Zwilazkowiec Alliancer, March 06, 1955

              -- M{ J7T~"r4'("VBPWł i™ n ™l" ?SSSSSSSSSfllSX&&t&Sióhmh! SSkAfiiSSifSiiiŚM
-ł--- —ui " iri"r i M ilifr- - i-- faa-TH Artfc m ww ilrTiinin-jiM- i yut— — -- t — __- - V : ' ' 1 t - - aiwiiawdMiwg'itwnmwwfrro vMOTWVs™miih jiunnwn' "™™™~~ __"T~ „„ i nilMil jwwiwiaww-nhwiiwigp"- " - 1
--
'
- ''- - - T _"" ""—""T 'iHiwffMEwqwiwjp -- '"- # "i w '-i"i- j' ' y c--
" 'j ' ' v ' fiKjf jAeflwyfłwflwssa cKłsT" '(VrL'J'ig'y''r"3r"' fi
i c- - - -
-- PłHffiS
ffiłffl
DODATEK ts DZIAŁ
popularno-naukowy
dla
kobiet dzieci
i i
BWjjUWMW- -' ii im ) ] a p—-1- 1- literacki _ r---iMnnii i łv' y TniUrffrsssssTffi ( jj i y i 'y u ył wi g gjf 5 J_ ' ' 'y "": czytelników
Sekcja Druga NR 8 'ZWIĄZKOWIEC" LUTY (FEBRUARY) 20 — 1955 Second Secłion
WALEWSKI
Szkoccy żołnierze w Polsce w XVI XVII wieku
(Wszelkie prawa autorskie zastrzeżone)
religijne jakie prowa-dlSzł- a
Anglia w XVI wieku za pa- -
Wi0v2nia Jłenryna vm i królo
Flei Elżbiety mające zresztą row-Plłi- B
duże znaczenie polityczne —
iHnoodowalywóczas_emigrację
fótolityczną Brytyjczyków uo rui-P- M
vQ 7namv dokładnie ówczes
nej ilości brytyjskich uchodźców
ffirtłus dostępnych nam zrodel
Angielskich i' szkockich można
[cif cyfrę ustalić na około 30 ty-- tów 7aiówno katolików jak
nUtantów Przeważali Szko- - ri Emigranci ci natrafiali w Pol:
scena 5hh iuuau uiij I nas osiadłych nad Bałtykiem t Avir7asnvch stosunkach gospo- - ULweh miedzy Polską i Anglią
ikiekśzość emigrantów osiadła w
[GdansKu Łiuiągu iiuuu c
li? hrał ich było również w Kro- - wi:kcu Warszawie Poznaniu Kra lt't:~ : t oc7nio Snpr-inln- p rlpkrp
u-nnid-ir- h krolow lak Zvemun- -
M Wusta (1548—72) potwier
dzane niejednokrotnie przez Ste- -
ana Batorego zygmuma m
Ulf 1587—1632) Władysława IV
et 1632—58) i Jana Kazimierza
16-18—6- 8) — określały stan pra-in- v
uchodźców przyznając im
ilfzereg przywilejów nie tylko w
fffsprawatu 61M1juuuilij nw
iłirh Wielu z tych uchodźców
dorobiło sie swą pracą i zapobie
gliwością niemałej fortuny Ba vi nnwstalo wówczas w Polsce
przysłowie: "Bogaty jak Szkot"
i'4 SzKOCcy Kupcy i rzemieślnicy
ifnie stanowili jednak całości osia- -
w Polsce Szkotów Była
-- (jeszcze jedna liczna grupa — żoł-ttnicr- ze
od l'Ą Gdyby zapytać dziś pierwsze
jlepsze aziccKo w roisce czy na
bacr iv
Lok
urt
ad
kL
nr
V'V''
i
Kalendarz "lowego świata"
na 1355
wydawnictwo na
Kalendarz "Nowego świata" zawiera:
— Najciekawsze
Kanadyjskiej
Wyjątki
Do "Związkowca"
I
Mirl
i f?j lo_ rontonsKim "Ulobe and
kMail" Bruce West pi- -
i u nwcinn
Ęov naszym upodoba-niom
lub nieprzychylnym reak--
iCJOm nn wprlłno
[pego — jeżeli ktoś lubi śnieg"
fyazagoza coś pięknego i koją- -
iradiającego — dowodzi to ze flf&Otoś jest w poszukiwaniu u-aJv1§"ac- oneJ miłości
a-t-- l? s "™mnui"a i „piuaiu uczuci:a iie su
pywolane faktem śnieg jest
Vf 'ms pięknym kojąco
SłWni? Dla tanńw nt:vrVin1ncrńw
ajjyUumaczenie to jednak jest
M Nic też z
yKtoreeo wzieliśmv nmw7v wv
gjstek-- zatytułowany był: "Wszys-9- '
jesteśmy
t-Wcroi-ogami
na czele śmiemy
Danutę nnrinhrm na
słMSPzech komunistycznych' po-f- C
ifeateula?taletengiao "pkrrzaejzu preewkonredguo
iedzpnin nstrucf
YaJurolniczym gdzie zaw--m żywności w któ-ffiJ'- " obecnie dzięki "ge skwarce prowadzo-kJH-edłu- S
marksizmu-le- - a™ - stalinizmu -
?3?Slfii ZJedzeniu ciągu
iys musi byc bardzo K?ozo nie tylk W7„iprili
#PaPn°?mesIenie Prestiżu narodo-Mn£Z- m oponującym (i obrzy-i4$nvm- )
'MS kls Podszedł do Mn! kasJerki torontońskiego
ttfcr Równej ulicy }f dziewczyna na zadanie H-npl'nię-dz'
odpowiedzia-K- m
ęcSm
gnieciem krzy-iMeczuJi1- 1'-
fisS? co spnoiwemodiolewarłao--
--
ftin?fti0ne§0 b0 na ogół
rodzaJu' Jak Palis--B8utKWn- o: Pechodza
f zgodni Itedmyu 'jak- to" b--yłoJ
uchodźstwie co wie Szkntanh
— odpowiedziałoby zapewne:
— Aha to ci cudzoziemcy któ
rzy za Jana Kazimierza służyli ja- ko najemni żołnierze na dworze
Janusza Radziwiłła i z nim' razem
walczyli po stronie Szwedów
przeciw naszemu królowi
Albo: "Szkotem był Hassling-Ketlin- g który sie kochał bezna-dziejnie
w Oleńce Bilewiczóv-nie- "
Na pewno każde dziecko nnl- -
biue las oapowie ponieważ Każ-de
nich czytało Trvlośic Sień
kiewicza w której rola szkockich
oddziałów w w roisce zostaia OKreslona na pod- stawie badań historycznych Jak
nam mówią źródła historyczne
Szkoci uważali Polskę za teien
idealnie sie' dla eks-portu
najemnych żołnierzy Szko-ci
cierpiący niedostatek w swym
górzystym kraju musieli stale
emigrować poza granice swej oj-czyzn- y a ten dzielny
bitny naród zajmował sie od
stuleci wojennym rzemiosłem
więc eksportował kompletne od-działy
doskonale wymustrowane-g- o
wyposażon&go wojska dla te-go
kto więcej zapłaci Nie od-znaczali
się bowiem Szkoci nad-miarem
idealizmu lub nieugięto-ści- ą zasad moralnych w tych żo-łnierskich
sprawach Obojętne im
było komu służą byle ten ktoś
dobrze zapłacił lak ze niejedno-krotnie
szkockie oddziały walczy-ły
sobie zakontraktowa-ne
bowiem zostały przez wzajem-nych
wrogów
Polska która byłą wówczas po-lem
nieustannych nieomal wo
jen miała często okazję widzieć
żołnierzy szkockich Niestety —
bank Jest męskich (ale
tchórzliwych) urzędników
"ostrożni" panowie
przykład z tej dzielnej dziewczy-ny!
--y --r
Nagłówek notatki prasowej w
jednym z dzienników torontoń-skich- :
"Całujący kot zarabia
dziennie $50 na fundusz szpita-lny"
Ponieważ ów czuły kot otrzy-muje
jedynie 10 centów od cału-sa
— musi biedak mocno się na-pracować
Pięćset całusów dzien-nie
to nie bagatela Nie tylko jak
na kota ale nawet jak na miodo-wy
miesiąc
Omawiając sprawę symbolów
zwierzęcych dla partii politycz-nych
— iak słoń dla amerykań
rek
(Specjalne Detroit Kanadę i Buffalo)
na r 1955
wydarzenia światowe
— Interesujące zdarzenia z życia Polo-nii
— z dziejów Polski
Dużo ciekawych opowiadań
212 stron druku
Cena tylko I dolar
nabycia w Księgarni 700 Queen St W
Toronto 3 Ont
tir tv
felietonista
mc liiierDretaeiaeh
dawanych
Tak ni-7vktn-rl
w
A nr „t
że
i działa- -
dziwnego że felieton
trochę zwariowani'
Uciecha
z
cwałowego w
sLk
tnadmiar
zasad
maleńko- -
w godzi- -
ą
rekordem
Łv
s'£nata
z
C rahnwańv
o
z
okresie "Potopu"
nadający
ponieważ
i
i
przeciw
pełen
Bierzcie
—
skiej partii republikańskiej zas
osioł dla demokratycznej — je-dno
z pism ottawskich proponu-je
jako symbol dla _kanadyjskiej
partii konserwatywnej — lemin-ga
rodzaj szczura skandynaw-skiego
znanego z tego że co kil-ka
lat (w tym wypadku przy każ-dych
wyborach) — "sam siebie
niszczy" (w wypadku prawdzi-wych
lemingów przez skakanie
milionami do morza)
żółw zwierze znane z długo-wieczności
i braku pośpiechu —
jest proponowany jako symbol
liberałów Bażant ma być odpo-wiedni
dla CCF gdyż "wiele je-go"
jaj (składanych na ziemi) jest
kradzionych" Jest to aluzja do
skarg socjalistów kanadyjskich
że liberałowie "buchają" im wie-le
punktów ich programu partyj-nego
-
Pewien mieszkaniec amerykan
skiego miasta Jacksonville cheł-pi
sie posiadaniem kapelusza
który "noszony był przez niego i
przedtem przez jego papę przez
82 lata "i wciąż jeszcze jest jak
nowy"
Nie chodzi tu juz o sam wysoki
gatunek tego przykrycia głow#
ale o stronę psychologiczną Lzy
można sobie wyobrazić kapelusz
damski noszony przez 82 lata
Wyciągniecie wniosków pozo
przeważnie po stronie swoich
wrogów
Pierwsze zetknięcie się Pola-ków
z najemną szkocką piechotą
nastąpiło podczas licznych napa- dów krzyżackich na polskie zie-mie
Krzyżacy bowiem bardzo
często posługiwali sie Szkotami
w swych woińach z Polska Te
związki utrzymywały się aż do
czasu sekularyzacji zakonu krzy-żackiego
a nawet ostatni wielki
mistrz wysłał w roku 1522 swe-go
posła na szkocki dwór prosząc
o pomoc przeciw Polsce B)ł też
ten poseł dobrze przyjęty cho-ciaż
proklamacja przyjaźni ogło-szona
po tej wizycie w Edynbur-gu
— mówiła wyłącznie o wza-jemnych
stosunkach handlo-wych
Wojska polskie i ówcześni
królowie nasi nauczyli sie do te-go
stopnia cenić Szkotów jako
bitnych żołnierzy że król Alek-sander
Jagiellończyk panujący
na początku XVI stulecia w Pol-sce
rozmyślał poważnie nad
osadzeniem Szkotów na wschod-nich
rubieżach Rzeczypospolitej
dla ochrony przed najazdami ta- tarskimi Przemawiało za tym nie
tylko przekonanie o dzielności
i zawziętości Szkotów lecz iów-nie- ż
o ich niezwykłym zapale w obronie wiary Zamiar ten jed- nakże nigdy nie został zrealizo-wany
i dopiero w ostatnich
trzech dziesiątkach 16 wieku znaj
dujemy historyczne dokumenty
o szkockich żołnierzach w służ-bie
Polski Mianowicie Szkoci w
liczbie około 700 ludzi pod do
wództwem wilhelma Stuarta
wzięli udział w tłumieniu buntu
w Gdańsku w roku 1577 Walka
była ciężka i zawzięta a król Ste-fan
Batory który sprowadził ten
szkocki oddział — wyraził Szko-tom
swe podziękowanie za ich
męstwo
W wojnach o Inflanty w latach
1581 i 1602 oddziały szkockie pod
Komendą Abrahama Younga bio-rą
udział w obronie "polskiego
wybrzeża i obleganiu szwedzkich
fortec jak również w zaopatry-waniu
całej polskiej armii
Historyczne źródła wymienia-ją
kapitana szkockiego Dawida
Gilberta byłego dowódcę przy-bocznej
straży cara Borysa Go
dunowa który wiedziony 'zmien
nymi losami loriuny znaiazi się
z kolei po stronie polskiej i wziął
udział pod dowództwem hetmana
żółkiewskiego w zdobyciu Mo-skwy
w roku1610 Wiliam Brura
szkocki oficer w polskiej służbie
za czasów Zygmunta III cieszył
sie tak wielkim zaufaniem kan-- l
stawiamy wyżej wspomnianym
psychologom którzy na wszyst
ko mają "głębokie" (nieraz głę-bi
absurdu sięgające) wytłuma
czeni1 W każdym razie fabry
kanci --capeluszy zdecydowanie
wola spychikę kobiecą
Aie gdy mowa o absurdach
Niewyczerpanym źródłem pizy-kładó- w
z tego zakresu jest zaw-sze
ślepy tradycjonalizm Wal-lac- e
Reyburn felietonista toron-tońskiego
"Telegram" podaje że
w Anglii kraju znanym z kur-czowego
trzymania się tradycji
bez względu na ich racjonalność
— niektóre domy (chodzi tu gło-wnie
o "dwory" i w ogóle rezy-dencje
wiejskie) mają nazwy nie
tylko dziwne ale często niezio-zumial- e które niemniej zacho-wywane
są pomimo swej dzi-waczno- ści
ż pokolenia w pokole-nie
Oto kilka przykładów W pro-wincji
Northumberland jest dom
noszący niecodzienną nazwę:
RSTUWXYZ Ciekawe jak się ta
piękna nazwa wymawia? Rezy
dencja wuja 'wspomnianego fe-lietonisty
w hrabstwie (county)
Sussex nazywa się "Saykers"
chociaż ani on ani nikt w okolicy
nie mógł wytłumaczyć ani co to
znaczy ani dlaczego nazwa ta zo-stała
nadana
-- jf
Niedawno grupa studentów u-niwersy- tetu torontońskiego za
prosiła na zebranie oberekonoma
11
1 H0WE 'WYDANIE
U
clerza Zamoyskiego że został
przezeń posłany do Londynu w
charakterze posła Rzeczypospoli-tej
W kronikach miasta Edyn-burga
znajdujemy wiadomość o
pułkowniku Andrzeju Rathev
który zginął w służbie polskiego
króla i na skutek starań władz
miejskich wdowa po nim otrzy-mała
od rządu polskiego w roku
1608 odpowiednie odszkodowa-nie
Inny najemny żołnierz szkoc-ki
— William Forbes w czasie
wyprawy hetmana Chodkiewicza
przeciw Turkom w roku 1620 do-stał
się do niewoli tureckiej i
zwolniony został dopiero ha sku-tek
interwencji angielskiego am-basadora
w Stambule Thomasa
Rlfee
Bardzo wymownym dowodem
że Szkoci traktowali zawód wo-jenny
jako rzemiosło był okres
wojny polsko-szwedzki- ej w 1621
roku V przewidywaniu tej woj-ny
Polska starała się o zaciąg na-jemników
szkockich i uzyskała
na to zgodę króla szkockiego Ja
mesa i Kroi ten zezwolił Polsce
na zaciąg 8 tysięcy Szkotów Na
protesty króla szwedzkiego Gu-stawa
Adolfa James I zezwolił
uprzejmie również i jemu na za
ciąg Szkotów ograniczając jedy-nie
ich liczbę do 1200 żołnieizy
Szwedzi udali się z kolei do An-glii
i pod pozorem że wojna z
Polską jest jakgdyby krucjata
protestantyzmu — uzyskali od
Anglików znaczną pomoc w woj-sku
zacięznym {zaopatrzeniu
Tak więc Brytyjczycy bili się w
tej wojnie po obu stronach
W czasie "Potopu" więcej
bzKotow służyło po stronie wro-gówPols- ki aniżeli wśród jej o-brońć- ów Szczególnie dużo ich
było (zaiówno Szkotów iak i An
glików) w służbie szwedzkiej W
tych to czasach Cromwell przyj-muje
z honorami w Londynie
polskiego zdrajcę Radziejowskie-go
i prowadzi z "nim poufne ioz-mow- y
podczas gdy oficjalnemu
posłowi Rzeczypospolitej przypo- mina cierpko ze Polska nałożyła
u siebie podatek w obronie Ka-rola
Stuarta Ambasador szwedz
ki który przybył do Anglii po pierwszych oszałamiających zwy
cięstwach w Polsce otrzymał z
łatwością pozwolenie na zaciąg
żołnierzy najemnych i sam Crom-well
wyłożył pieniądze na tran-sport
zwerbowanych żołnierzy
Również uzbrojenie i żywność zo-stały
wysłane do Szwecji na pn-gielski- ch okrętach Bardzo wielu
z tych najemników szkockich
i angielskich zginęło w czasie
"Potopu" w Polsce Były wypad- -
Ki ze z poszczególnych Klanów
szkockich z których Szwedzi
werbowali po kilkadziesiąt ludzi
pozostało przy życiu dwóch
(Dokończenie na str 12)
moskiewskiego w Kanadzie li-dera
komunistów tutejszych Ti-m- a Buck'a który miał zainicjo-wać
dyskusję na temat komuniz-mu
Jednak' kierownictwo uni-wersytetu
kazało im te zaprosiny
odwołać
Dlaczego? Na jakiej podsta-wie?
Przecie partia komunistycz-na
jest w Kanadzie legalną że
się komunizm panu rektorowi
nie podoba — nic w tym dziw-nego
nam się też bardzo nie po-doba
Ale jak długo jest on pra-gnie
upoważniony do otwartego
istnienia — studenci mają prawo
nie tylko moralne ale i formalne
do wysłuchania poglądów towa-rzysza
Buck'a
# Oszołamiającej doniosłości wiel
kimi literami wypisany nagłówek
w jednym z dzienników toron-tońskic- h:
KSIĘŻNICZKA WYKAZUJE
OPANOWANIE PRZYTRZYMU
JE (SPÓDNICE PRZEKŁADA
KARTKĘ Z PRZEMÓWIENIEM
DO INNEJ REKI
Mowa tu o odwiedzającej o-bec- nie
brytyjskie Indie Zachod-nie
księżniczce Małgorzacie sio-strze"królo-wej
Redakcja "Związkowca" skła-da
się widocznie z ludzi bez wiel-kiej
wyobraźni gdyż nie moża
jakoś się zorientować na czym
pOlCga aomosiosc wyiiiiemiiiiyin
we wspomnianym nagłówku
czynności książęcych
POWIEŚCI J WITTLIHA
Jest to jedna z najgłośniejszych powieści współczesnych
polskiego pisarza Przetłumaczono ją do tej pory na 13
różnych jeżyków Powieść "Sól Ziemi" jest nowoczesną
epopeja o" nieznanym żołnierzu aktualna również po 2
wojnie "światowej i zrozumiała dla każdego
Pisana prostym lecz pełnym wysokiego artyzmu języ-kiem
pełna humoru i głębokiego "wyczucia ludzkiej doli
i niedoli zarówno w czasie pokoju jak i podczas wojny
odtwarza w serii niezapomnianych obrazów tragiczne
dzieje prostego człowieka
Dobry papier Piękna płócienna oprawa 28o str druku
Cena tylko S350
Zamówienia i należność W7syłać pod adresem:
"Związkowiec" 700 Queen St W Toronto 3 Ont
f
t--1 ~i
3
J JURKSZUS-TOMASZEWSK- A
1 ' — -
JsTa niedawnym wieczorze Jó
zefa Wittlina jednego nic tylko
z czolow szych współczesnych pi
sarzy poisKicn ale i jednego i
niewielu przczyniającjch się
do podniesienia prestiżu litera
tuiy polskiej za granicą przc
popularność przekładów ich u
tworów na wiele jęzjków — pa ni Jadwiga Jurkszus-Tomaszew-sk- a
znana już dobrze czytelni
kom "Związkowca" z iej cieka
wych i na wysokim poziomie
slojącjcn artkulow i recenzji
— wygłosiła rodzaj słowa wstęp
nego
Poniżej dla Uch z naszych
cztelników którzy na lm wict
czorze literackim nic bli poda-jemy
w skrócie uczynionym
przez samą auloike to jej prze- mówienie dające z typową dla
niej opanowaniem tematu sub-telnością
a jednocześnie z pro- stota — skondensowani! charak-lerystk- e
twórczości Wittlina
(Redahcja)
Jeśli pragnie się znaleźć klucz
do twórczości Jozefa Wittlina
najprościej jest chyba sięgnąć do
prologu "Soli Ziemi" Znajdzie-my
lam te zwykłe a tak wymow-ne
przecież słowa: "Mój brat —
to czytelnik brukowego pisemka
Mój brat — to woźny w kantorze
pewnego domu handlowego ()
Mój brat jest piostym człowie-kiem
Moi bracia — to ludzie pio
ści: fryzjerzy szewcy kolejarze
Konduktorzy tramwajowi gise-rz- y
w olbrzymich odlewniach że-laza
manipulanci biurowi kel-nerzy
chłopi Chłopi Moja sio-stra
jest prostą kobietą Ohe
wszystkie takie: proste i gadatli-we
Przekupki prasowaczki mó-dniar- ki szwaczki dziewczęta do
wszystkiego mamki do dzieci
lepszych niż moje"
Te proste słowa to nie nazwa-ne
credo Wittlina Wyrażają one
jego stosunek do ludzi mówią o
tym dla kogo pisze poeta-prozalk-stylis- ta
marzycy o tym by nawet
tłumaczenie jego "Odyssei" za-wędrowało
pod strzechy
Twóiczość Wittlina charakte-ryzuje
humanitaryzm i wszech-ogarniająca
miłość człowieka
Zwłaszcza człowieka zgubionego
samotnego I pyłka ludzkiego
który jest niczym wobec niszczą-cego
ślepo kataklizmu wojny
Cechy te występują już w
pierwszych utworach poetyckich
Wittlina w jego "Hymnach"
wierszach pisanych na przeło-mie
dwu epok po pierwszej woj-nie
światowej wierszy przepojo-nych
jeszcze krzykiem walczą-cych
batalionów i skargą skrwa-wionej
Europy Już tu pacyfizm
ma charakter podejścia religij-nego
— element który rozwinie
autor później w "Soli ziemi"-- '
Niedawno pisząc w "Kultu-rze"
o Tuwimie poviedział Wit-tli- n:
"Każdy artysta jest 'dziec-kiem
swojej epoki' i tylko kar-miony
jej krwawym przeważnie
mlekiem tworzy dzielą ponad
czasowe"
Co charakteryzowało epokę
Wittlina? Co było tym krwawym
mlekiem na którym wzrósł on
i pisarze mii "współcześni jak
Wierzyński czy Lechoń tu Tu-wim
Parandowski i wielu in-nych
po tamtej stronie kurtyny?
W zaraniu młodzieńczości ?—
pierwsza wojna światowa I nie-podległość
Zachłyśnięcie się nią
tak radosne jak u Tuwima a tak
krótkie dla wszystkich I znów
jesień 1939 roku niosąca tułacz
kę oderwanie od gleby macierzy- -
siej od normalnych warunków
twóiczości od czytelnika Albo
— dla tych co zostali po tamtej
stronie: twórczość kontrolowa-na
wypełnianie zamówień spo-łecznych
i śledzenie wciąż zmien-nej
linii' partyjnej
Wydaje się nam że twórczość
żadnego' ze współczesnych pol-skich
pisarzy nie została w ten
sposób przepojona przeżyciami
dwu wojen jak twórczość Wit-tlina
I u nikogo innego nie do
'konała się tak wysoce artystycz-na
transpozycja przeżyć na two-rzywo
literackie
To nie zamknięcie się w kręgu
wspomnień wojennych" tak nie-bezpieczne
dla literatury naszych
czasów' Dla Wittlina to intensyw-ne
przeżycie które znaleźć musi
mniej lub więcej bezpośredni
wyraz w jego sztuce pisarskiej
od najdawniejszych "Hymnów"
poprzez "Sól ziemi" "Mój Lwów''
do tłumaczenia "Odyssei" w
ostatniej wersji zwłaszcza
Wojny' nauczyły Wittlina fran-ciszkańskiej
"niemal miłości do
człowieka religijności nie zaw-sze
dogmatycznej Dla Wittlina
fzłnwiek zawsze będzie na DierW- -
szym planie choćby to był Bóg- - n_t_f„1 !„t „ „in-- ci "PM
Ł drzewa" w pieśni o drzewie z
3 którego uczyniono Krzyż Odczu-li
je on ból matki — jednej z wie-li
lu jak w "Stabat Mater" czy w - wierszu "Trwoga przed śmier-I-'
I cia" Ból innego twórcy Kocha- -
nowskiegb jak w "Trenie XX"
Człowiek z "Hymnów" to brat
poety W "Grzebaniu wroga" mó-wi
Wittlin o świadomości że rę-ka
nieprzyjaciela "co ściska broń
— tak samo zda się bolesna tak
samo widno zmęczona jak ręka
brata mojego"
Miłość do człowieka znajdzie
najwyższy swój wyraz w "Soli
ziemi" Utwpr ten to pierwsza
część powieści o "Cierpliwym
piechurze" Już w Polsce uzyskał
Wittlin dwie nagrody za" "Sól
ziemi" — w roku 1935 a w rok
potem "Wiadomości Literackich"
za najlepszą książkę w roku 1915
a w rok potem — nagrodę Pol-skiej
Akademii Literatury
Znacznie później już po przetłu-maczeniu
"Soli ziemi" ha 13 ję-zyków
przyszły nagrody na tym
kontynencie — w roku 1943 uzy-skał
Wittlin nagrodę American
Acadcmy of Arts and Leltcrs
i nagrodę National Institute of
Arts and Lelters
Fakt wyróżnienia Wittlina na
terenie amerykańskim zasługuje
na specjalne podkreślenie1 Zda-jemy
sobie przecićż sprawę jak
trudne 'nie tylko 'do przetłuma-czenia
ale do zrozumienia "przez
obcych są utwory literatury pol-skiej
Z 'drugiej strony wiemy
jak bogatą jest literatura świato-wa
anglosaska zwłaszcza w u-two- ry oparte na tematyce wo-jennej
"Sól ziemi" to opowieść o pro
stym człowieku wyrwanym z'ży-ći- a
w huculskiej wiosce p jed-nym
z wielu żołnierzy w pocho-dzie
monarchii "austro - węgier-skiej
ó Nieznanym Żołnierzu I
wojny światowej
Pisze Wittlin: "Nieznany jest
człowiek który w tej wojnie
pierwszy dał życie Nieznany jest
człowiek który go zabił Niezna-ny
jest ostatni człowiek- - klory
poległ w tei wojnie Moje słowo
dobywa go z ziemi w której le-ży:
on mi przebaczy tę ekshuma
cję Nieznany jest zoimerz nie-znany"
"Sól ziemi" to nowoczesna epo
pea o szarym człowieku O uczesl
niku tamtej wojny tej ostatniej
— 1 niestety może tej która przyj
dzie Książka wciąż aktualna
czego dowodem są nie tylko na-grody-amerykań- skie ale i' stosu-nek
dzisiejszego polskiego czy- telnika Czytelnik na emigracji
ma przecież' możność (jeśli stać
go na len wysiłek) czerpać że
skarbca Jiteratury światowej w
oYyginałach lub w tłumaczeniu
na język kraju w którym zamiesz-kuje
Zmienia się tej stosunek
do własnej polskiej literatury
Zarówno suma 'przeżyć realnych
jak i literackich sprawia że ble
dną i tracą dawne rumieńce świe
żości książki które zwykliśmy
uważać za arcydzieła Nie wiele
dzieł "wytrzymuje próbę czasu"
porównania a może też i oder-wania
sięod„rodzimego podłoża
Ale są książki wieczne Które ro-zumie
sie na nowo i wciąż ina-czej
v rożnych epokach własne-go
życia Do takich książek na-leży
niewątpliwie "Sól ziemi"
pisana prostymi krótkimi zda-niami
stylem całkowicie indywi-dualnym
Poprzez prostotę ocią-ga
autor głębię i pełnię zrozu-mienia
człowieka zagubionego
Piotra Niewiadomskiego symbo-lu
wielu innych Tych wszyst
kich którzy tak jak Piotr marzyć
tylko mogą by mieć jedno życiCj
do oddania' za cesarza za ojczyz
nę drugie zas dla siebie l gdy
się tamto pierwsze życie odda
spełniając obowiązek zostanie
drugie własne — z nim wróci się
spokojnie do domu do tej jedy-nej
wioski
Specjalna pozycja w twórczo-ści
Wittlina to tłumaczenie "Ody
ssei" Niejednokrotnie przekła-dano
na język polski homerową
cpopcę Pierwszy raz pokusił się
o to Id'zi Przybylski w roku 1819
Dp literatury wprawdzie nie
wszedł ale osobiste (choć nie na-macalne)
korzyści odnieść mu-siał
skoio "przez ?ielokrplne
czytanie Homera od polowy wie-ku
I swe 'przesądy przerzedził
i swoje namiętności umiarko-wał"
Szereg znanych poetów
przekładało4" fragmenty mniej
znanych — całość poematu Za
naszych czasów Michał Pawlikow-ski
pokusił się nawet o przetłu-maczenie
"Odyssei" na gwarę
góralską O wpływach Homera
na literaturę polską pisano wie-le
'Odyssea jako temat znalazła
swe odbicie" w "Powrocie Odysa"
Wyspiańskiego w "Odysie w go-ścinie"
Macieja Szukiewicza (gra
ne w Krakowie W roku 1919) i na-wet
w utworach wystawianych
po wojnie na scenach krajowych
jak w "Penelopie" L IL Morsti-na
czy w" "Odysie u Feaków"
Stefana Flukowskiego
Tłumaczenie Wittlina ma ce-chy
wyjątkowości Nie zapomi-najmy
ze ostatni pełny przekład
"Odyssei" wyszedł w roku 1873
"spod pióra Siemieńskicgo Nie-m- ai sto lattemii — okres' w któ-rym
-- każdy język przechodzi po- ważne przemiany składniowe' i
gramatyczne Tłumaczenie Wit-tlina
mimo licznych archaiz-mów
zwłaszcza w wersji pier-wotnej
przybliża utwór Homera
do współczesności poprzez nowe
słownictwo współczesną skład-nię
prowadził tbż Wittlin wol-ny
rytmiczny heksamelr
Pierwszy przekład "Odyssei"
pióra Wittlina ukazał się w roku
1924 i uzyskał w roku 1935 na-grodę
Pen Klubu
I znów u źródła zainteresowa-nia
Wittlina "Odysseą" doszukać
się możemy wojny —i i to dwu-krotnie
Pierwszy raz mówi o tym
autor w "Elegii tłumaczenia do
Homera" Wspomina młodzień-czą
'pogardę wobec heksametrów
a"żradoz mwomweonjstukowgydmy szpitalu
na jakiejś straszliwej 'wojnie
Mówiłeś do mnie spokojnie —
o tym że miasta się pala
Płynęła krew
W to mojeiycie bydlęce
wtargnąłeś z królem Itaki"
Druga wojna przyniosła Wit-llino- wi chęć wprowadzeniazmian
w pierwotnym tekście tłumacze-nia
Dwie były pobudki Myśl o polskich Odysach" i'Telcinakachj
o tych wszystkich którzy jak
Odys wciąż dotrzeć nie mogą do
domu wciąż się --rulają Druga
pobudka ma charakter czysto "l-iteracki
Pierwszy przekład "Odys
SRi" nnwstsif w'onnpr IffArnSiw
J-- — """ I VJ'UiVI VU1H 1' J magaia ouviworcy patosu Kotur
nu arcnaizacji stylizacji na lu-dowość
niezwykłość a nawod
nienaturalności wysłowienia" AtJ
tor sam przyznaje że dziś rażą
go te cechy własnego przekła-du
Czym jest przccież tłumacze-nie?
Tuwim powiedział kiedyś
że przekład obcego utworu musi
ukazywać "tę samą godzinę vcor
oryginał" — musi oddać atmo-sferę
subtelności językowe"
Dodajmy: przekładimusi przy-bliżyć
'utwór do ludzi 'innegOiję
zvka: do ludzi innci cnoln'"— wywntotti
chodzi ó utworyi dawne Zacho-wać'
on musi równowagę pomię-dzy
duchem epoki w ktorejlu- -
kiwówui dijajulkwtaóircyuchu tłeup'muancizeunziyeiujiefisit' przeznaczone A "
U nas dokonał lego wobecpro-z- y francuskiej Boy-żelcńskijwo-- bec poezji rosyjskiej — Julian
Tuwim wobec "Odyssei" —-Józe- f
Wittlin
"Odysseą" Wittlina to nic dzie
io literatury umarłej języka'ztia-ńeg- o dziś tylko nielicznym yTó
utwór żywy niepozbawiony ak-tualności
To jeszcze jeden? do-wód
prawdziwości słów "profeso-ra
Tadeusza Zielińskiego "Świat
klasyczny jest dla nas nic nor-mą
lecz nasieniem"
Ostatnia pozycja Wiltlina'któ-re- j'
chcielibyśmy poświęcić parę słów to "Mój Lwów" Ze Lwo-wem
to bez małatak jak z luwi
mowską zielenią — "o zieleni
można nieskończenie" Tak samo
o Lwowie Pisał o nim Wasylów
ski Makuszyński ostatnio na
emigracji Schleyen a w kraju
— nie wymieniając nazwy mia-sta
— Parandowski A przecież
każdy z pisarzy wnosi coś nowe
go innego nieskończenie bliskie-go
To przecież miasto o którym
pisał "Z górą czternaście lat
i wiele tysięcy kilometrów dzie-li
nas od tego dziwnego miasta
którego nazwa jest zaklęciem i
artykułem wiary i programem1
politycznym i przykazaniemMa-ł- e kółko na mapie i w tym kółku
zawartych jest tyle 'rzeczy do-brych
najlepszych najbardziej
polskich pod słońcem" '
v"Mój Lwów" Wittlina wyrósł
niejako z tych samych elemen-tów
co "poprzednie jego utwory
Z tęsknoty wojennej z oddale-nia
ze świadomości że wojna
przekreśliła młodość i wspom- nienia — lamten Lwów z miło-ści
do szarego człowieka wresz-cie
Nie ma we Lwowie Wittlina
patosu historii i bohaterstwa
Pisze autor po prostu o ulicach
o ich nazwach nakazańycłi ivuźyj
wanych o lwowskich' batiarach
i kołtunach O knajpach i waria
tach O sielance zeodnei orze-- 1 szłości przeciwników politycz
nych
v To książka bliska każdemu kto'
Lwów zna i kocha I temu kto
nigdy w tym mieście nie był"
Kończąc pragnęlibyśmy powie-dzieć:
niech sie spełnia wypowia
dane przy różnych okazjach wit--
iiinuwe życzenia lNiecn tłuma-czenie
"Odyssei" gdy znów "uzy
ska pełną książkową szalę zbłą-dzi
pod strzechy — pod emigra
cyjne dziś pod krajowe o niezna-nym
jutrze A Lwów gdy kie
dyś doń wrócimy niech ma uli-cę
noszącą dumnie imię Józefa
Willlina
Jadwiga Jurkszus-Tomaszewsk- a
"SJ
t
L#I Iwę
MNW
mm
! 4
li'
i i
rL 21 m'M
i --'M'tm
r i sśtt J t a"SBJl
MMM
m: --ur utar "i4- - mml lmH'rmiłmTW3i
mmm
mmii i
„„jSsiiii