Zwilazkowiec Alliancer, August 28, 1963

              3f
W¥i
3
URI
M
M
V
i!
—Twmri -- ?
CIE RPLII
Surcgo ccasw informowaliśmy że minister rządu ontaryj-skieg- o Grossman udaje się m wakacje do Polski by cnfńić życzenia ojca i odwiedzić jego rodzinne miasto ośm
a
ft1
rirr Obecnie po powrocie
nom su wrazema Morę podajemy 10 przekładzie polskim
Sq one bnrdzo ciekawe i niewątpliwie zainteresują Czytel- -
mkóio Oto dalszy ciąg jego wrażeń z pobytu w rodzinm™
mieście jego ojca Ostrowcu
ZWIEDZANIE-MIASTECZE- K
I WIOSEK
Todnjm z powoaow mojego
rarriazdu do Polski obok pozna-ZW- J
„aninków w jakich żyje
Fjfcdność za żelazną kurtyną by--i
!-- in ™ jedzenie miasteczek i wio- -
Kiek z których przybyli moi ro-tńń- ce
rodzina i przyjaciele oko-vi- Y
en iot temu Zawsze przyrze
kałem ojcu gdy żył jeszcze że
'K:iv bnde podróżował po swie- -
pewnego dnia zawitam do
'hZ2n rodzinnego miasta Oslrow- - Hl położonego o około 200 km
B Tak więc mając przy boku
Twiewodnika i tłumaczkę uda-rliśmy
się samochodem do O-fe:m- p3 fidv nrzeicchaliśmy
I f?i"#"m0it0 a 1 '" rFvUrŁoa Uffircłitirn no_ ""'"y" Wiliśmy na tradycyjny obóz ouu - 'uu miasiacn pozostało
bardzo malowniczy z tylko 30000 do 35000 w 5 wzelę-£fivootty- mi
wozami kolorowo u- - dme 6 większych miastach War-?Ivnv- mi
ludźmi małymi dzieć- - to wspomnieć ze dodatkowo
jncymi nago i cmi rltul „ńwm się na trawie w ~ B aLV rl'iV!I HIVurTnlnilni eii Hvł )n wirinif u'łvX:ni7ifu'pnv prlvż zendnin r
Pfkstcrminacyina polityka hitle--
Ifimców Cyganie mieli być wy-fSiczcni
stad tez stanowiło to
Bila mnie miła niesplodziankę
rf Kiedy opuści sie Warszawę
ilimia się wioski które pod wie- -
dhnma względami nie wiele 7mie- -
Inily się w ciągu wieku Wiole
siwnmnw irsl stoma Krvivcn KO- -
Jicly pochyląią sie na polach
j!'B'Avkonuiac przeważnie roboty
'Ąnin"'o mnrżez"yzn mało Te- -
f'dnvm objawem nowoczesnego
llBPzvria sa przewody telefoniczne i
fS'Alplfrvr7nc hiccnace obok dwu
wKilininunl droei nosiadaiacei cho- -
mnBKJ:imiriM" niKticjon oczposiccinio przca u- -
ł-slrowc-em
jest w rozkwicie Ma
łiląlrakcyjnc domy dobrze u trzy- -
-- Anann i Itnlnrnwn nnmnlnwano
udność icsl dobrze ubrana Nic
p$bw to rejon iaki wyobrażałem
lsobie na podstawie opowiadań
i&odziców Zresztą 50 lat unły- -
tjyitiu im liiwiii niuuy inuj ujtiui
llopuścil rodzinne strony
Ifa Sam Ostrowiec został komplc- -
Bllłnic przebudowany w okresie 50
Lllal tak ze dawny mieszkaniec z
bllrudem by go poznał
a Udałem się na stary cmentarz
OTie są pogrzebani moi nrzod- -
femowie w nadziei że natrafię 'na
p#h' nagrobki Niestety cmentarz
Kszoslał zupełnie zniszczony i na
iłatym mieiscu jest dziś park Nie
samowite wrażenict robi 0knlol
4 150 kamiennych na grobkow
Iktore pozostały i obecnie S1
fiuslaujonc w rzędach no 4 i_ pioć
knńca fprnnu klńw lnnrlvś
fiijfbl cmentarzem
Spytałem przez tłumaczkę pa- -
(3§"rc starswzy-c- ihy lauicdiizui £siueidiizuąmccytcih innia na
!?i Odpowiedzieli mi że hitlerowcy
Kfjiżywali nagrobków jako malc- -
iidiu uu minowy oomow a po
j wojnie burmistrz Osfrnwra nn- -
:£ kazał by wszystkie nagrobki ia--
'{ mq pozostały przenieść i usta je na końcu dawnego cmentar-za
Przechodząc nrznz miasteczko
rjzauważyłem grupę kobiet dnzo- -
TJTnwana rr™- - m r' iia- - Ev3" " i'n u Jiiy -- y--uy„ ni"iv
ejuwitimi roKopywaiy ulice Kie-i- y
wyraziłem zdziwienie że ko- -
fDieiom zleca się taka nrace i to
tw centrum miasta mój przewo- -
Uimh szyoKn pospieszył z wyja- -
iSnienicm 0świadr7vl bo iocł )n tam
dobrowolna praca kobiet społe--
( Cznic liswiadnminnvrb Mńro w
ten sposóh wypełniają ohowią- -
i zgięciem ojczyzny Obser--- j
powałem twarze tynh kobiet vy- -
'" ującycn ciężką pracę i
PrZ7nam Sif £o nif nr7Pl-nn- u 'aly mnie o słuszności tej moty-jar- ji dniu
Były to wieśniaczki' i czy
nMinerzzc mimojapłoacbosenrowacczjya nniiee zgo- pra-5al- y dlateco że hvłv Knołe-- lecz 13k uoorze uświadomione W I
IN t
N-Wf-ea
i
1 "T Ślij - ~ ł
-!--"£SŁsSiJsS-S££
ES£ftwi
I MECIERPLIi
Allan
widać
z Polski min Grossman n™cł„i
okol° teJ grupki krążyli młodzi
jludziei
wpraalciy z kilofem lecz nie praco--
jdankNikiazeaubwnyaażcmyisiłkeambłleiżmwejszytwnscayyjaśpbnryzielłiwozb-ao- tkęłospcoetnanęi tym że natrafiłem na
Ostrowiec dziś ma 30000 mie- szkańców Szatańską dokładność
z jaką hitlerowcy przeprowadzili
swe makabryczne operacje stwierdzić można jeżeli weźmie
się pod uwagę że przed wojna
sam tylko Ostrowiec miał 26000
Żydów dziś nie ma w nim ani
jwediandeagnoo cTiąąglseamgadziheiksotolwrięiekopzoa-- jechałem w Polsce
Powiedziano mi że na 3325- - 000 żydów iacy przed wojna żyli
obok Żydów hitlerowcy wymor- fch _
również około 3 miliony
chrzesciian
Zwiedziłem również Opałów
VJSl9lc' Lodz ' "adom gdzie spo
zv!ismy obiad w malej restaura
cyjce
TREBLINKA
Następnym miejscem do zwie-dzenia
była dla mnie Treblinka
gdzie hitlerowcy podczas wojny
mieli wielki obóz koncentracyj-ny
z komorą gazowa i wymordo-wali
około 800000 ludzi Znaj-duje
się ona o około 80 km na
północno-wschodzi- e od Warsza-wy
na uboczu poza bitymi dro-gami
Naziści doskonale wiedzieli ja
kie miejsce wybrać dla bestia!
skiej roboty Trudno było zna
leźć Treblinkę zwłaszcza z dro-gi
jaką jechaliśmy
Szofer nasz pomylił się kie-dy
zjeżdżał z głównej drogi i
wpadł na błotnisty trakt Cofnę-liśmy
się o jakie stulecie by zo-baczyć
twarde prymitywne ży-cic
chłopa
Dzieci w małych wioskarh
(właściwie nie były to wioski
lecz przysiółki złożone z 3 do 4
chat słomą krytych) bvły do-brze
ubrane i bardzo ucieszone
że mogły widzieć samochód mi-jający
ich zagrody
Po 20 milach prymitywnej
drogi dobiliśmy wreszcie do
Treblinki v Robotnicy właśnie kończyli
nrace nrzv budowie masywnego
pomnika wzniesionego przez Ra- -
(Q 0 eki na(1 Miejscami Walki
Mnntłrtńcfnrn b--n nrnm inl n ion i 1VL4I 111 l Ti i hm uu"iiyin'i" j0finr Treblinki
Tysiące nieciosanych głazów
postawiono w okol dwóch cen-tralnych
punktów wskazujących
miejsce obozu śmierci i obo-zu
koncentracyjnego Dawna
wieża wartownicza z której iest
widok na obydwa obozy została
ponownie zbudowana jako czpść
pomnika podobnie jak czść
dawnych torów kolejowych Na
niektórych głazach widnieia na?-w-y
miejscowości takich iakO-strowie- c
Szydłowiec Opatów
Osiek Kielce Warszawa Biały-stok
Mińsk etc
Pomnik len został dedykowa-ny
w maju bieżąceco roku na
kilka dni przed moim przyby-ciem
dla uczczenia 20-tc- j rocz-nicy
powstania w Ghene War-szawskim
Wieńce jakie złożono
leżały w dalszym ciągu
Oryginalne budynki zostały
zniszczone przez hitlerowców w
1943 roku kiedy dnia 2 sierpnia
wybuchł bunt w obozach ri'c(onin nlannwinp hvło od i
rzucili sie na
swych dozorców zahili SS-ma-nó- w
budynki i w to-bie
około 400 zbiegli z obozu
niewielka tylko ich garstka
uszła z życiem Im to właśnie
' ' ' i
"
&AHan Grossmannarj-nk- u w Ostrowcu rodzuini-- m miejscu jego a "" nuniitra a r-nratt-Pi-łlnm- acTka
~"--g- Ks crf" - 33 dM -- ł—jj-! ti-s- r -- #%"# -- " 7"— --jf~fr -- tty w$pn&i&ivem&&wmasMVX' - n- -tf 1 1 W tZOwi :j-- 1 r 'wn-iiwiM- f ? r rv :A?f3'y5TVTsr"'r SjatiP:?! M~S
i ' jm-Kfe=i1S£if- i!
--t Ł SoS&Ł(?S&ia
fi POLACY
TWlAZKOWlEC?'SIERPIEft (Augml}
(2)
zawdzięcza się że wieść o obozie ' Sumienie nie dato mi spokoju
masowej zagłady dostała się do kiedy dziwiłem 'się czy to może
publicznej wiadomości Gdvbvlb-V- ? Prawdą Gdybym zwiedzał
nie oni śu-in-t m™ „"s„ł„ %-- :
I dowiedziałby sie o tej kaźni Nie
Jest wykluczone że bvlv inne
P7 śmierci o których dziś
nikt nie wie
Po buncie hitlerowcy w oba-wie
że wieść o nim dotrze do pu- blicznej wiadomości postanowi-li
zatrzeć ślady W listopadzie
n19ie43zlrikwTirdeobwlinankaa zZobsutarzłaonzoupkeoł--
morę gazową drewniane baraki
si tawłoywpieozioonbooziewszystko co pozo-
Teren obozu został częściowo
zaorany a hitlerowcy nawet pró-bowali
posiać na nim zboże oraz
osadzić kolonistów lecz bezsku-tecznie
Ten obóz koncentracyj-nwyażpnoiechłŻoyndąółw80z00P0o0lsokfii'aCr
zepchrzoe--
słowacji Austrii Belgii Francji
Grecji Bułgarii Jugosławii Nie-miec
i Rosji
Kiedy przechadzałem się po
tym terenie wprost nie mogłem
sobie wyobrazić że te spokojne
strony były świadkiem tak po- twornych zbrodni niedawno do
konanych Dookoła zielono drze-- !
wa w Kwiatach nawet robotnicy
pracujący przy pomniku byli
!&? lub feż
Niemniej jednak przypomnia-wnoarsmtwi
ieżepoppriozełócwhadzi amkoścsiię Dpo-o- szedłem do kupki kości i tru-dno
mi było zrozumieć że w dal-szym
ciągu leżą na powierzchni
ziemi mimo iż upłynęło 20 lat
od chwili kiedy zniszczone zo- stały ciała do jakich należały
Zawołałem jednego z robotni-ków
i poprzez tłumaczko spyta
łem jak to się mogło stać Od
powiedział ze wystarczy lekko
wzruszyć wierzch ziemi a natrafi
się na ponury widok warstwy
kości Ta kupka którą ogląda-łem
powstała w ten sposób" że
przy osadzaniu głazów pomni- -
Kowycn ropotnicy wygrzebali ko-ści
z ziemi Aby mnie przekonać
robotnik zaproponował mi bym
rękami rozgrzebał ziemię w pe-wnym
miejscu Byłem wstrzą-śnięty
do głębi kiedy zoriento-wałem
sie że mam w dłoni nie
ziemię ale sproszkowane kości
ludzkie
Pozostałem w obozie około
dwie godziny lecz kiedy odcho-dziłem
rzuciłem w jego kierun-ku
ostatnie spojrzenie Wyda-wało
mi się jak gdyby ziemia
podniosła się i westchnęła jak
gdyby setki tysięcy których
szczątki tak gęsto usiane są na
tacert Witolda
v ramach obchodów Tysiąclecia
Polski Chrześcijańskiej we wszyst
k!fh ważniejszych ośrodkach Polo
nu w nauuu£iu uuuvu( siy kuiiclt- -
ty polskiego pianisty o światowej
sławie Witolda Malcużyriskiego
Tura koncertowa Itfałcużyńskie-g- o wzdłuż całej Kanady odbędzie
się dzięki staraniom Zarządu Głó-wnego
KPK i Wykonawczego Ko-mitetu
Milenium
Należy tutaj zaznac7yć że zgo-dnie
z umową 50 proc czystego
dochodu z koncertów otrzymuje
Zarząd Główny KPK i Komitet
Wykonawczy Milenium z przezna-czeniem
cele kulturalno oświa-tow- e
Koncert Małcużyriskiego w Van-couvc- r
odbędzie się dnia 23 paź-dziernika
(środa) w Qucen Eliza-beth
Thcatrc Sprawą organizacji
koncertu zajmuje sic "Komitet
Koncertowy" powołany przez miej
scowy Okręg KPK i Komitet Mi-lenium
i
Zadaniem Komitetu jest
nronacanda koncertu przedsprze
daż biletów (szczególnie wśród Po
lonii) oraz sprawozdania i rozli-czenia
finansowe Ceny biletów
wg przewidywań będą następują
ce: $250 S350 i $4 50
Artysta na tym koncercie nie
będzie Erał ani dla sławy ani dla
uczczenia
Narodu Polskiego i jego kultury
w której ciepłym klimacie wyrosły
takie sławy jak Szopen i Moniusz-ko
Paderewski i Małcużyński a
materialne owoce tego i koncertu
organiza-lpk- u materialnego ale dla nas -c- ie dłuższego czasu orzez
wwięięźźnnióiowwieW oznaczonym Pplakow i d tPyosiącleciBa ed „deziegjórwrf
Dodpalili
a"--
Ją '
""t - -
i
na
ojca Z lewej strony stoi prze--
groda
Polonii
I
skrawku zielonej roli Boga
wspólnie i zrezygnowanym to-ne- ni mówiły "Oto inny turysta
który szybko o nas zapomni"
groo jecinej osooy jeanej tra-gedii
jednego zmiażdżonego
ciała odszedłbym z większym
odczuciem osobistego kontaktu
niż ten jaki czułem opuszczając
Treblinkę Prawdę powiedziaw-szy
czy może sobie ktoś wyobra
zić uatjeuic usuuiMa me ijiko
tycn którzy zostali tu pogrzeba -
ni ale_ setek tysięcy a może
milionów które powstały w zbie -
gu uKuucziiuitci jdM zaczai się
tu a więc tych którzy pozostali
przy życiu rozbitych rodzin nie-nawiści
rozpaczy i chęci zemsty
— zła które będzie przechodziło
z pokolenia na pokolenie jako
rezultat tego co się tu wydarzy-ło
— Ah — teren obozu zdawał
się wzdychać — to nie ma zna-czenia
to nie ma znaczenia lu-dzie
nie martwią się tym jesteś-my
jedynie niemiłym wspomnie-niem
Nie będą chcieli nas wspo- minać i niczego nic nauczyli się
z tych wydarzeń"
I kiedy odjeżdżałem głęboko
westchnąłem gdyż całą' ma świa-domość
ogarnęło przeświadcze-nie
że niestety zmarli maja ra-cję
POLSKA W POTRZASKU
Opuszczając Polskę robiłem w
myśli nrypoinri ninioi krńlk-in-i
wizyty i odniesionych wrażeń
Sadze że nic lepiej nie_ potrafi
oisiubiic sytuacji w jasiei roi-sk- a jest jak wyrażenie "Polska
w potrzasku" — między grani-cami
różnego stopnia wrogości
— umysł polski osaczony różny
mi stopniami wojny ideologicz-nej
— Rosja Wschodnie Niem-cy
Zachodnie Niemcy Czecho-słowacja
i zimna wojna Wrodzo
ny pęd Polaka do niezależności
i historyczne powiązanie z kul-tura
Zachodu powoduje przy-gnębienie
że nie może on zna-leźć
sobie miejsca nie wie do-kąd
dążyć i co osiągać
Co Polacy mogą zrobić dla sie-bie?
(Odpowiedź) "Niewiele"
Co Rosjanie N mogą zrobić dla
nich? (Odpowiedź) "Niewiele"
Co Zachód może dla nich zro-bić?
(Odpowiedź) Czy Zachód
może coś zrobić?
Tak więc Polska pozostaje jak
mur między Wschodnimi i Za-chodnimi'
Niemcami jak pyta-nie
na które nie ma odpowiedzi
Tymczasem odpowiedź musi się
znaleźć i to właściwa Jeżeli lak
się nie stanie to może nas wszy-stkich
pociągnąć do zguby
Allan Grossman
Ettużyńskiego
WSóy&SiMiMKS! UfflRjfWWlBi
KłSaaiałHr JŁŁJ'yW'ił-ŁiWjlŁJ'wrt)'iT- łl f
Witold Małcużyński
pójdą na dalsze krzewienie i roz-wój
kultury polskiej Na koncer-cie
23 października powinni się
zjawić wszscy Polacy z Vancouvcr
okolicy — wsyscy którym na to
warunki pozwolą
Za Komitet Koncertowy
W Mokrzycki
III Zjazd Polskiego
Związku Akademików
w Buffalo
W dniach 31 sierpnia do 1 wne-śni- a br odbywać się będzie w
Buffalo NY III Krajowy Zjazd
Polskiego Związku Akademików w
Stanach Zjednoczonych
PZA jest jedyną ogólnokrajową
organizacją samopomocowo Kultu-ralną
skupiającą studentów oraz
absolwentów wyzszjch uczelni —
Polaków oraz Amerykanów pol
skiego pochodzenia inteligencji
polonijnej młodszego pokolenia
PZA założone w 1950 roku jest
bezpartyjną organizacją opartą o
historyczne tradc]e womycii stu
dentów nolskich PZA ściśle współ'
pracuje ze Związkiem Studentów
i Absolwentów roissicn na ucnoui-twi- e
z siedzibą w Londynie
Od ubiegłego roku PZA został
współwydawcą "Merkuriusza Pol-skiego"
pisma młodego pokolenia
rozchodzącego się wśród ośrodków
polonijnych 22 krajów świata oraz
wjdawnictwa o Polsce i jej kutu-rz- e
w językach angielskim i fran-cuskim
nt "Meet Poland" prze
znaczonego dla społeczeństw Za
chodu
Pożyfeczne zabawki
Na wystawie "Uczyć się żyć"
dzieci łbadounu w Nigerii zapo-znały
się z całym arsenałem zaba-wek
pouczających poczynając od
najprostszych łamigłówek aż 'do
skomplikowanych zabawek kons-trukcyjnych
Zabawki mechaniczne pouczają-ce
mogą — zdaniem wychowaw
ców — spełniać w Afryce wielką
rolę oswajając dzieci z'nowoczes- -
ną technika
38 — 1963Kaszii
nnrftrłTnłi i n nr) a IuJi uu'™'""1 łuuu: iuuu 1K- --d- -
szubskiego u schłłku XIX f w po-czatkach
XX wieku w okresie
wzrastającego niemieckiego napo-ru
wbrew tzw wszystkim czynni-kom
obiektywnym było wielką
niespodzianką — zwłaszcza dla
Niemców którzy byli przekonani
że nic im nie przeszkodzi w ger- -
iInanizacJi tcS° lutl" Jak też i dla
i'ioiakow nic widzących już dla
Kaszubów żadnej konkretnej móz
iiwoj-c- i ratunku
Podróżujący w 1844 roku po na-szych
północnych ziemiach znaj-dujących
się wówczas pod zabo-rem
pruskim poeta August Maksy-milian
Grabowski zamieszcza w
swym notatniku uwagi pełne bez-radności
i pesymizmu: " O Ka-szubi
o kochani mieszkańcy Pomo-rza
świadkowie jęków naszego
oceanu i sami jęczący i nieszczęśli-wi
Cóz ja wani pomogę chocieście
mi odmalowali swój ucisk waszym
słodkim sżcpleniącym językiem?
O dyby wstało z grobu które ksią-żę
pomorskie nie zrozumiałoby
mowy większej części mieszkań-ców
dawnjch swych obszarów Jest
w tym wina wszystkich Polaków
jest i wasza Pomorzanie Oni nie
pocian wam ręKi wyście nie wy--
ciągnęli rąk swoich nic zażądali
i P°moc' " Grabowski właściwie
nie wiclzi Juz możliwości poprawy
sjtuacji na Kaszubach zwraca się
jedynie do swych nieszczęsnych
współbraci z patctjcznymi apela-mi:
"Ale nie rozpaczajcie zachowuj-cie
krew zimną rycerską! Żyjecie
jeszcze widziałem was mówiłem
z wami po polsku po słowiańsku
więc nie rozpaczajcie! "
Takie apele nie mogły budzić w
sercach otuchy Specjalnie te uwa-gi
brzmią przygnębiająco: '" Któż
z nas ożywi Kaszubów i Pomorzan
umierających dla Polski? Kto
wskrzesi uczucie i ducha naszego?
Nic ja niezawodnie Do tego po-trzeba
bibliotek i działaczów ust-nych:
ja nic mam na to pieniędzy
Na to nic każdy nasz magnat mo-że
się odważyć "
Omylił się jednak Grabowski w
swych przewidywaniach Mimo że
żaden z magnatów nie zajął się fi-nansowaniem
sprawy polskiej
niebawem zabrzmiały po całej Pol-ice
mocne słowa "Marsza kaszub-skiego:
i
Tam gdzie Wisła od Krakowa
W polskie morze płynie
Polsko wiara polsko mowa
Nigdy nie zaginie
Nigdy do zgubę
Nie przyńdą Kaszubc
Marsz marsz za wrodzicm
My trzymamcz Bodziem
— Tak Hieronim Jarosz Derdów-sk- i
oznajmiał wszystkim wolą ka-szubskiego
ludu — wolę wytrwa-nia
a co za tym idzie — decyzję
podjęcia walki z pruską przemocą
Kim był ten poeta który wbrew
panującemu uciskowi i ogólnej
apatii rzucił ludowi kaszubskiemu
słowa otuchy? Co o nim wiemy?
Od lat wczesnej młodości odzna-czał
się Dcrdowski samodzielno- -
Spadek po polskim
księciu
Wielkiego rozgłosu w republice
środkowoamerykańskiej Costa Ri-c- a
nabrała ostatnio sprawa spadku
po polskim "księciu" Ludwiku
Ossolińskim zmarłym tam w 1951
roku
Ossoliński pozostawił wielką for-tunę
w gotówce i wkładach banko-wych
ulokowanych w Kanadzie
Australii i PJd Afryce Ponieważ
nic pozostawił zapisu i nic wiado
mo nic o jego spadkobiercach spa
dek przejęła Krajowa Rada Oświa-- j
ty Republiki Costa Rica i przezna-czyła
go na fundusz rozwoju szkol-nictwa
w tym kraju
Z dokumentów pozostawionych
przez 7marłego wynika że liczył
on 65 lat i akt urodzenia wystawio-ny
był w Ustroniu na Nowogrod-czyżni- e
Przed przyjazdem do Cos-ta
Rica Ossoliński przebywał w
Anglii gdzie go jednak nikt nic
znał i istnieje przypuszczenie że
zmarły prawdopodobnie nazywał
się inaczej
Kosziowny kosmodrom
W związku z amerykańskim pro-jektem
Apollo — wysłania na
Księżyc statku kosmicznego przez
człowieka na Florydzie powstanie
nowy kosmodrom pięciokrotnie
większy od dotychczasowego na
Capc Canavcral NASA która za-kupuje
73000 akrów będzie mu-siała
słono zapłacić gdyż jak po-daje
"Popular Mechanics" obo-wiązywać
będzie aktualna cena zie-mi
na Florydzie wyjątkowo wygó-rowana
ŁPOLSKIE PISMO
W POLSKIM DOMU
lo hasło Milenium
JŁ
s1 ci'a mysienia EłeDokim noczu
(ciem polskości humorem i dowci
pcm który później stale przebija
się w jego utworach Jlając zaled-wie
15 lat (ur we wsi Wiele w
1852 r) na wieść o zamieszkach
w e Włoszech w 1867 r rusza i dwo-ma
kolegami przez zieloną grani-cę
z zamiarem dotarcia do Rzymu
Po odsiedzeniu w Padwie 3 mie-sięcy
za brak dokumentów musi
wracać do domu Nauka mu "nic
idzie" choć jest bardzo zdolny
Ciągle sprawia wiele kłopotu wła-dzom
pruskim — jest niespokoj-nym
duchem wśród młodzieży
Stale demonstracyjnie okazuje swą
polskość zakłada związki uczniow-skie
itp Po "zwiedzeniu" 5-ci- u
szkół otrzymuje wreszcie maturę
i przystępuje do zawodowej pracy
Zaczyna od księgarni przerzuca
się na guwernerkę lecz ciągle szu-ka
czegoś ciekawszego i poręczn-iejszego
Natrafia wreszcie na
swoją drogę życiową — zaczyna
pisać najpierw korespondencję do
polskich gazet wychodzących w
Toruniu i Pelpinic: próbuje też
opracowywać szkice historyczne z
dziejów Kaszubów Widząc poważ'
nc luki w swym wykształceniu ru
sza w 1877 r do Paryża by tam
słuchać wykładów Ignacego Chodź'
ki o poisKicj literaturze ro pół-torarocznym
pobycie który był
dla niego twardą szkolą życia wra
ca do kraju i rozpoczyna pracę w
"Gazecie Toruńskiej" W Toruniu
powstały najcenniejsze jego dzieła
Naczelne miejsce w twórczości
Derdowskicgo zajmuje pełna hu-moru
epopeja ludowa "O panu
C7orlińscim co do Pucka po sece
jachol" — pierwsza w polskiej li-teraturze
udana próba napisania
większego utworu regionalną gwa
rą Epopeja ta wzbudziła szerokie
zainteresowanie wśród badaczy li-teratury
Profesor Trctiak dopa
trywał się w utworze Derdowskie
go podobieństw z twórczością Reja
i Paska zaś Ramułt — autor ka-- '
szubskiego słownika nazwał goi
nawet kaszubskim Homerem Nic
potrzebował Dcrdowski zachęt do
dalszej pracy Sam rozumiał do-skonale
że " Pole piśmiennictwa
kaszubskiego po śmierci Ccyno
wy leży odłogiem a nie' trzeba do
puścić aby się wyjałowiło ilub za-rosło
chwastem
Niebawem spod jego pióra wy-chodzi
"Wałek na jarmarku" "Ja-sze- k
z knieji" "Kaszubc pod Wid-nem- "
(w 200-tn- ą rocznicę zwycię
stwa Sobieskiego) i szkic etnogra-ficzny
"O Kaszubach'
Tymczasem zmniejszenie nakła-du
"Gazety Toruńskiej" staje się
przyczyną że Dcrdowski musi szu-kać
sobie gdzie indziej stałego
miejsca zarobkowania
Nie szczęści się teraz Beniow-skiemu
— nic może znaleźć dla
siebie ciekawej pracy — " Pró-bowałem
przyczepić się do jakiego
dziennika w Warszawie lub Kra-kowie
— pisze do słynnego histo-ryka
Wojciecha Kętrzyńskiego —
a tu redakcje przeceniając moje
siły a może i drwiąc ze mnie jako
''
ulica lub
"i"
' 1
— v
x r u
Kaszuby kazały ml pisać tylkoar-tykuł- y
wstępne na co trzeba prze y cięż i wytrawnego sądu 1 wpraw- -
niejszego pióra aniżeli ja je sobie'
dotąd wyrobiłem "
Mocno musiały mu dokuczyć te
poszukiwania skoro on tak zawrze
wesoły i pogodny pisze: " Dotąd
bałem się tylko biedy niemieckiej1
i wmawiałem sobie że polskiej
biedzie się nic dam ale i ta znów
za śmiało do ócz mi zagląda "
W tym okresie Dcrdowski na-wiązuje
kontakt ze słynnymi uczo-nymi
— znawcami historii Słowian'
i z zasłużonymi polskimi działacza-mi
na śląsku W 1883 roku wraca
kaszubski poeta do Torunia
Nic wesołe ogarniają go myśli
— nie widzi w polskim społeczeń-stwie
należytego zrozumienia dla
sprawy kaszubskiej to też pisze te
gorzkie słowa: i
Mc Kaszubc jesz strzeżenie
Polści morskich granic
A w Warszawie naszy bracc mają
naju za nic
W 1885 roku Dcrdowski decyduj
je się wyjechać do Stanów Zjedno-czonych
by tam wśród licznej pol
skiej kolonii kontynuować sprawc
pracę pisarską i szukać stałego
punktu oparcia i większego uzna-nia
Początkowo osiedlił się ka
szubski poeta w Detroit gdzie pi-sywał
do polskich gazet a następ-nie
przeniósł się do Winony w sta-nic
Minnesota gdzie objął stano-wisko
redaktora "Wiarusa Pol'
skiego" Na obczyźnie zamilkła lut-nia
Derdowskicgo — zajmuje się'
głównie publicystyką wydaje swo
je dawne wiersze a z rzeczy no-wych
pisze "Norcyk kaszubski" —
zbiór przysłów regionalnych 1
drobniejsze utwory Dcrdowski
zmarł w Winonie w 1920 r '
Ogromne miał zasługi dla cale- -
go ruchu kaszubskiego llicrck z
Wielo — pod takim pseudonimem
iiiijiYi-iiciu- j wysiępowiii Mcniowsiui
On faktycznie rozpoczął tam rcglo- -
nalnc piśmiennictwo ponlnwaz
dzieln Ccynowy były dla ludu nic
przystępne On dając do ręki pro
stemu czytelnikowi pisaną gwarą
łatwo zrozumiałą i przepojoną du-chem
patriotyzmu książkę położył
ogromne zasługi dla sprawy pol-skiej
W dużej mierze dzięki jego sta'
raniom stało się jasne zarówno
dla ludu kaszubskiego jak też}
dln całego polskiego społcezeń--'
siwa że: "Ni ma Kaszub bcz rolp- -
nil — i bez Kaszub Polści"
Pan Tadeusz
et
po angielsku
Nieśmiertelny poemat Adama
Mickiewicza w poetyckim an-gielskim
tłumaczeniu Walsona
Kirkconclla to piękny podarek"
dla naszych kanadyjskich przy-jaciół
i ozdoba własnej biblio-teki
Cena wraz z przesyłką1
$650 Zlecenia wykonuje:
Księgarnia "Zwlaikowca"
1475 Quccn Strceł W
Toronto 3 Ont
nazulsko
Nr drogi ii'C
Hf f
Prowincja KJt t -
Ogłaszamy subskrypcję
na pamiętniki Wincentego Witosa
pł: "MOJE WSP0MENIA"
Pamiętniki Wincentego Witosa obejmujące około 1350 stron
druku ukażą się w Bibliotece "Kultury" w tekście Integralnym
w trcch łomach Pamiętniki będą poprzedzone przedmową prof
Stanisława Kota
SUBSKRYPCJE W KANADZIE PRZYJMUJE KSIE-GARNI- A
"ZWIĄZKOWCA" Cena subskrypcyjna
trzech tomów wynosi $1100 (słownie jedenaście do-larów)
TERMIN WPŁAT NA SUBSKRYPCJE UPLY
WA W DNIU 31 GRUDNIA 1963 R
Pierwszy tom Pamiętników będzie dostarczony subskryben-tom
w pierwszym kwartale 1964 r a następne w miarę uka-zywania
się
W sprzedaży Pamiętniki ukażą się dopiero w całości to jest
po dostarczeniu subskrjbentom wszystkich trzech tomów i cena
ich będzie znacznie wyższa od subskrypcyjnej
Pamiętniki Witosa najwybitniejszego przywódcy ruchu lu-dowego
w Polsce posła do parlamentu austriackiego we Wiedniu
posła na Sejm RP przywódcy Polskiego Stronnictwa Ludowego
"Piast" premiera rządu Obrony Narodowej w 1920 r ostatniego
premiera rządów przedmajowych wreszcie więźnia brzeskiego
są wyjątkowym dokumentem Witos odegrał w życiu politycznym
odrodzonej Polski niepoślednią rolę Był on pierwszym i jedynym
chłopem który kierował nawą państwową Należał nic tylko do
najwybitniejszych polskich polityków i mężów stanu ale był
tez w swej polityce wierny ideałom i zasadom demokracji
Pamiętniki te udało się wydostać z Polski gdzie na łamach
jednego z pism tygodniowych pozwolono jedynie na ogłoszenie
wyjątków Całość bez jakichkolwiek zmian ukaże się nakładem
Instytutu Literackiego w Paryżu
Zamówienia wraz z wpłatą przesyłać należy do:
POLISH ALLIANCE PRESS LTD
1475 Quccn St W Toronto 3 Onr
WYTNLJ I ODEŚLIJ DO "ZWIĄZKOWCA"
Zamawiam pamiętniki Wincentego Witosa
p t MOJE WSPOMNIENIA
Należność w sumie $1100 załączam Przyjmuję do wiado-mości
że tomy obejmujące około 1350 stron druku otrzy-mam
w 1064 r
') lmlc1
i"
Miasto
Inne
--i- i-
% ' ftlflfl
IT
J 4 (
V l4 ] r ' ''Bi
i'
!
A
' i'
i i
L
8
EPitoii
t&ml
Pt !A?Ą
S - tt! e -- i fi Ifl fe'll
KŁJ
Vi
Vi m