Zwilazkowiec Alliancer, September 10, 1958

              mmWWW0
liii '
mukA- -
Vi ' '' te
(1
&t&
ww
3&
lJ
gtg
Msrif łsl
r
I
'i
'I
i tr
1i
II'- -
1 1u
r& r
f ''i
4 "h
- w 1
1 (
i1i ni&r4w"i& tli
£
lii
ftMTsł"i!i!l
rSi&aJ yfełS i
mm
L
i w f "s '
STR 2 "ZWIĄZKOWIEC" WRZESIEŃ (September) Środa 10 — 1958
Prtnted foT wery Wednesdaj afid Saturdaj by?
"Związkowiec" (The Alliancer) Tel LE 1-24-
92
POLISH Al HANCE PRESS LIMITED
Organ ZwUittl Polaków w K-na-dzle
wydawany preei PyrefccJł Prwow
DHakter P Ołoqowtlcl Klar Drukarni K 1 Marorkltwlei Klr Adm R Frlkfcc
A PRENUMERATA
Roczna v Kanadzie $6 00 1 W Stanach Zjednoczonych
Półroczna $3 50 innch krajach
Kwartalna $2 00 1 Pojedynczy numer 10C
1475 Quen Stret West — Toronto Ontario
Authorucd as Sccond Class Mail Post Office Department Ottawa
pracowita sesja urn mm
Kiedy w polowie maja zebrała się nowoobrana Izba Gmin
obawiano się ze nie potrafi należycie pracować Z jednej strony
ta przytłaczająca większość konserwahwna zapewniająca rządo-wi
całkowitą swobodę działania z drugiej nieznaczna ilość do-świadczonych
parlamentarzystów Zastanawiano się więc nad tym
czy rząd wogolc będzie się wiele kłopotać Izbą oraz czy — jeśli
będzie inaczej — zdoła wypełnić swoje zadanie
Teraz gdy pierwsza sesja dobiegła końca można śmiało
stwierdzić ze obawy okazały się — na szczęście — nieuzasadnione
Rząd nie obszedł Iby Gmin a ta ze swej strony uczyniła wszystko
co do niej należało Bez presadry można powiedzieć ze nowy ze
społ mimo braku wyrobienia pracował niezgorzej od poprzed
nich Izb
' Niewątpliwie uderzające bło iz ilość mówców była dość
ograniczona A więc stale spoty kalismj się z tymi samymi nazwi-skami
Szara rzesza poselska zachowywała się bardzo wstrzemię-źliwie
Ale i ta była cnna w licnyrh komisjach parlamentar-nych
których praca jest nie mnie) ważna aniżeli zebrań ple-narnych
Praca w ciągu miesięcy Mnich nie llko nie zmniejszyła się
lecz wręcz przeciwnie zwiększyła się Rąd bowiem przygotował
tak wielką ilość projektów ustaw nalegając jednocześnie na za-łatwienie
ich w ciągu pierwszej sesji ze plenarne posiedzenia od-bywały
się trzy razy dziennie i nawet w soboty Dzięki temu zresztą
nowi posłowie mieli możność lepszego zapoznania się z techniką
prac parlamentarnych
Najważniejszym zadaniem i pierwszym obowiązkiem Parla-mentu
jest rozpatrzenie i uchwalenie preliminarza budżetowego
Jest on jednocześnie podstawą dla rozpatrzenia polityki gospodar-czej
rządu Ale Izbj rozpatrzyła szereg projektów ustaw przepro-wadziła
wielokrotnie dvskusję na aktualne zagadnienia polityczne
poświęciła wiele uwagi polityce zagranicznej
Prem Diefenbaker oraz członkowie rządu zabierali głos wie-lokrotnie
udzielając wyczerpujących odpowiedzi na każde poru-szone
zagadnienie
Jest rzeczą naturalną iz opozycja jest w natarciu a więc kry-tykuje
rząd wysuwa szereg zastrzeżeń lub wręcz odrzuca jego
przedłożenia Podobnie jak w Izbach poprzednich tak i w obecnej
okazało się ze istnieją rozbieżności między stronnictwami opozy-cyjnymi
1 tak np CCF dwukrotnie poparto rząd podczas gdy
liberałowie również dwukrotnie odmówili poparcia dla wnio-sków
CCF
Stwierdza się powszechnie ze Lester Pearson przywódca opo-zycji
którego dotychczasowe doświadczenie zamykało się w zagad-nieniach
polityki zagranicznej której sternikiem był przez szereg
lat znacznie rozszerzył zakres swoich zainteresowań Był czujnym
rzecznikiem partii na czele której stoi Wykazał dużą znajomość
wszystkich wewnętrznych zagadnień Podobnie pos Hazel Argue
przywódca parlamentarny CCF którego specjalnością były zagad-nienia
rolne I ten opanował inne dziedziny Przywódcy partii
konserwatwnej stwierdzali że wysiłek opozycji jest Juzy ze wkład
jej pracy jest poważny
Posłowie większości konserwatywnej mieli pełne ręce pracy
współdziałając z rządem Dorobek sesji jest duży Świadczy o tym
nie tylko iloić uchwalonych ustaw lecz przede wszystkim rozpra-wa
nad nimi Naturalnie ścierały się poglądy ale posłowie więk-szoścbardz- o skrupulatnie rozpatrywali każdy projekt starając się
uczynić go jak najbardziej doskonałym Nie zadawalali się mecha-nicznym
przybijaniem pieczątek do rządowych przedłożeń
Nie brakło oczywiście ostrych rozgrywek czysto politycznych
Terenem najsilniejszych tarć-był- y komisje Jedna badająca celo-wość
dawnych wydatków zamieniła się w arenę otwartej walki
między liberałami a konserwatystami Komisja ujawniła nie nad-użycia
ale w niektórych wypadkach zbytnie szafowanie groszem
publicznym Wpierw w Departamencie Obrony Narodowej a na-stępnie
w Ministerstwie Robót Publicznych Obiektem szczegól-nych
ataków była konstrukcja centralnego budynku drukarni pań-stwowej
w JTull Konserwatyści zmierzali do wykazania że zmar-nowano
poważne sumy między innymi dlatego że w konstrukcji tej
odgrywały rolę pewne względy natury polityczno-partyjne- j Oczy-wiście
rzecznicy partii liberalnej starali się odparować ciosy i nie
kwestionując oczywistego marnotrawstwa utrzymywali że stało
się przypadkowo
Pos Pearson starał się wykazać w Izbie Gmin że prem Die-fenbaker
nie wypełnił zobowiązań wyborczych gdyż m in przy-rzekłpom- oc finansową dla drobnego przemysłu i handlu a teraz
okazuje się że rząd pragnie służyć tylko radą nie dając pomocy
finansowej
Te wzajemne ataki ostre wystąpienia bynajmniej nie stały na
przeszkodzie lojalnej współpracy Ujawniła się zasadnicza zgodność
gdy chodzi o wszystkie problemy polityki zagranicznej Rząd może
w tych swoich wystąpieniach powoływać się na jednomyślność
Izby Taka sama jednomyślność zapanowała po oficjalnej zapowie- dzi przybycia w czerwcu przyszłego roku królowej Elżbiety i ks
Filipa
obywIzabtealsnkiiechzdoołparłaaconwataonmejiaspt rzreozzppatrrezmyć Dprieofjeenkbtuakedreaklagradcyjżi wpprłayw- nął za późno Wiadomo że do projektu tego wszystkie stronnictwa
ustosunkowały się życzliwie dopatrując się w nim formalnego
i ustawodawczego potwierdzenia podstawowych praw każdego
obywatela - Parlament dostarczył rządowi dostatecznej ilości ustaw i gdy
posłowie rozjadą się do swoich okręgów wyborczych rząd mieć
będzie pełne ręce roboty gdy zabierze się do wcielenia w życie uchwalonych ustaw
Mówimy po po
Polonijna gwara jeśli języko-we
niechlujstwo nazwać można
"gwarą" polsko-kanadyjsk- ą ma
pewne usprawiedliwienie Jeśli
jak pisał to jeden z naszych czy- telników pewne słowo ma szcze-gólny
wydźwięk uczuciowy dla
niego spolszcza on słowo angiel-skie
I wprowadza go do swego
codziennego języka W danym
wypadku czytelnik ten pisał że
dla niego słowo wypłata zaro-bek
a więc "pejda'' (od angiel-skiego
"pay") miało to znaczenie
z którym wiązały się pierwsze
miłe przeżycia pobytu w Kana-dzie
gdy wreszcie po otrzymaniu
pracy dostał pierwszą wypłatę
Niezawodnie i inni polscy emi-granci
przeżywali podobne uczu-cia
gdy wreszcie po pierwszych
tygodniach czy nawet miesiącach
niepewności znajdowali prace i
otrzymywali upragnioną wypła-tę
Stąd słowo "pejda" weszło u
nich do słownika i powszechnie
w robotniczych polonijnych sku-piskach
jest używano
Innym zrozumiałym wytłuma-czeniem
spolszczania angielskich
wyrazów był po prostu brak zna-jomości
odpowiednika polskiego
na dane słowo albo fakt że po-chodziło
się z takiego środowiska
w którym rzadko napotykało się
na dany przedmiot Stąd pojęcie
sku
$7 00
jego nie było w stałym użyciu
i łatwiej imigrantowi było po-sługiwać
się nowotworem języ-kowym
powstałym ze słowa an-gielskiego
z dodaną końcówką
polską lub spolszczeniem angiel-skiego
brzmienia
Jeśli więc imigrant ze wsi
przyswaja sobie 'słowo "słrita"
(street) zamiast ulica lub "kara"
(car) zamiast samochodu którym
się na wsi nie posługiwał w po-tocznej
mowie to jest to w pew-nym
stopniu zrozumiałe Jeśli na
oponę samochodową mówi "ta-jur- " (tire) a na piec do ogrze- wania centralnie domu "fornes"
(furnace) to chociaż i te słowa
niezawodnie zaśmiecają polski
jeżyk to jednak ich wprowadze-nie
do gwary polonijnej znajduje
pewne logiczne usprawiedliwie-nie
Dlaczego jednak matka o
swym svnu mówi "boisik" a nie
chłopczyk albo kupuje mu "siu-sy- " zamiast butów tego chyba
ani ja ani najlepsi znawcy slo-wotwórst-wa
wytłumaczyć nie
potrafią Przecież ta niewiasta
znała od dziecka słowo chłopiec
czy chłopczyk i słowo but czy trzewik
Rozumiem że ktoś mówi
"mortgecz" zamiast hipoteka bo
ze słowem tym może dopiero za-poznał
się w Kanadzie ale dla
Uniwersytet wa
W tym roku mija 140 lat od o-twar- cia
podwoi Uniwersytetu War-szawskiego
Zanim do tego doszło
trzy szkoły odegrał) role poprzed-ników
a mianowicie szkoła OO
Pijarów Szkoła Rycerska (kade-towi
i Liceum Warszawskie
Pierwsza z nich odegrała olbrzy-mią
rolę v przebudowie umysło-- w
ości w Polsce od czasu kiedy
zreformował ią Stanisław Konar-ski
wyrzucając panegiryki i ma-karonizm
a wprowadzając za to
studia klasyczne historię nauki
przyrodnicze a przede wszystkim
naukę języka ojczystego
Pionierską rolę odegrała rów-nie?
założona w 1764 roku w War-szawie
Szkota Rycerska (Kade-tów)
która mieściła się w dzisiej-szym
gmachu głównym Uniwersy-tetu
Wśród najwybitniejszych jej
wychowanków znalazł się Tadeusz
Kościuszko Ze szkoły lej wyszli
też najwybitniejsi mężowie stanu
którzy stall się bohaterami sejmu
czteroletniego Oni to utworzyli
obóz postępu ostro zwalczający
późniejszych targowiczał
Tragiczne rozbiory Polski przy-niosły
kres Szkole Rycerskiej Nie
mogło jej zastąpić Liceum War-szawskie
które nie nastarczało ro-snącym
potrzebom kształcenia pio-nierów
sztuki nauki i techniki
Liceum Warszawskie stworzyło po
ważny księgozbiór naukowy za-ród- ź
późniejszej Biblioteki Uni-wersytetu
w Warszawie
KRÓLEWSKI UNIWERSYTET
Nieodzowność własnych kadr
prawniczych i administracji pań-stwowej
oraz coraz liczniejszych
lekarzy dla wojska i miast powoła-ła
podczas istnienia Księstwa War-szawskiego
do działania Szkołę
Prawa z Wydziałem Administracji
i Szkołę Lekarską w Warszawie
Obydwie te szkoły weszły jako wy-działy
do utworzonego dzięki sta-raniom
St Kostki-Potockieg- o w
1818 roku Uniwersytetu Warszaw-skiego
w ramach organizacyjnych
Królestwa Polskiego 140 lat temu
w 1818 r odbyła się uroczysta i
naugarcja pierwszego roku akade-mickiego
i dokonano wyboru pier-wszego
rektora
Królewski Uniwersytet War-szawski
złożony z pięciu wydzia-łów:
prawa lekarskiego filozoficz
nego nauk i sztuk pięknych oraz
teologicznego stał się w ciągu 15
lat swego istnienia kuźnią poważ-nej
i twórczej nauki dzięki takim
profesorom jak rektor Szweykow-ski
Surowiecki Brodziński Band-k- e
Skarbek i Bentkowski Były to
umysły twórcze pociągające za so-bą
rzesze poważnej młodzieży
organizujące tajne kółka na Uni-wersytecie
i przygotowujące się
do walki narodowo-wyzwoleńcz- ej
Młodzież akademicka znalazła się
w szeregach Belwederczyków a
niektórzy profesorowie weszli do
władz narodowych
Powstanie listopadowe 183031
r upadło — Uniwersytet Warszaw
ski został zamknięty przez zabor-cę
SZKOŁA GŁÓWNA
Dopiero w 20 lat później udało
się w 1852 r otworzyć w Warsza-wie
(w obecnym gmachu pomuze-alny- m
U W) Szkołę Sztuk Pięk-nych
z Wydziałem Architektury
W pięć lat później powstała Aka-demia
Modyko-Chirurgiczn- a w Pa-łacu
Staszica W r 1861 powołano
do życia kursy przygotowawcze do
Szkoły Głównej w Warszawie a w
rok później cztery wydziały Szko-ły
Głównei zaczęły systematyczną
działalność uniwersytecką
Szkołę Główną zamknął rząd
czego idzie w sprawie "morf-gecz- "
do "lojera" zamiast do
adwokata które to słowo znał
dobrze z kraju tego juz zrozu-mieć
nie potrafię
Dlaczego robiąc z adwokata
"lojora" księdza' zostawiono w
spokoju w jego czystym polskim
brzmieniu to tez tajemnica twór-ców
naszej popsutej mowy pol-skiej
Nie darowano jednak nau-czycielowi
równie znanemu po-jęciu
z Polski i powszechnie jest
on tu "ticzerem" (teacher) lub
"ticzerką" jeśli chodzi o kobietę
I znowu na ten temat mozna-b- y
podawać dziesiątki przykła-dów
Czytelnicy nasi potrafiliby
zacytować ich równie dużo co i
piszący te uwagi to też nie bę-dziemy
się wgłębiać w tajniki
tego słowotwórstwa ale za to po- staramy się w następnych poga-dankach
podać kolejno' różnymi
działami ot tak po prostu dla
wykazania jak głęboko zachwa-szcza
się nasza mowa gwarowe
polonijne wyrażenia i ich popra-wne
polskie odpowiedniki
Zaczniemy to cytowanie w ni
niejszej pogadance od najbliższej
każdemu dziedziny — od domu
Czytelników zaś" równocześnie
prosimy o uzupełnianie tego sło-wnictwa
w miaię jego podawa-nia
w "Związkowcu"
Nie mówmy więc kupiłem
"hałza" kiedy możemy powie-dzieć
kupiłem dom
rszawski liczy 141 Sal
carski w r 1869 i niebawem otwo-rzył
w Warszawie carski uniwer-sytet
rosyjski (1870 - 1915) Cele
tej nowej obcej uczelni były wy
bitnie rusyfikatorkie Z głębi Ro-sji
wwożono do Wdrszawy student-ów
i profesorów rosyjskich Nau-ka
gasła na Uniwersytecie który
kształcił głównie rzesze urzedni-C7- e
W 1905 r w Warszawie wy bu
chły wrzenia rewolucyjne Rząd
carski uląkłszy się ich musiał wy-razić
zgodę na zorganizowanie To-warzystwa
Kurdów N"aukowych
które po kilkunastoletniej bogatej
i twórczej działalności nauczającej
zmieniło się w r 1918 19 w Wolną
Wszechnicę Polska
Rola Towarzystwa Kursów Nau-kowych
była doniosła Stało się o-n- o
właściwie polskim uniwersyte-tem
Wykładali licznym studiują-cym
wybitni uczeni którzy utwo-rzyli
później zrąb profesury polskie-go
Uniwersytetu Warszawskiego
POLSKI UNIWERSYTET
Po wyparciu armii carskiej z
Warszawy w r 1915 przestał ist-nieć
uniwersytet rosyjski który
częściowo Rosjani" wyewakuowah
do Rostowa nad Donem Na jego
miejsce w tradycyjnych murach
niemieckie władze okupacyjne po-wołały
do życia w r 1915 jako
atut polityczny polski Uniwersy-tet
Warszawski Wbrew intencjom
okupanta stworzono dzięki zręcz-nej
i ofiarnej działalności polskie-go
ciała profesorskiego istotny
polski uniwersytet Dawał się
wszakże we znaki niemiecki aparat
administracyjny na Uniwersytecie
I z nim podjęto walkę Ogłoszono
strajk który doprowadził do tego
że 7 listopada 1917 r zainauguro-wano
rok akademicki ni uczelni
podległej już władzom polskim
Na rychło zorgnizowanych dzie-więciu
wydziałach Uniwersytetu
Warszawskiego zakłady naukowe
chociaż zwolna jednak wzrastały
i urządzały się jak mogły by o-woc- nie
pracować Od 95 zakładów
tuż po pierwszej wojnie świato-wej
powiększyła się ich liczba w
r 1928 do 128 a w r 1037 do 143
by w r 1939 wynosić około 150 za-kładów
z Biblioteką Uniwersytec-ką
na czele Liczba profesorów w
roku 1921 wynosiła 78 osób a w
1939 r — 131 osób
OBLĘŻENIE WARSZAWY
W 1939 R
Podczas oblężenia stolicy w 1939
r Uniwersytet Warszawski srodze
ucierpiał Zainstalowany w gma-chach
uniwersyteckich szpital woj-skowy
nie uchronił Uniwersytetu
przed barbarzyńskim bombardowa-niem
z niskiego lotu przez hitle-rowskie
samoloty Kilka gmachów
spłonęło wraz z bibliotekami ar-chiwami
i laboratoriami zakładów
naukowych Bibliotekę Uniwersy-tecką
uratował z pożogi bohaterski
zespół pracowników z dyrektorem
na czele
Senat akademicki urzędował ja-kiś
czas w poczuciu niemocy wo-bec
gwałtów niemieckich Biblio-teka
Uniwersytecka straciła w
tych czasach około 60000 rycin ze
zbiorów Stanisława Augusta 3500
rękopisów całą swą kolekcję kar-tograficzną
i zbiór nut oraz około
200000 druków
TAJNY UNIWERSYTET
Poprzedni skład senatu akade-mickiego
rozpoczął pod ogólnym
przewodnictwem prof S Pień-kowskiego
organizować tajne stu-dia
uniwersyteckie Akcia ta po-wiodła
się znakomicie dzięki nie-ustraszonej
postawie profesorów i
Nie chodźmy po "sajdłaku"
na "jardę" kiedy możemy
przejść po chodniku do ogródka
czy na podwórko Nie potykajmy
się o "stepsy" kiedy możemy
zrobić to samo o schody Nie za-miatajmy
"brumem" "flory"
kiedy podłogę zamieść możemy
miotła czy szczotka Nie "waksuj-my- "
tejże "flory" kiedy możemy
ją zapastować lub wywoskować
Nie wyrzucajmy "garbeczu" kie-dy
mozemv wyrzucić śmiecie
Nie "murujmy"' "borłnika" do
innego "ruma" kiedy możemy
przeprowadzić sublokatora do
innego pokoju Nie kupujmy
"pajpy" do komina kiedy może-my
nabvć zwykłą rurę Nie wy-lewajmy
wody do "synku" kie-dy
możemy wylać ją do zlewu
Uff! Mozę starczy na dziś bo
oczy mnie bolą od patrzenia na
'e dziwolągi językowe a w gło-wie
się kręci od pisana angiel-skich
słów z dziwnymi fonety-cznymi
polskimi końcówkami
Oczywiście ta maleńka próbka
nie wyczerpuje naszych wiado-mości
językowych o "hahie" pol-skiej
rodziny w Kanadzie więc
znowu do niego w następnej po-gadance
powrócimy
KIEPURA W WARSZAWIE
Jan Kiepura przybył do War-szawy
z New Yorku Jego kon-certy
rozpocząć się mają w dniu
14 września
uczniów Komplety W7kładów i
ćwiczeń odbywały się w prywat- -
nych mieszkaniach w lokalach
1 szkół powszechnych w jawnej
szkole dla pomocniczego personę
lu sanitarnego oraz w laborato
nach aptek
Rezultaty studiów Uniwersytetu
Warszawskiego od jesieni 1940 r
do powstania 1944 r były niezwy-kle
imponujące Z wykładów ewi
czen seminariów kursów specjał
nych i odczytów skorzystało około
12000 młodzieży
Wybuch postania w r 1944
przerwał gwałtownie prace tajne
go Uniwersytetu Młodzież stu
dencka i niemało profesorów i a
systentow brało czynny udział w
walkach z Niemcami Widu z nich
ginęło i przepadło bez wieści za
pewne zamordowanych przez żołda-ków
hitlerowskich Spośród pra
cownikow naukowych okupacja
wyrwała życiu około 200 osób
15 zaś młodzieży akademickiej
Uniwersytetu Warszawskiego zgi
nęło z bronią w ręku i w obozach
koncentracyjny h
Straty materialne Uniwersytetu
Warszawskiego w zniszczonych
gmachach i zakładach wynosiły w
pobieżnym rachunku około milion
dolarów Nadto w palonej przez
Niemców Warszawie uległo w pożo-dze
około 900 bibliotek profeso
rów i docentów tudzież około 801
notat nauko vych i gotowych ręko-pisów
dzieł przygotowanych do
druku przez lata okupacji Nauka
polska utraciła bezpowrotnie kapi-tał
badawczy wprost nie do osza-cowania
RATOWANIE ZBIORÓW
Po upadku powstania punktem
oparcia dla wypędzonych z War-szawy
profesorów i pracowników
U W był Milanówek Tam zapad-ły
decyzje kontynuowania tajnych
studiów U W w Pruszkowie Kiel-cach
Jędrzejowie Częstochowie i
Krakowie dokąd rozsyłano zgła-szających
się naukowców Wszę-dzie
tam napływ rozproszonych stu
dentów warszawskich był stosun-kowo
dość znaczny Próbowano
też zorganizować tajne studia hu-manistyczne
w Milanówku i Prusz-kowie
ze zmiennym powodzeniem
Po stłumieniu postania okupanci
niemieccy zaczęli systematycznie
palić i wysadzać w powietrze War-szawę
Natychmiast rozpoczęto pod
kierownictwem prof S Lorentza
dyrektora Muzeum Narodowego
czynić starania o ratowanie z po
żogi zbiorów muzeów itd Do tej
akcji przystąpiło kilku profesorów
i docentów z zmarłym prof Boro-wym
na czele Od początku listo
pada 1944 r do połowy stycznia
1945 r aż do przedednia zajęcia
Warszawy przez armię rosyjską
trwały niezwykle uciążliwe i nie-bezpieczne
prace ratownicze wśród
gorejących i ostrzeliwanych ulic i
gmachów Warszawy Wiele bezcen-nych
skarbów nauki i sztuki uni-knęło
klęski ognia dzięki wywie-zieniu
ich poza Warszawę Trzeba
było różnymi podstępami i prze-kupstwami
stwarzać możliwości o-chro- ny
nie dających się wywieść z
Warszawy zasobów kultury
W kilka dni po wejściu wojsk
rosyjskich zjawili się z Milanówka
profesorowie Uniwersytetu War-szawskiego
w celu objęcia w po-siadanie
ocalałego z pożaru mająt-ku
uniwersyteckiego zwłaszcza
Biblioteki Uniwersyteckiej Zamie-szkiwali
w piwnicy dokąd zaczęli
niemal co kilka dni zgłaszać się
do pracy różni pracownicy zakła-dów
uniwersyteckich
PONOWNA ORGANIZACJA U W
W jesieni 1944 r poczęto w Gro
chowie organizować wydział lekar
ski na Pradze począr działać w
styczniu 1945 r wydział farmaceu-tyczny
Do prawobrzeżnej Warszawy
od lutego 1945 zaczęła dość gromad-nie
napływać młodzież studiująca na
innych wydziałach Uporawszy się
z trudnościami pomleszczeniowy-m- i
od września 1945 r Uniwer-sytet
Warszawski podjął normalną
swą działalność
DZISIEJSZY STAN
Szybko okazało się że ramy u-cze- lni
są za wąskie by móc orga-nizacyjnie
objąć wzrastającą liczbę
studentów i zakładów Od Uniwer-sytetu
odeszły wydziały: lekarski
i farmaceutyczny by się przek-ształcić
w Akademię Medyczną te-ologiczne
by przeobrazić się w A-kade-mie
Duchowne (katolicką i
ewangelicką) — weterynarii by
wejść w skład Szkoły Głównej
Gospodarstwa Wiejskiego
W obrębie przeorganizowanego
Uniwersytetu Warszawskiego dzia-ła
105 katedr zespołowych z 9 in
stytutami i 150 zakładami a ilość
studentów wynosi około 8000
Z okazii 140-leci- a zorganizowa-no
w maju uroczystość na którą
przybyli przedstawiciele zagranicz-nych
uczelni Dorobek naukowy u- -
czelni etapy jego rozwoju obrazu-je
specjalna wystawa
je specjalna wystawa Fr Km
mm
Mą
— 3?j
PIATA ftEUBLM FBAHCHSRa
Wielkim przemówieniem pu- - stąpiło z projektami
blicznym w Paryżu w dniu 4 bm reform Brzmi to dziwni3111 W i
gen de Gaulle zainaugurował i iirnrwctnćni narnriin Piatpi Rp-- i wnr7iaPrPyiPg7odn7iaenvtpnońdei_ni anie '0l7ti
nnhliki Chrzest odbędzie sie nie- - he ze miejscowa ludnej £ i
co później po zatwierdzeniu pro-jektu
konstytucyjnego przez
plebiscyt ale de Gaulle — po-dobnie
jak większość Francuzów
— nie ma wątpliwości odnośnie
wyniku i dlatego uważa ze Piata
Republika jest faktem dokona-nym
Opozycja przeciwko nowej
konstytucji jest wysoce umiarko-wana
Nie dlatego by nie miała
przeciwników by nie zdawano
sobie sprawy ze pełno w niej
niebezpiecznych zasadzek ale
Francuzi sa zmęczeni Piekielnie
zmęczeni jałowymi dyskusjami
i nieśmiałymi reformami bardzo
kosztownymi próbami łatania
dziur Mają za sobą nie tylko
lata wo]nv' i okupacii niemie-ckiej
ale niekończące się wojny
o utr7 manie olbrzymiego ongiś
imperium kolonialnego W ciągu
I lat powojennych a wiec w okre-sie
tak zwanego pokoju Francja
'straciła kwiat młodzieży żaden
naród europejski nie poniósł w
i tym okresie czasu tik olbrzy- -
l miej ilości ofiar ludzkich co
Francja Wykrwawili sie bowiem
Francuzi w Indochinach krwa-wią
sie ciągle jeszcze w Algeni
Jeśli Czwarta Republika zrodzo
na po drugiej wojnie światowej
obarczona była ciężkim dziedzic-twem
ciężkich lat walk i okupa-cji
rządów Pctaina i Lavala nie
i mowiac iuz o błędach Irzeciej
Republiki to spadek jaki obej-muje
de Gaulle jest jeszcze bar-dziej
brzemienny
To tez zmęczony i zniechęcony
Francuz zazdrośnie strzegący
swoich osobistych praw nie wa-ha
się poprzeć de Gaulle które-go
konstytucja zapowiada nieje-dno
ograniczenie Czyżby nagle
zrozumiał że jest to konieczne i
wobec tego rezygnuje na rzecz
uratowania kraju z pewnych
osobistych uprawnień? Chyba
nie Znakomita większość wycho-dzi
niewątpliwie ze słusznego
założenia ze reforma konstytu-cyjna
nie dotyczy bezpośrednio
wielomilionowej masy szarych
obywateli lecz wybranych polity-ków
przywódców partyjnych A
ci w ciągu tych wszystkich dłu-gich
lat powojennych nie potra-fili
właściwie niczego dokonać
Ani ci z prawa ani ci z lewa
Tylko tym tłumaczy się np
ze stronnictwa nawskroś repu- blikańskie jak socjaliści i rady-kałowie
weszły do rządu gen de
Gaulle a komuniści mimo olbrzy-mich
wysiłków mimo iz potrafili
w wyborach powszechnych sku-pić
około 25°ii wszystkich głosów
nie zdołali nie tylko orzeprowa- -
I dzić powszechnego straiku nrn- -
testacyjnego ale nawet zorgani--
monstracji Przeciętny Francuz
po prostu stracił zaufanie do
swoich licznych przywódców par-tyjnych
Nie wierzy by de Gaulle zmie
rzał do utworzenia dyktatury
osobistej do likwidacji praw
obywatelskich do zniszczenia re-publiki
Nie bez słuszności Bo
gdyby gen de Gaulle miał takie
zamiary to mógł je usiłować
przeprowadzić w latach ubie-głych
Miał ku temu wcale wiele
okazji A rząd republikański nie
był wówczas silniejszy aniżeli w
maju br kiedy potrafił zmusić
Parlament do przekazania mu
pełni władzy Wojsko które mu
obecnie utorowało drogę uczyni-łoby
to z jeszcze większym en- tuzjazmem poprzednio kiedy
nazwisko jego jaśniało świeżo
zdobytą sława 'kiedy bodajże
nikt nie stawiał pod znakiem za- pytania jego wielkich zasług ja-ko
przywódcy walczącej Francji
Większość społeczeństwa fran-cuskiego
a wraz z nim i przy- wódców partyjnych postanowiło
przyjąć ofertę gen de Gaulle
jako ostatnią próbę wyjścia z chaosu Zapewne wielu z udzie-lających
mu poparcia posiada
wątpliwości czy zdoła wywiązać
się ze swego zadania czy wyko-na
zobowiązania Inni zakładają
że droga jego będzie bardzo cier-nista
i będzie musiał zrezygno-wać
z niejednego postulatu nie
mniej jednak wierzą ze coś nie
coś uda mu się przeprowadzić
że istnieją szanse nrzynaimnipi
na usuniecie uieiuurvcn najbar-dziej
groźnych objawów rozkła-du
państwowego
Ruch który wyniósł gen de
Gaulle rozpoczął 'się w Algerii
Nie wśród muzułmańskiej lud-ności
tuhvlczei lecz wniska i
ludności francuskiej To wojsko
"y Jdia waiM z lUDyicami wy
wiffmirs&Tjsw
cuska zwalczająca tak 3J&
wdiiie wszeiKie reformy nZz dmch rządów i domapiK od wojska jeszcze bardzfei 3
cydowanej akcji popiera V:5-progra-m
bratania się z ludnZ
muzułmańską? an°'q
Zresztą osobiste wizVtv de Gaulle-- a w Algerii nemS
mu nie dostarczyć dostateSS
materiału dla stwierdzeni? 6
pperomjektnoiwezaandeawarleafjoarcmymy sąnS Nawet tej szczupłej garsty£
nosci muzułmańskiej
współpracy z Francją gnąct'
Na reformy jest wogóle
no Kiedy w 1954 rg powstanie w Algeni oddzK
jowe liczyły do 5000 żołnierz?" słabo uzbrojonych mewyszkS nych a dziś powstańcy dysZ
ją potężna armią wyposażona
nowoczesny sprzęt Posiadają skonałych w bojach zaprami
nych dowódców Armia ta 1
szerokie zaplecze nie tylko
kraJu-lec-z
w innych krajach skąd płyną dostawy i środki fu nansowe Kierownictwa i czne powstańców zasięgiem swoim objęło większość Allier
czyków mieszkających we Frań! cji Dają oni nie tylko środki fi nansowe lecz uzupełniają szere wgialwkialcnzaąceteraenosFtartanniorii przenieo
Algeria wyniosła gen' de Gaii 'i
I r r Inni n!n ca: 1fLf' 'Ve Z _ 1 n -- zazdrości wianemcbl W°"raęczgodmi przea-wni- e Tym zagadnieniem hpiin
się musiał gen de Gaulle za( r
i to bardzo azybko Niektórry i
i miiuŁj uwatajej ze udarli Republika padła 6 lutego 193$ r w Algierze kiedy to włada mpaońtsłotwchoewme mskiaepjsitcuolwowejałyludnpomidj francuskiej Stąd też jak najbaj dziej logicznie Piąta Republib narodziła się również w Algierze buntem dowódców i ludności U maja br Agonia Czwartej Repu bliki trwała więc ponad dwa lata Nie wchodząc jednak w te de-likatne
rozważania nie trudoj
zauważyć że problem Algeni odegrać musi wielką decydująca rolę w nadchodzących miesi-ącach
Oczywiście gen de Gaulle po dobnie iak i ieso nnnnpdnirt
chcą tę prowincję uratować M-ieszka
przecież tam ponad 1000-00- 0 Francuzów bynajmniej ni
osadników ostatnich lat leti
urodzonych tam Są to potomk-owie
rodów którzy ponad 100 lat
temu przybyli do tego kraju
Francja inwestowała w Algkni krocie miliardów franków a re-szcie
na okrajach odkryto rafie
ruore pansiwo ence zrezygnoa
z takiego bogactwa?
Niektórzy Francuzi ciągle
jeszcze wierzą że jakkolwiek
powstanie ma charakter czjsto
polityczny jest wyrazem dązei
niepodległościowych to jednał
udałoby się Francji pozyska!
wickszosc luanosci retormam
połączonymi z zasadniczą przeto
dową gospodarczą
Między stopą życiową ludn
ści francuskiej a muzułmański']'
w Algerii jest olbrzymia rozpij
tość Tubylcy posiadają liczne
rodziny niało ziemi i ograniczo
ne możliwości zarobkowe m
masowa imigracja do Francji
Tam wprawdzie robotnik algiet
E--M
siu również mniej zaraoia ku g ? porównaniu z dochodami u i jr
bie w Algerii jest prawie Ęj
ją że przeciętny roczny dochód
ludności tubylczej wynosi 3008
franków (równowartość ?lg
jest tam większa aniżeli dolara nv'"
Kanadzie nie mniej iecnaK ip
idących nnnrawek stopa życiowi B -
będzie potwornie niska Dla p
niesienia stopy życiowej ijiwf r r-'"_-
B„ _"vmf? gające seieK iiiiuuuuw "'
_ J_ 4 ini TT'f 1
lat
Otóż Francja po prostu niefl
ożliwości na taka akcję W fe1
może istniała możliwość poz)& h
nia ludności tubylczej ale m ff
10 laty Gdyby" wówczas oW £
reform politycznym rozpoczfJ ji
wielkie inwestycje wówczas & X£
pewno zdołanoby uniknąć w
1-ł-
An muld IJULLlIlluHnctind miiiiul!iqorif"tv o-Oił
rów Sytuacja wyglądałaby "
inaczej
De Gaulle objął bardzo op
związane śą poważne zobomRB
nJiia„właśnie wobec Algerii - tt „i- - :„„ „!„JoVn w Sie B--
i uuje Olę więt mejo"" " j k
muic iwaruH ręKą toczy ponad uzy potrati się z niej wyi "- -
KSIĄŻKA która powinna być w każdym pohkim do"1"
Sir @air S §mn(
ŻYCIE — DZIEŁA — ZASŁUGI
Praca biograficzna Dr Wiktora Turka o najciekawszym P"}
imigrancie w Kanadzie z interesującą przedmową wybiu10
kanadyjskiego polonisty Prof Dr Williama J Rosę
24 rozdziały interesującej opowieści o sukcesach polskie?0
powstańca na nowym kontynencie - 13 ilustracji - 108 stron
Cena $150 wroi z przesyłką
Zamówienia kierować do:
"ZWIĄZKOWIEC" - POLISH ALLIANCE PRESS LTD
1475 Queen St W Toronto 3 Ont
Księgarniom i organizacjom przy większych zamówieniach
uazieiamy raDatu
I
!