Zwilazkowiec Alliancer, March 04, 1969

              ftBfflfepfr- -
t?WIi Kazimierz Goidzkwskl
TC w- -
'M
k
łać
gai
ty
LE
□
"W
r
dv
ro- -
WZ'
raj
ba
ża'
dc
od
ny
na
wi
$3 Cł
wi
ni s
ca
te
}
wl
ni
lc'
te '
i i
PO i
3 Vi
(b1
du łt
2 i'
ra
cc
bi
że
3
wi
ra
pr
Jl %
je-- #
su '
ro
pi i--3
cy i
wdc'
n
53
d
s
D
S'
ii
Si
o
Si "
K
4 t
% f
Z historii
Minęły ostatnio dwie rocz-nice:
50-lec- ie polskiego lot-nictwa
wojskowego i 40-leci- e Polskich Linii Lotniczych
"Lot" Warto przy tej okazji
przypomnieć garść faktów
by uprzytomnić sobie że u-dz- iai Polski w podboju pod-niebnych
szlaków wcale nie
był błahy W istocie rzeczy
tradycje lotnictwa polskiego
są bardzo bogate i sięgają az
XVII wieku kiedy to osia-dły
i nobilitowany w Polsce
Włoch Tytus Liwiusz Boratini
zaprojektował w 1C48 r
skrzydłowiec podobny z wy-glądu
do znanych szkiców la-tającego
aparatu Leonarda
da Vinci
Mniej więcej tez w tym sa-mym
okresie inn wynalazca
polski — -- Kazimierz Sienne-nowic- z
opisał swoje projekty
broni rakietowej i skrzydeł
tpu delta a to w dziele pod
tytułem "Artis magnae artil- -
icnae pars prima — dziuki Atlantyk co w owym czasie
wielkiej artylerii częsc pierw- - bło osiągnięciem bardzo du-sza
! zej miary Stanisław Karpiń-- W roku 1784 — w rok po ' ski odbył w 1933 r raid sa- -
pubhcznych pokazach latania '
1'rancuzow braci JUontgoIlier
— trzej Janowie Sniadecki
Okraszewski i Jaśkowski od-byli
pierwszy w Polsce lot ba-lonowy
W końcu XIX i na początku
XX wieku powstało w Polsce
wiele udanych konstrukcji
szybowców silników lotni-czych
i samolotów Coraz wię-cej
osób zaczęło tez zdoby-wać
umiejętności pilotażowe
często odnosząc w tej dziedzi-nie
sukcesy A więc np w
1911 r Adolf Warchałowski
ustanowił światowy rekord
długotrwałości lotu na samo-locie
własnej konstrukcji z
trzema pasażerami: 45 minut
i 46 sekund! W tymże samym
roku na wystawie w Paryżu
demonstrowano samolot kon-strukcji
M Bronisławskiego
W latach 1910—1914 kilku-dziesięciu
Polaków (min Ste-fan
Drzewiecki) budowało
własne prototypy samolotów
W 1914 r Jan Nagórski do-konał
pierwszego lotu ark-tyczneg- o
Zaczęły też powstawać w
Polsce pierwsze stowarzysze-nia
lotnicze: Koło Awiacyjne
przy Stowarzyszeniu Techni-ków
w Warszawie oraz Zwią-zek
Awiatyczny Studentów
Politechniki Lwowskiej
Po odzyskaniu przez Polskę
niepodległości zawiązało się
lotnictwo wojskowe W la-tac- h
1920—1924 powstały
pierwsze prywatne wytwórnie
samolotów Swoją produkcję
opierały one głównie na li- -
Holandia jest swego rodzaju
fenomenem wśród wszystkich
krajów na świecie — jedna
czwarta jej obszaru znajduje
się poniżej poziomu morza
W związku z ta sytuacja mie-szkańcy
jej stale mają niekoń-czące
się kłopoty i bardzo bacz-nie
muszą uważać by ojczyzna
ich nie została przez morze
poprostu mówiąc zalana
Nauczyli się oni doskonale
jak przed katastrofą taką się
Zabezpieczyć Walka ich z mo-rzem
ciągnie się już od prze
szło 2000 lat mieli więc dość
na to czasu by opracować sku
(cczne metody gwarantujące im
żjcic i całkiem wygodne byto
wanic
Jak wynika z badań tereny
tego państwa były zaludnione
mimo tej tak dotkliwej niedo-godności
od niepamiętnych cza-sów
ślady pobytu na nich czło-wieka
odkryto już na 200 lat
urzed Narodzeniem Chrystusa
Byli to przedstawiciele ówczes
nego plemienia fryzyjskiego
należącego do rasy germań-skiej
Do dziś wyodrębniają się
oni pod wielu względami od
reszty ludności kraju zachowu
jąc wiele ze swoich dawnych
zwyczajów odziedziczonych po
przodkach Widać to w stjlu
budowanych przez nich domów
w odmienności strojów ludo-wc- h
w starych legendach i
podaniach Nawet język ich jest
trochę inny od powszechnie
używanego
Mniej więcej w czasach gdy
Chrystus głosił nową wiarę w
Palestynie na obszar dzisiej-szej
Holandii przybyli Rzymia-nie
Były to kohorty legionów
w y słane przez cezara w celu
rozszerzenia władztwa rzymskie-go
nad światem
Historycy rzymscy opisywali
dzieje tych podbojów z któ- - rch wicie przechowało się do
dzisiejszych czasów Podkreślają
oni w nich niezwykły spiyt
baibarzyńców którzy potrafią
tak doskonale zabezpieczać swe
posiadłości przed zalaniem ich
falami morskimi Budowali oni
jak wynika z tych relacji sze-reg
wysokich pagórków czy
kopców następnie zaś przecią-gali
pomiędzy nimi wysokie
wały które doskonale zabezpie-czały
ich przed srożna powo-dzili
W wyniku lea o-Uoz- aii
polskiego lotmdw®
cencjach zagranicznych —
włoskiej i irancuskiej W
1926 r rozpoczął działalność
wielce później zasłużony dla
rozwoju lotnicUs w Polsce Instytut Aerodynamiczny
przy Politechnice Warszaw-skiej
Zbudowano go z fundu-szów
społecznych promadzo-nyC- h
przez Ligę Obrony Po-wietrznej
i Przeciwgazowej
zwaną w skrócie LOPP Kie-rownikiem
instytutu został
prof Czesław Witoszyński
W 1927 r zarejestrował się
Aeroklub Rzeczypospolitej
Polskiej (ARPJ Piloci polscy
dokonali w tym czasie wielu
głośnych na cały świat wyczy-nów
W 1926 r Bolesław Or-liński
pokonał trasę Warsza-- w
a-Tokio-Wa-rszaw
a ( 23 000
km) W 1931 r Stanisław
Skarżyński odbył raid dooko-ła
Afryki (25770 km) a w
1933 r na samolocie polskim
KWD-- 5 przeleciał samotnie
molotowy na trasie Polska
- lurcja iran - uganisian -
- Polestyna - byria - Lgipt (o-ko- ło
15 000 km) W 1932 r
I'"ranciszek Żwirko i Stanisław
Wigura na RWD-- 6 zwyciężyli
w międzynarodowych zawo-dach
samolotowych Chal-lenge
Sukces ten powtórzyli
w 1934 roku na RWD-- 9 Jerzy
Bajan i Gustaw Pokrzywka
A polscy piloci balonowi aż
czterokrotnie zwyciężyli w za-wodach
o puchar Gordon Be-net- ta
Komunikację lotniczą w
Polsce uruchomiono w 1923 r
W 1929 r powstało przedsię-biorstwo
Polskie Linie Lotni-cze
"Lot" W latach trzydzie-stych
państwo wykupiło
znaczną częścią zakładów prze-mysłu
lotniczego Stopniowo
tworzyła się coraz liczniejsza
kadra utalentowanych kon-struktorów
samolotowych
Ich dziełem było wiele uda-nych
prototypów Niestety
wskutek chronicznego braku
funduszów — samolotów tych
nie wytwarzano seryjnie albo
wytwarzano je z opóźnieniem
i w zbyt małych ilościach
przy czym część produkcji
eksportowano do krajów bał-kańskich
(w latach 1932—
—1938 łącznie 190 samolo-tów)
Dopiero na krótko
przed wojną w Mielcu i Rze-szowie
w Centralnym Okręgu
Przcmysłowyrrt zbudowano w
1939 r nowoczesne fabryki
samolotów i silników — Pań-stwowe
Zakłady Lotnicze
' (PZL) '
oni wielkie niejednokrotnie ba-gna
zamieniając je w pola o
doskonałej glebie idealnie na-dającej
się do uprawy zbóż i
warzyw
Te ziemne prace nic ustawały
ani na chwilę i coraz to nowe
połacie żyznej gleby wyłaniały
się z miejsc dotychczas całko-wicie
zalanych wodą
Nic brakło oczywiście i mo-mentów
tragicznych Pod koniec
XI stulecia Holandia nawiedzo-na
została przez prawdziwy ka-taklizm
Gwałtowne burze i hu-ragany
spiętrzyły tak wysoko
wodę morza iż wdarło się ono
głęboko w ląd niszcząc do-szczętnie
cały szereg grobli i
tarli Jak wynika z zachowanych
kronik wówczas to właśnie
utworzyła się 'istniejąca do dzi-siejszego
dnia zatoka Zuider
Zcc
Pracowita i karna ludność
przystąpiła wówczas natych-miast
na rozkaz władcy do gi-gantycznej
pracy naprawienia
szkód i ponownego ujarzmienia
morza Sypano nowe groble
stawiano niezliczone wiatraki
poruszające pompy odwadniają-ce
Wydzierano morzu dosło-wnie
cal po calu tereniu nic
zmordowanie i z nadludzką
w prost cierpliwością Sadzono
na bagnistych podmokłych te-renach
lośliny wyciągające
nadmiar w llgoci Odzyskano
wszystko co morze zabrało ale
nie zakończono na tym pracy
Przystąpiono do dalszych dzia-łań
których celem było usunię-cie
morza jeszcze dalej
Oczywiście to nieustanne zma-ganie
się z żywiołem wodnym
zrobiło z Holendrów niclada ja-kich
specjalistów w pracach
ziemnych Dowodem tego było
wybudowanie przez nich olbrzy-miej
ciągnącej się na prze
strzeni około 15 mil tamy przy
pomocy której odseparowali oni
całkowicie zatokę Zuider Zee
od lądu Utworzyło się wówczas
spore jezioro które istnieje do
dziś pod nazwą Ijsscl Meer
W miarę upływu lat i rozwo-ju
nowoczesnej techniki prace
nad jego zlikwidowaniem trwa-ją
bez przerwy Na większa
skalę rozpoczęto je w 1927 r
Uzyskiwane tereny są wyjątko-wo
żyzne i stają się obszarem
kwitnących ogrodów i pól Je-ziui- o
zmniejszyło się iLięki tym
W latach II wojny świato-wej
lotnictwo polskie wzięło
zaszczytny udział w walkath
na wielu frontach
Lotnictwo komunikacyjne
wznowiło po wojnie działal-ność
w sierpniu 1944 r Po-czątkowo
używało ono woj-skowego
sprzętu transporto
ZATAPIANY KRAJ
wego W 1945 r restytuowa-no
Polskie Linie Lotnicze
"Lot" Szybki rozwój sieci za-granicznej
i wzrost przewo-zów
rozpoczął się w 1956 r
W 1963 r przewozy były już
17-krotn- ie wyższe niz w 1938
roku
Lotnictwo sportowe odro-dziło
się w 1945 r W rok póź-niej
założono pierwszą po
wojnie cywilną szkołę pilo-tów
w Ligocie Dolnej na Ślą-sku
opolskim Następne lata
przyniosły znaczny rozwój
szybownictwa W 1957 r
wznowiono działalność sportu
balonowego W 1964 r lot-nictwo
sportowe obejmowało
36 aeroklubów regionalnych
i 4 ośrodki szkoleniowe Naj-wyższą
władzą polskiego lot-nictwa
sportowego jest Aero-klub
PRL
Przemysł lotniczy całkowi-cie
zniszczony w czasie woj-ny
podniesiono z upadku w
latach 1945—1950 Powstały
również placówki naukowo--badawcz- e
oraz wydziały lot-nicze
na politechnikach
Pierwszy polski samolot po-wojenny
— "Szpak-2- " kon-strukcji
Tadeusza Sołtyka
oblatano w listopadzie 1945 r
Powstały następnie liczne
prototypy samolotów sporto-wych
komunikacyjnych szy-bowców
i śmigłowców Pod
kierownictwem W Narkiewi-cz- a
opracowano wiele kon-strukcji
silników W 1950 r
dokonano pierwszych lotów
na śmigłowcu doświadczal-nym
konstrukcji B Żurakow-skieg- o
Pierwszą maszyną od-rzutową
polskiej konstrukcji
był samolot szkolno-treningo-w- y 'Iskra" oblatany w 1960 r
Oprócz tego zakłady przemy-słu
lotniczego produkują na
dużą skalę sprzęt licencyjny
— według licencji sowieckich
Większość produkcji idzie na
eksport
Lotnictwo gospodarcze
zorganizowane w 1960 r pod
egidą APRL obsługuje rol-nictwo
i leśnictwo przy uży-ciu
samolotów "Gawron" i
AN-- 2 Lotnictwo sanitarne u-tworz- ono
w 1955 r Samoloty
i śrpigłqwce ' podległe Cen-tralnemu
Zespohnyi Lotnic-twa
Sanitarnego wykonały już
setki tysięcy lotów
niezmordowanym wysiłkom o
połowę i prawdopodobnie znik
nie zupełnie dając nowe obsza
ry pod uprawę
Druga podobna katastrofa ży-wiołowa
miała miejsce już w
naszych czasach a mianowicie
w 1953 roku Gwałtowne pod-niesienie
się poziomu rzeki
Merwcde spowodowane wyjąt-kowo
ulewnymi i długotrwały
mi deszczami pozrywało groble
i tamy zalewając wodą wiele
osiedli i miast z Papendrcchtem
na czele które znajduje się w
odległości około 25 mil od wy-brzeża
morskiego Około 1800
ludzi utonęło w zburzonych fa-lach
przeszło 70000 zostało po-zbawionych
dachu nad głową
wskutek zmycia ich domów do
morza Klęska ta spowodowała
straty materialne wynoszące
setki milionów dolarów
Rząd holenderski postanowił
wówczas wprowadzić w życie
zakrojony na gigantyczną skalę
plan zabezpieczenia się na przy-szłość
przed podobną klęską
Ten tzw "Projekt Delta" ma
na celu nic tylko wykluczenie
takich ewentualności ale po
nadto uzyskanie stosunkowo ol-brzymich
nowych terenów któ-re
mają być wydarte morzu
Zasadniczym zamiarem jest
kompletne ujarzmienie biegu
rzek: Renu Schclde i Maas
Niezależnie od tego program
ten przewiduje także wyparcie
morza z terenów w pobliżu nie-wielkich
wysp Zclandzkich
Znajdująca się tam woda mia
rowo i stopniowo przepompo
wywana jest systemem potęż-nych
urządzeń poprostu w inne
miejsca w głębi kraju które są
położone niżej Powstają w ten
sposób sztuczne jeziora pomię-dzy
którymi przebiega niezli-czona
ilość tem i grobli po któ-rych
przebiegają trasy dróg ko
łowych i linii kolejowych Wo-da
tyclf sztucznych zbiorników
wodnych jest odsalana co po
zwoli na zorganizowanie w nich
licznych hodowli ryb słodko-wodnych
Centralą inaczej mówiąc móz-giem
tych wszystkich prac jest
miasto Delf Znajduje się tam
wykonany w najdrobniejszych
szczegółach model przyszłego
wyglądu tych terenów na któ-rych
prowadzone są prace
Uwodniona w projekcie
'ZWIĄZKOWIEC" MARZEC (Morch) włorefc 4 — 1969
Trzynastu amerykańskich
--— oceanogra-fów
uczonych i specjalistów
z wielu dziedzin wyznaczo-nych
zostało do dokonania
prób mających na celu prze-prowadzenie
badań odnośnie
możliwości życia człowieka
pod wodą na znacznej głębo
kości przez dłuższy czas w w a- -
runkach jeśli można to tak o--
kreślić domowego bytów a-n- ia
Niestety na samym już po-czątku
jeszcze przed oficjal-nym
rozpoczęciem sio zamie-rzonej
akcji pierwsza próba
opuszczenia się na głębokość
600 stóp wykonana przez 33- -
Ictniego B Cannona zakon
czyła się jednak tragicznie
Zmarł on na atak serca Bł
to doświadczony nurek któ-ry
brał udział w podobnych
próbach w ramach projektu
"Sealab 2" w 1965 roku Can-no- n
wraz z dwoma towarzy-szami
opuścili się do wody ty
zbadać stan podwodnego "do
mu" —bazy operacyjnej spo-czywającej
na dnie morzn
który jak się okazało wykazy-wał
w paru miejscach nie-szczelność
powodującą prze-ciekanie
wody do wnętrza
Z powodu śmierci Cannona
rozpoczęcie akcji "Sealab 3"
zostało wstrzymane na czas
nieokreślony Zachodzi oba-wa
iż mimo wszystkich urzą-dzeń
ochronnych organizm
ludzki nie jest w stanie prze-bywać
na tak znacznej głębo-kości
Ustalenie tego zadecy-duje
czy próby zostaną pod-jęte
czy też projekt ten uleg-nie
całkowitemu zaniechaniu
Pomimo tego warto zapoz-nać
się z założeniami tych do-prawdy
sensacyjnych projek-tów
Mający brać udział w tych
badaniach uczestnicy zostali
podzieleni na dwie grupy
Pierwsza miała pozostawać
pod wodą przez dłuższy o wie-le
czas niż miało to miejsce
kiedykolwiek druga zanurzyć
się na głębokość na którą nie
opuszczano się dotychczas
Pierwsi biorący udział w o-per- acji t zw "Tektite" to
czterej naukowcy specjaliści
od badań morskich 'Domem'
ich jest specjalny przyrząd
którego koszt budowy wy-niósł
około $2500000 Zanu-rzono
go na głębokość 50
stópi w pobliżu wybrzeża Bea-liv- e
Cove w zatoce Great La-mesh- ur
of St John koło
wszystkie możliwe warianty e-wcntua-lnych
niebezpieczeństw
znaleziono na nie lekarstwo
Teoretycznie projekt rozpraco-wany
jest przez najlepszych in-żynierów
do tego stopnia że po
wykonaniu jego wszelkie nie-spodzianki
są absolutnie wy-kluczone
Zasadniczy szkielet tych gi-gantycznych
prac ziemnych
składać się będzie z 7 olbrzy-mich
tam z których cztery bę-dą
stanowić bezpośrednie za-bezpieczenie
przed zalewem ze
strony morza Pięć pozostałych
usypanych zostanie wewnątrz
systemu zabezpieczając przed
ewentualnyni zalewem ze stro-ny
rzek cały obszar Budowa
ich wymaga olbrzymich wprost
ilości budulca w pierwszym
rzędzie betonu cementu i stali
Większość z nich Holandia mu-si
sprowadzić z zagranicy Ile
to będzie kosztowało — łatwo
się domyśleć
Rozpoczęte w 1927 roku pra-ce
trwają nieprzerwanie za wy-jątkiem
okresu okupacji hitle-rowskiej
kraju w okresie mi-nionej
wojny w czasie trwania
której Holandia poniosła wiele
szkód wskutek zatopienia przez
Niemców wielkich jej obszarów
w czasie inwazji armii alianc-kich
W pracy tej bierze udział
olbrzymia ilość ludzi kierowa
nych przez najlepszych fachow-ców
Pierwszą fazą było spo-rządzenie
niezliczonej ilości pod-stawowych
umocnień wykony-wanych
w mo-z- u w postaci jak-gdyb- y
olbrzymich wysp z ka-mienia
i betonu które następ-nie
stopniowo będą ze sobą
łączone tworząc samą tamę
Oblicza się oczywiście tylko
prowizoiytznic iż ukończenie
tego przedsięwzięcia będzie ko-sztować
Holandię conajmmej
około 1 miliarda dolarów Ale
kraj ten nie ma poprostu in-nego
wyjścia ponieważ prze-ludnienie
w nim wzrasta z ro-ku
na rok coraz bardziej i za-czyna
brakować juz miejsca j
przestrzeni życiowej Odczuwa
się brak miejsc na budowanie
nowych domów pastwisk dla
bydła terenów pod uprawę
Koszty ustąpią więc przed
koniecznością Poprostu w tej
sytuacji się nic liczą Ufać na-leży
iż Holandia da sobie z
ty ui probleni°ui radę
Wysp Dziewiczych
W podwodnych głębinach
Czas przebywania ich pod
wodą trwać miał 60 dni — iście jeśli akcja ta mimo
dwukrotnie dłużej niż kiedy-- ' śmierci Cannona będzie uru-kolwi- ek
przedsięwzięta próba I chomiona — w czasie prze-teg- fi
rodzain Przpz pałv tpn nrnwadzanta nróh na różne
okres przeprowadzać oni be- -
dą badania naukowe
Dziewięciu innych nirr-(P°- d dostatkiem W pierw-kó- w
— naukowców zanurzyć szym rzędzie grozić im będzie
się miało na głębokość 600 spotkanie z rekinami których
stóp w Oceanie' Spokojnym iw tych rejonach jest bardzo
k wyspy Clemente w pobliżu dużo oraz z innymi rybami z
Long Beach w Kalifornii Ich których niektóre są niemniej
"domem" jest "Sealab 3" ko-- niebezpieczne Poza tym li-sztuj-ący
około $10000000 "'£ się oni muszą także z
Są oni pierwszą ekipą z ogól- - trudnymi warunkami ponie-ne- j
ilości pięciu z których waż na głębokości poniżej 50
każda przebywać miała pod stóp panują już zupełne ciem-wod- a
po 12 dni Wszyscy ich ności- - Moze się wydarzyć iz
członkowie większość swych
zadań i pracy badawczych do-konywać
mieli poa obrębem
"domu" Zadaniem obu ze-społów
miało być ustalenie
czy człowiek jest w stanie żyć
pod wodą bez szkody dla zdro-wia
1 jak długo?
Inni nurkowie i naukowcy
opuszczali się już w okrętach
podwodnych i t zw batyska-pac- h
o wiele głębiej i przeby-wali
w nich pod wodą znacz-nie
dłużej niż zostało to za-projektowane
dla tych dwóch
zespołów Istnieje tu jednak
duża różnica Przebywali oni
przez cały czas w swych pod-wodnych
pojazdach w warun-kach
panujących na ziemi
nigdy nie opuszczali ich ?ż do
momentu wypłynięcia na po-wierzchnię
wody
Członkowie zespołów "Tek-tite"
i "Sealab 3" przeciwnie
większość czasu spędzać mie-li
poza swymi "domami"! Bę-dąc
w ich wnętrzu posiadać
mieli identyczne warunki jak
v normalnym ziemskim do-mu
choć drzwi od nich stale
miały być otwarte Umożliwia
to utrzymywanie w nich odpo-wiedniego
ciśnienia powie-trza
które nie dopuszcza by
woda do nich wpływała Pró-ba
tegorodzaju — "Sealab 2"
przeprowadzona już została
uprzednio z pełnym powodze-niem
w 1965 roku
Obecna miała odbyć się je-dnak
na znacznie większej
głębokości dwa razy tak głę
boko jak próba tego samego
rodzaju dokonana przez Cou-stea- u
francuskiego oepano-graf- a
koło Nicei w 1965 roku
Próba "Sealab 2" dokonana
przez Carpentera i Sonnen-burg- a
trwała 30 dni
Ekipa "Sealab 3" miała do-konywać
badań przez cały o-kr- es
dnia Wszystkie zespoły
kolejno po 12 dni jak już
wspomnieliśmy powyżej
Głównym ich zadaniem
miało być badanie życia ryb i
innych stworzeń morskich o-r- az
przeprowadzanie prób z
nowymi aparatami i przyrzą-dami
marynarki które skon-struowano
dla ratowania za-topionych
jednostek mors-kich
spoczywających na dnie
do głębokości 1000 stóp Nie-zależnie
od tego różni specja-liści
i naukowcy prowadzić
mieli badania z dziedziny bio-logii
geologii ekologii i aku-styki
podwodnej Łączność
z nimi miała być utrzymywa-na
nieustannie przy użyciu
radia i telewizji i stale kon-trolować
miano ich stan fizy-czny
i psychiczny w tych tak
niezwykłych warunkach i oto-czeniu
W tej dziedzinie mieli wziąć
udział naukowcy z National
Aeronautics and Space Admi-nistratio- n
ponieważ wiele z
wyników tych badań odnosi
się również i do załóg oraz wa-runków
panujących w pojaz-dach
kosmicznych Uczestni-czyć
również w nicli mieli li-czeni
z Interior Deparament
Coast Guard i różnych wyż-szych
uczelni oraz inżyniero
wie i konstruktorzy z General
Electric Company w której
"dom Tekite" został zaprojek-towany
i wykonany Ekipa
"Tektite" składała się z: R
Wallera i C Malmkena — o-ceanog- rafów
H Cliftona —
geologa i J Van Delvalkera—
biologa specjalisty z dziedzi-ny
badań życia ryb
Komendantem zespołu
"Sealab 3" jest R Barth z
marynarki wojennej który u-przed- nio
dowodził zespołami
"Sealab 1" i "Sealab 2" Pod-legła
mu ekipa składa się z
następujących osób: J Vor-rosmar- ti
— lekarz R Cooper
— członek Bureau off Com-merci- al
Fisheries B-Cann- on
— inżynier elektroniki ten
który zmarł na atak serca w
czasie pierwszej próby zanu-rzenia
się G Dowling — o-ceano- grafa J Reaves — fo-tografa
R Blackburn — lot-nik
W Myers — mechanik o-kręto- wy
R Biod — nurek
Obie załogi z całą pewnoś- -
cią narażone będą — oczywi- -
niebezpieczeństwa Okazji do
utraty życia będą one miały
trudno im np będzie znaleźć
drogę powrotną do "domu"
W tych warunkach po ukoń-czeniu
zadania co spowodo-wać
może wyczerpanie się za-pasu
tlenu do oddychania w
ich zbiornikach W celu e-wentual-nego
odszukiwania
zaginionych używane będą
J e wyinuwiiie ueui- -
iijr i uwa iwy muiaiue iuujc
niezależnie od tego pełnić bę--
JAKIE JEST
Lazurowe turkusowe szma-ragdowe
szafirowe — czyta-my
w romantycznych opisach
egzotycznych mórz Czerwo-ne
Żółte Białe — uczą nas
atlasy Czarne — wzdycha-my
gdy nadchodzi pora urlo-pów
Czy naprawdę aż tyle
barw ma morska toń9 Nie o
wiele mniej aczkolwiek nie
tak krańcowo różnych jak to
ludzka wyobraźnia dyktuje
Piękny głęboko szafirowy
kolor wody morskiej podzi-wiać
można tylko w strefach
podzwrotnikowych na otwar-tych
przestrzeniach oceanu
Jest to barwa zalegającej nad
głębiami morskiej pustyni —
wody pozbawionej zawiesin i
dobrze prześwietlonej tropi-kalnym
słońcem W cieńszej
prześwietlonej warstwie mo-rze
ma już barwę jaśniejszą
— seledynowoniebieską Na
tomiast w strefach umiarko-wanych
oraz w rejonach bliż-szych
brzegom woda morska
traci kolor szafiru i przybiera
barwę zielonawą o różnych
odcieniach: szarawym żółta-wym
niekiedy staje się niemal
brunatna Dlaczego morze tak
mieni się barwami? Kolory-styczne
zmiany zależą od ilo-ści
zawieszonego w wodzie
planktonu a także od ilości
rodzaju zawiesin minerał- -
nych szczególnie obfitych w
wodach przybrzeżnych Wpły-wają
one nie tylko na zmianę
barwy ale i na przezroczy-stość
wody Najprostszy przy-rząd
do jej mierzenia tzw
biały krążek Secchiego po-grążony
w wodach Morza Sar-gassowe- go znika z oczu na głę-bokości
przeciętnie 60 m w
Morzu śródziemnym — 50 m
w Morzu Północnym — 30 m
a w naszym Bałtyku — 12-1- 3
m Pomiędzy przezroczysto-ścią
morza mierzoną płytką
Secchiego a kolorem wody
stwierdzono ogólny związek
który w dużym uproszczeniu
przedstawia się tak: przy
przezroczystości sięgającej 35
m woda ma kolor szafirowy
przy 27 m — niebieski przy
18 m — zielononiebieski przy
12 m — niebieskozielony
przy 9 ni — zielony a przy
2 m — brunatny
SŁONE
O tym że woda morska jest
słona wie każde dziecko Nie
każde jednak dziecko a i nie
każdy dorosły wie że w prze-ciętnie
słonym morzu kilo-gram
wody zawiera 35 g soli
i że jest jej w ogóle w ogro-mie
oceanicznych wód tyle iż
mogłaby pokryć powierzchnię
całej kuli ziemskiej warstwą
grubości 45 m Skąd się ona"
w morzach wzięła? Nauka ma
na ten temat swoje zdanie a
legendy — swoje Oto co mó-wi
legenda filipińska Działo
się to w kilka lat po stworze-niu
świata Olbrzym Angnga-l- o
zajmujący się rzeźbieniem
skał i drążeniem w nicli głę-bokich
pieczar i grot ujrzał
któregoś dnia przyzywającą
go poprzez bezkres oceanu
piękną i zapłakana boginię
Ciemności Sig-gn- et Gdy prze- -
A
1
i
!
dą nieprzerwanie funkcję łą-czników
pomiędzy nim i ich
bazą — "domem"
Z racji panującego na głę-bokości
600 stóp ciśnienia wo-dy
które jest tam 18 razy
większe niż na powierzchni
wszyscy członkowie ekip uży-wać
będą w czasie przebywa-nia
poza "domem" specjal-nych
odpornych kostiumów
By przyzwyczaić się do tych
warunków przeszli oni spec-jalne
przygotowanie w komo-rze
wysokich ciśnień i dopie-ro
po pomyślnym ich ukoń-czeniu
zdolni będą do przeby
wania na tak znacznej gębo-koś- ci
przez czas praktycznie
biorąc nieograniczony
Po wyjściu z wody muszą
oni przejść proces odwrotny
t zn przyzwyczaić się stop-niowo
w innej specjalnej ko-morze
do normalnego ziem-skiego
ciśnienia Jest to ko-nieczne
w obu przypadkach
ponieważ w przeciwnym ra-zie
groziaby im niechybna
śmierć Oczywiście niezmier
nie również ważną jest rzeczą
dostarczanie im w czasie prze- - bnie w niedługim już czasie
MORZE ? KOLOROWE
szedłszy morze zbliżył się ku
niej Sip-gne- t wyznała że pła-cze
bo bardzo zgnębiona i
znużona już jest swoim czar-nym
królestwem marzy o pa-łacu
białym jak śnieg Wzru-szony
Ang-ngal- o nie zwleka-jąc
zaczął przemierzać ziemię
w poszukiwaniu najbielszego
w świecie budulca Rychło zo-rientował
się że może nim
być jedynie sól Uzyskawszy
zgodę władcy Królestwa Soli
na korzystanie z jego bo-gactw
przerzucił przez ocean
bambusowe mosty po któ-rych
miliony ludzi przenosić
zaczęły solne bloki na miejsce
budowy Wszystko szło skła-dnie
dopóki wyrwany z
drzemki ocean nie wpadł we
wściekłość i uderzył w most
wielką falą Runęły kruche
przęsła a wraz z nimi —
dźwigający słony ładunek tra-garze
Tyle czasu już od tego
wydarzenia minęło że nikt
by o nim nie pamiętał gdyby
nie to że zatopione solne blo-ki
rozpuściły się w wodach
oceanu sprawiając iż po dziś
dzień wody te są słone
HAMUJĄCE ' '
Z pozycji szczura lądowego
można by tak określić zacho-wanie
się morza zwane "mar--
twą wodą" (nie należy jej my- -
iic t martwą iaią: zjawiSKO
wygląda mniej więcej tak:
płynie sobie statek wszystkie
urządzenia działają sprawnie
nic się na oko nie dzieje a
tu 'raptem jakaś siła nieczysta
usiłuje jak gdyby zatrzymać
bieg statku — zaczyna on na-gle
wytracać swą szybkość
Nie działają tu jednak żadne
nadprzyrodzone moce to mo-rze
"włącza hamulec" w po- staci tzw fal wewnętrznych
powstających na granicy mas
wodnych różniących się od
siebie gęstością Obszarami
charakterystycznymi dla mar-twej
wody są morza północne
fiordy i ujścia wielkich rzek
gdzie powierzchniowa war-stwa
wody słodkiej (lżejszej)
lub powstałej z tajania lodów
zalega nad cięższą warstwą
wód morskich Zjawisko to
znane jest od czasów słynnej
arktycznej wyprawy Nansena
na statku "Frani" Nansen też
ochrzcił je mianem "martwej
wody"
SZCZENIĘCE
Prawdziwym smarkaczem
wśród czcigodnego oceanicz-no-morskieg- o
towarzystwa li-czącego
sobie co najmniej set-ki
milionów lat jest nasz Bał-tyk
Ma on dopiero niespełna
20 tysięcy geologicznych lat
Urodził się w okresie lodow-cowym
lodowce go też "wy-chowały":
odegrały główną
rolę w ukształtowaniu jego
dna żłobiąc głębokie rynny
(np Rynnę Słupską) głębie
(maksymalna głębia: Land-sor- t
między Gotlandia i Sztok-holmem
— 459 m) i wyniosłe
piaszczysto-kamienist- e ławice
(np Orla Odrzańska Słup-ska)
Mimo młodego wieku
ma jednak Bałtyk za sobą
burzliwą przeszłość na jego
obszarze ścierały się lub ko- - SSOSOOJiiSSA
iii
bywania nnH __
znacznej głębokości' odpi
dniej mieszanki powietS
oddychania NoU&
wane do tego poJJJ
szej atmosfery ziemsktó
nadawałoby się 2
nujących na tej g}
iwuou ugwame obu 'iOSC podwodnych "rt™ t!l
było łatwa sprawą i LJ Ta te
eksperymentów najdrobl
l„ „ ™ J2?2 k
Badania podmorskie' v
wionę daduzoąuubtcarzdnzioe vpfosataZn'
fitego i niezmiernie ciehu- - go i cennego materiału t8 ! " "'ai"dlK1-J- a twa 1 astronantvli dla Iow -- !
:- - :"T'W' me mół
witv juz o uanyeh z zakres wiem dziedzin iak hni„„
ichtiologia anatomia i caler
oieiegu nuiycii
Czy tragiczna śmierć Cr
nona wstrzyma te badan _ przekonamy się prawdopodt
lujnu ziuieniary wpływy ark-tyczn- e
_
altnatyckie słonawo-- wuune i sroaKowoane Nie u-statko-wał
się zresztą do dziś — nadal jest morzem bardzo niespokojnym Niemieckie
przysłowie o Morzu Półno-cnym
powiada że "Nordsee ist Mordsee" — Morze Północne jDeosśtwiamdcozrezneim marmyonradrzeerczwaie-- ) dza że iesiennv i 7immvviMK
-- 7 — — ' —--- J— ---łf hltliVIM
tyK oywa równie a nawet
pmenwienjo zpnrzayczjenmienygorzaej jusiżę zn-a I
achowuje niż Atlantyk Swoim
brakiem ustatkowania i ciągłą zmiennością nasz morski n-astolatek
zwraca uwagę ocea-nologó- w którzy widzą w mm
cenny obiekt doświadczalny
Nie przez przypadek zatem
pierwszy międzynarodowy o środek badań morskich pow stał nad brzegami tego ml
kosa miało to miejsce w 19(8 r w Kopenhadze
WYCHŁOSTANE
Kto kiedy i gdzie "spuścił
morzu lanie"? I iak to zrobi'
Choć wydarzenie jest stare
a lcie w naszym ujęciu u
przypomnieć Wychlostanjt
morzem było Morze' Hel
(Hellespont) jak starożjln
nazywali cieśninę Dardanele
w której według greckiego
mitu utonęła Helle przepn
wiająca się wraz z braten
Fryksosem do Kolchidy i
grzbiecie baranka o złota
runie Lanie jakie się Mora
Helli dostało opisuje Herodo
w pół wieku po tym laku
Otóż król perski Kserks
rozkazał swoim egipskim i fe-- ?
nickim inżynierom przerzucie
przez Hellespont — most!
Azji do Europy mecenie e
stało wykonane ale k?)
nadeszła wielka burza Uorłj
rozniosła most w drzazgi
goryczony i rozzłoszczony t
wiadomością Kserkses kaa
wymierzyć Hellesponioui
batów i spuścić do morza jh
ro lrniHan A nnnieważ 1 to
wydawało mu się karą im
łagodną wysłał nadto katów
aby napiętnowali samowoli
oinónino rn77qr7nnvnl ZClł
zem Czv dusza Dardanele IM
starożytni wierzyli że tan
nie drzewa czy rzeki Bffl
duszę) po tym laniu zalkaia
— nie wiadomo
AFORYZMY
K-s-mt
inst to jednostka m
rv ttńra nicktmc kobiety
niają miłość męża
Wiek mężczyzny poznaje a
po tym co on mou '"
biety po tym n mci nw"
„niiurlzaia nas
7iniviMi czvnow ale W--"
dzają w ich realizacji
Wiem jakie słowa wj
mówić kobietom ale mcJPj
kam kobiet którym —
powiedzieć
Ludzie Cboko Md
dóbr bu nigdy nic bywają
iami: po prostu nic zcn3- -
rjr?flr rSJA- W
£&&&&&
NOWA PUBLIKACJA POLONn
POLISH CANADIAN'S
Profile and Imaire
Pod redakcją TADEUSZA KRYCH0WSKIEG0 dyrektora Polsko
-- Kanadyjskiego Instytutu Badawczego ukazał się w języku
angielskim zbiór esejów o Polonii Kanadyjskiej
Są to prace pp: R K Koglera B Heydenkorna Z Rusinka
W Szyryńskiego JA Wojciechowskiego i VW Adamkiewicza
Cena egzemplarza w miękkiej opranie $450 w twardtej $500
śffcjasiŃ": —
r ( §1
f t łiSftSt!
"ZF~ ryrtywaw" wvam Ttm"tt&&+j%z wtryrrrnrriYrcH£7£r7Tr Tys TWłf Ml''