrudnieni w zakładach zbroje-niowych
Gusen że takiego śpie-wu
kolęd nie słyszeli w swoim
życiu
Po tym uroczystym apelu i po
ochłonięciu z wrażeń udaliśmy
się do niedokończonego bloku (i
który służył od lat różnym
przeznaczeniom Był miejscem
masowego moi dow przez to-pienie
pod wodzą straszliwego
kapo Van Loscna odbywały się
tam też częste zabijania chorych'
na „durchwal" — krwawa bie-gunkę
przyłapanych na załat-wianiu
się — miejsce duże ale
brudne i cuchnące to pod
kierunkiem niezłomnego dr Wła-dysława
Gębika 200 osób spot-kało
się na ostatniej Wigilii w
tej straszliwej mordowni Tę jak
gdyby wigilijna akademię pro-wadził
dr Gębik wśród nas
komendant tajnej służby woj-skowej
kpt Józef Wysocki i ca-ły
jego zakonspirowany sztab
NTie Tadeusza Faliszew-skiego
dobrego tenora Stasia
Nawrockiego przyszedł z har-monia
„Jasio" Guziński był tam
zacny lekarz dr Antoni Gościń-sk- i
pełny zespół chóru i wielu
innych którzy należeli do ści-słego
grona zwartej społeczno-ści
polskiej tego obozu
Na wstępie po pięknym zaga-jeniu
naszego spotkania przez
dr Gębika Faliszewski rozpoczął
swoją bardzo lubiana „Janecz-ka"
której autorem był zmarły
na krótko przed uwolnieniem
obozu Konstanty ćwierk naj-słynniejszy
nasz poeta i autor
wielu doskonałych utworów
„Janeczka" powstała i dedyko-wana
została ż-oii-om
naszych
kolegów: Adamisa i Guzińskic-g- o
a do tekstu Ćwierkanuizjkę
napisał inż Tadciiaz Unkicwicz
Oto jej końcowe słowo refrenu:
Janeczko moja! Za więiienną bramą
Nieznany obcy zieleni się ląd
To jedno wiem dziś kocham Cię tak samo
Jak w dniu gdy porwał mnie wzburzony prąd
miłej
radośniej- -
ubranie "c° więc
parę
Wieść
przeplatał
muru
musiał
paru
anią
Tam
Był
brakło
recytacją swoich i kolegów wier-szy
Zdzisława Wróblewskiego
(mieszka w Warszawie)
Poprosiliśmy go o jego włas-ny
„Sen" który zdobył sobie
wśród nas poczesne miejsce i
_ (Dokończenie na str 8)
troili
POLISH
1 ós M&wĘF
mm i
l w MmBmW
EBiHS£EIEi2L2a
AIRLINES
B
Polskie Linie Loinicze "LOT"
korzystając z okazji Świąt
i Nowego 1981 roku składają
wiązankę serdecznych ży-czeń
wszystkim swoim Klien-tom
Biurom Podróży i wszy-stkim
Rodakom osiadłym na
kanadyjskiej ziemi
1000 SherbrookeSł West
Suito 2107
MONTREAL Que H3A 2P2
Phone: (514) 844-267- 4
L'fl
KtyWff UiWUkWllJiyilriZIlfcyili Ł'lliVliMi'lWll faljjyii4'llii'lli'WlliWIi:ł'lli SlliiWllcffl £["
nfi &'
VI
oraz wszelkiej pomyślności
NOWYM 1981 ROKU
całej Polonii w Kanadzie
4t H4--44-B M ą
WSIS a o fi sji
CbNIKALA — HtAU Ut-ML- fc
„
—
" " "
80 Richmond Si W — Suilc 905
Toronto Oni i15I! 2A4 Tcl (4l() 363-770- 7
WESOŁYCH ŚWIĄT BOŻEGO NARODZENIA
l SZCZĘŚLIWEGO NOWEGO ROKU
życzy
Właściciel:
Doskonalej jakości
Zimny jak:
te?
VICTOR NUZDA
W
wędliny własnego wyrobu
świee i smaczne sałatki '
Europejskie ciasta i pieczywo oraz różnego rodzaju
artykuły spożywcze impoilowane z Europy
2914 Lakeshore Blyd W Tc! 251-444- 1
życzenia świąteczne i Noworoczne składa
W MAYKUT HARDWARE
682 Quecn St W — Tel 363-152- 0
WESOŁYCH ŚWIĄT BOŻEGO NARODZENIA
I SZCZĘŚLIWEGO NOWEGO ROKU
tkłada wszystkim swoim Klientom i całej Polonii
VJteic STEFAN JANICKI
POLSKI SKLEP FUTER
Sprzedaż i szycie na miarę oraz przeróbki
naprawy czyszczenie i przechowanie futer
na okres lata
Duży wyb£r czapek i kapeluszy
406 Ronc6SYa"es Avo Toronto Ont
Tei 536-593- 6
2239 Bloor Stseet WesI- - Tel 762-777- 5
— — -- —- 9 — ' ♦ — 'O " -- — 9 ♦"" - — m
l- - __ - i
SERDECZNE ŻYCZENIA WESOŁYCH ŚWIĄT
SZCZĘŚLIWEGO NOWEGO ROKU
składa sioej Klienteli całej Polonii
Wytwórnia najlepszych wyrobów mięsnych
oraz wędzonych i gotowanych szynek
415 Roncesvd!es Ave Tcl 531-58- 26
Najlejisze życzenia śiuiątsczne
i Noworoczne śle swej Klienteli
'ff& £g%ftbdPl&SflP£!?jnP
czRoaitatczia er bAicaiciicn
Poleca smaczne polskie posiłki domowego wyrobu:
pierogi gołąbki naleśniki barszcz pieczenie
gulasz bigos uszka grzbami itp
Ceny bardzo przystępne & Szybka i życzliwa obsługa
Przyjmujemy zamówienia na bankiety
i wszelkie okazje
2340 DuntJos St W (przy Bloor St)
Toronto Ont Tcl 536-060- 1
Najserdeczniejsze życzenia
Świąteczne i Noworoczne
składa
SEMEHEN FOODS CO LTD
AMD MEAT PRODUCTS
Central Araiadale
Zawsze świeże wędliny mięso
ciasta i inne towary
1572 Bloor St W
(róg Doiwal)
Tel 534-202- 3
produkty Polski
spożywcze
Toronto Ont
ty
ty
ty
ty
I'
ty
M
ty
buiet
ty ty
-- ęty
ty
W
ty
w
ty
Hf
W
a
w
if
ttyy
(Vl
-- ty
Ta
:T efo
ftfe
£ff ęty
ty
ty
ty
ty
ty
ty
ty
ty
ty
ty
ty
ty
1_ aiin n s ?
i
i
z
—
z
V
ty
If
&
ty
K'
£J
W&
ty
ty
ty
P- - i
ty
ty
ty
ty
ty
-- ty
ty
Hf
n„f ty
ty
ty
ty
w
tirf