Zwilazkowiec Alliancer, May 01, 1973

              Ą
sm 12 'ZWIĄZKOWIEC" MAJ (My) wtorek 1 - 1973 NR 34
Wyścig do bomby atomowej
Itzitcona na I"-oszi- mę bomba
atomowa pow Viah ooio 25
lat Poszczesó nu jej e ementy
rodzi)) się nica einie od o
l)c w abora oriac'1 wie u fizy-la- w
pracujących nad rozwiąa-nic- m
rozmaity eh rob emów śc'-i- c
t ornhc-nc- i ib praktycz-nych
dopiero sima wynuów
ich poszukiwań uprzytomniła n
pewnego dnia że mają w rekach
niepotyVaną Jot d energię mc
gacą dać obnn:ie korzyści c-- w
i izacyjne i'b siać się nar'v
dziem zagłady "' Fi cywi i:?-cyjn- o
ii lura w:' o r o b
uJz1 oki
Za pierwszego kit ws'azał nri no!voić ontrucji broni a-tomo- wej
ukazany jest bitny
brytyjs"-- ] fizyk Ernest Ruthcr
ford który w 1913 r przędło ł
ansie skiej admira leji memo-riał
o mo" iv ości ich zwa'czaim
nicniiec ich "Kretów podiod
nych przez wykorzystanie ant"--g- n
atomowej i pn-t- u oał pol-jr-ci- e
badań -- lomistycznych i
Itzą I anciels i 'irceważył ofc---
" ? " n 'trfoij swojej my-- i
nie zaniechał polafił zna ezć
jej protektorów wśród osób pr
watnyeh i nawązał współprace
w -- u icrnii fizyi-an- n w
' i u rdacn
M'P II W II ! I Ul-- Cl 1 'lH
łch p'am w badaniach już v
1921 r A En:in i We 'er
Nern-- n rro'--' i "twierdzić e
" ud' o:ć żyje n rcczce stia- -'
ivcto prochu do i loreo ]c-z-cz- c
nic wynnśo-- o lontu'
W histoin nemh atomoA-J- i
pecja ny roz Iział posiada in-wr-yl- e:
w NieniCich w Gctyr-dz- e
gdzie fi i reuezał jede- -
z najv bitmej-rvc- h autoryteio
tamtych lat James Franc": Stjd
wyszła cała p cj'da wybinyti
fizylow-atomnto- v jak twórca
luroszimskicj bon by Ko'jert up
penheimtr Wir h — Enrio
Fermi Austnai: Iloutermann
Niemiec Weizscickcr Węgier Ed-ward
Tclcr i rte u innych
Gm 'i ta zA:a:ana węzłaiu
cetyn-kieg- o ko ezenstwa przez
dł ieie ata wi"eniała miedzv
sobą wyni'-- i wlanych badań i
informacie o o !a'2nięciach in-nych
badaczy którymi uła-mywała
kontakty Przyznać tr'e-b- a
że zdając soHe sprawę '
proby jaką d a lu lz':ości sta- -
są
może uy dia celów ni- - W 1939 r do US
Mimowa na krór-- i pobyt pro
ci byi że właśnie
ta po ltyków woj-- i
ol jej użycia
objęciu łady hifc- - sie odpowia- -
roweńw wie u badaczy opuszcza
Niemcy osicd ając się głównie
w USA
Prace nad rozbiciem atomu
trwają nada' pr-- y czym uco-ny- m
chodzi głównie o sukces ści-ś- e
nau OAy mijncy rewouc1 i
ne znaczenie da dotychczasowa
go stanu v icd'v '"'o arona tych
uconycli na czy ancic'ki profe-sor
f hadwick oJ rywca
w 1932 r Jo-liot-Cur- ie
o Ikry u cy "sztucznej
promieniowórcześri' ich córka
Curie Francuz Langevin
oraz Węgier Lo Szi ard
Mora nym przywódca tej gru-py
był Nawoływał on do
so uczonych i sta-le- j
troski o to by wn:':i ich badań
nie trafiły do rąk
któny nie zaw pruliby się
użyć ich dla celów
Do itena współpra-cujących
ze so')ą fizyków nale
że i również dwaj Niemcy — Ar
no d Sommerfe' 1 t Hans Bethe
oraz Otto Hahn rn-u-z jego współ-pracowniczka
Liza Meitner
W 1!T)4 r w nymic 32-et- ni
profesor Fermi n e zdając sobie
sprawy ze tego dokonał rozbił
uranu Dopiero w
cztery lata później zrozumiał ti
Otto
Feimi ożeniony
z Żydówka wskutek nasilania
się rasowych prześladowań n
puszcza w 1938 r Włochy i osia-da
w USA niedi'eo Nowego
Jorku JoIać że -- w tym
roku otrzymał
Nagrodę Nobla
W Paryżu znalazła
"THE PADDLE GUEEN"'—
mi kursuje podczas
się z tych samych względów Li- -
a ML-itnc- r i nauazała współ- -
pracę z Ireną Curie
Xieza einie od tej grupy in-tensywne
prace naJ uranem pro-wadzi
i w Berlinie uczeni nie-mieccy
Hahn i Strassmann U-da- ło
im sie dkryć nowy tjp
jądrowej zwany roz -
szczepianiem Fermi za pośred-nictwem
Lizy Metner otrzymuje
300 arkuszy maszynopisu zawie-rających
sprawozdanie z wyni-ków
pracy Hahna i Strassman-n- a
Po jego przestudiowaniu
"~ormi
— Teraz rozbicie atomu i k
nGc"ie wul-am- i energii staio
sic toż iwe'
Whoccśme a rzeczywiste po-cz- y
d!szy niemicc"io znaczn e
noAić a przyjeżdża
szczenią bomba ludie niemiecki
przekinuni fesor Heisenber? 7b iżony do
groźba powstrzyma hiferowskich środowisk
generałów s-ow-ych
Nakłanhny do przyłą-P- o
prez czenia do ''piku'"
neutro-nów
małżonkowie
Irena
Fermi
idarności
hitlerowców
n!c-zwłoczn- ie
wojennych
pierwiastek
Hahn
Tymczasem
W{ro
samym Fermi
natomiast
codziennie
przemiany
oświadczył
zastanawiano
ny rozwój cywi izacji czy I ej
unicestwienie Zapytany o to
Einstein odpowiada:
— Nie wiem
Pod wpływem Szfarda Fermi
zgadza się utrzymij w tajemni-c- v
swoje wyniki Fermi ponadto
wciąga do snisku nu czenia pro
fesora Jo iot i ybitnego fizyka
również laureata Nagrody No
b a Nielsa Bo'iri Bohr wszak
że był dama "e ''o skonsrno
wania bomb atiTiowoj drnua
jevcze barl'o -i- !-ga i da!e"-- i
Zdania tngo nie podne ają Fer-mi
i S'i
D'a frupy 'h fiz: ków dzwon
1-ic- m a armo' ii stały się dAa
v
Picrw-zy- m z nich bvło zajece
prr Niemców Czechosłowacji
en oznaca}o ( w ręce hit e-rowc- ów
dostał1- - -- ie najbogatsze
w Europie no'-ład- y uranu
Drusim był lakoniczny komu-nikat
zamieszczony w niemic- -
Uch periodvkaeh naukowych
e berliński fizyk Fluegge opra '
cował teoretyczno moz iwo--c- i
wykorzystania cnercii atomowej
S'i'ard ze zdwojoną enersij
rozbudowuje terai "soisek mi'-c?en'a- "
Popiera ro w tym pi o--fe- or
uniwersUetu v Princeton
Wigner a do 's-iis'- u" pr''łacza-- '
ja sic dwaj Niemcy Hahn i
Maks Lane Inni uczeni niemiee I
zajęM dwuznŁczna nostawęl
wobec "spisku mi'czenia" wo-bec
czego postanowiono nie u i
dzie'ać naukowych informacji
uc7on m państw csi
da że przyłączenie się doń uczo-nych
pracującyeh w Rzeszy jest i
riemożliwe ponieważ Gestapo
bardzo pi'nie penetruje nienre-cki- e
środowiska naukowe i ich
pracownie "Spiskowcy" konse-kwentnie
mimo przeróżnych na-cis"-ó- w
nie p'ih'ikują wyników
swoich atomowych badań by ln-terow- cy
nie moli ich wyko-r"-5tn- ć
Tymczasem w Berlinie w Kai-ser-Wi-he
m-Intil- ut na zarza- -
dzenie Hitlera powołano korni- -
SjC do siiecia'nvh zadań Na
C7e'e komisji stanął profesor
Weizsacker Wywiad USA mel-dował
że komisja podjęła ener-giczne
i
badania nad atomem Nie '
była to bagatelna informacja
Weizsacker miał opinię bardzo
zdo'nego uczonego a w dodatku
zaangażowanego hiferowca
Uczeni poza eranleami R7cszy
dccydują wiec zerwać z taktyką
nu czenia i czynnie przeciw dzia-łać
pizcz oddanie
swoich wyników do dyspozycji
amcrykfńskieSo rlewództwa woj-s'- r
owego Twierdzą oni: niezaleł-ni- e
od na=7ej wo'i wyścig ato-mowy
stał się faktem dokona-ny
m I
Dowództwo amerykańskie -f-a-
chowało
się jednak dosyć po-wściągliwie
Nie doceniało ono
oferty antyhitlerowskich uczo-ny
?h
W kwietniu 1939 r w "New
York Times" Nie' i Bohr ogłasza!
artykuł w którym dowodzi ze'
hitlerowcy pośjesznic pracują
nad skonstruowaniem broni jn-- j
drowej W tym marnym miesiącu
lata na rzekach Red i Assiniboine
Zdjęcie dncki upnicjmcsci jlaniteba Department
- Ątf --vJyTy' jy łŁ
Goering otrzymuje poważne sub- -
wencie na budowę samo otu atc
nowego w maj-- i wywiad USA
donosi o atomowej konferencji
fizyów niemieckich i o oświad- -
czeniu Hahna ?? jeś i Hitler o-trzy- ma
bombę atomową to
Hahn popełni samobójstwo 30
' kwietnia 1939 " w gmachu przy
Untrr den Linden 69 hiterow-có- w
naradza się nad wykorzysta-niem
energii atomów ej w
Kriegsmanne
Hahn chcąc z?a'armować opi-nii'
pub icną iA-b'iku-je
artykuł
o niemieckich postępach w dzie-dzinie
atomistyki ale w L"SA ar-tykuł
przyję o poJejrziwie U-zna- no
iż był oi inspirowany
większe 29 czerwca wywiad a- -
merykański zame'dował o rozpo-częciu
przez Niemców intensyw-nej
eksp oatacji uranu na tere-nie
Czechosłowacji
się Pucz Gestapo
oznacza to gwałtów- - stepy
ard
darzcnia
cy
Niemcom
Trzej uczeni — Einstein Wi- - reaktorze powinien być lJeame
gner i Szi'ard wystosowują da czysty surowiec 'i takiego su
li ty — do rząd i Be gil i prezy- - rowca przemysł chemiczny Ni"
denta Roosevelta W pierwszym mieć nie mógł wówczas dostar- -
proszą złóż a- - czyć Eksperymentując nad wę- -
nowych w belgijskich koloniach gem Niemcy nie =-pos-trzeg
i ze
w drugim wskazują na koniecz- - ich uęnel zav era zanieczysz- -
ność podjęcia imiiżnych badań czenia Doświadczenie nie udaio
atomowych w ISA List dotarł się i uczeni nieicccv dosz'i I o
do prcydenta dopiero w paź- - wniosku że aa na niewłaściwej
uziemi u a'e autoryiCt Einstei- - drodze
ni zrobił swoje Gdyby zauAaży'i zanieczysz-czenia
i usunę i je Trzecia R'e-sz- a
mająca w biHaniuch pr'e- -
Po w hichu woiny w świeci" wagę nad USA cż do końca 1941
naukowym wiadomo było e
Niemcy prowadzą roz egłe i c
nergiczne prace nad bronią ja- -
drową a'e aai2 informacje'
stamtąd me przenikały z ich la
boratonó a próby wywiadu a-- 1
iianckiego przeniknięcia do tych
prac?"ni Gestaro umiejętnie
paraliżowało Jedyną przeszko
dą dla Niemców byio zniszczenie
aboratorium atomowego w Noi-weg- u
i zniszczenia niemieckich
zasobów tzw 'nęKiej wody"
W Niemczech ndftapiło w tym
czasie sensacyjna wydarzenie-wspó- ł
)racy z Kaiser-Wihelni-Instit- ut
odmóvił Weizsackc-Lau- c
i Manfred von Ardenne
który później stvorzy teoretycz-ne
podstawy bomby wodorowej
Kiciownictwo nad badaniami o-bj- ał
kierownik tgo Instytutu
prof Heisenberg Pod jego kie
rownietwem zaprzestano bezpo-średnich
badań nad konstrukcja
bomby chcąc rozwiązać to za-gadnienie
drogą okrężną
Prof Hoiltermann utrzymuje
poufny kontakt z Bohrem a na
zewnątrz udaje ze spełnia nau- -
kowe zamówienie niemieckiego
Sztabu Generalnego W oparcni
Trucizny roślinne cennymi lekami
kurara powstałe
le innych zwia7kcu pochodzenie
roś tworzą grupę tzw al-kaloidów
Wokół tych związków
narosła przez lata niezdrowa sło
w a bowiem większość z mcii
Jcsl sunymi truciznami Daiz
środkami wprowadzającymi lu-dzi
w stany niezwykłej euforii
Tadżyccy uczeni spróbowali
mccawno wykorzystać w medy
cynie owe silne trucizny roś in-ne
przez obniżenie ich toksycz-- 1
ności Kilka spośród licznej gru-- j
py alkaloidów wykorzystywa-- '
nych w medycynij ludowej od
wicu setek lat na stałe weszło
już do współczesnej farmakolo-gii
Tadżycdm biologom far-maceutom
chodzi o to
aby a'ka!oidy mo7na było sze-rzej
stosować i żeby przynosiły
one więKsze niż dotychczas e
fekty w rozliczny :li
chorób Konkretnie chodzi im o
te grupę a!ka'oidó która ra-cji
swojej silni j toksyczności
nie była dotychc7as stosowana
medycynie a jeśli była to
ty ko w bardzo ograniczonym
stopniu
Alkaloidy silnie działają i?
układ nerwowy cz!oieka Małe
wki niektórych alkaloidów
stają się poważnym sprzymie- -
of Tourism and Kccrcation
joden z szeregu stateczków poruszanych kołami łopatkowy
o informacje otrzymywane a
pośrednictwem Houtcrmannc
o zabezpieczenie u
Bohr aiantow że
"Niemcy są bardzo b isko po
siadania bomby A"
Po ataku Niemców na Francje
prof Joliot zv rócił się do rzą
du francuskiego z żądaniem wy-wiezienia
z Francji całeno zapa-su
(175 kg) ciężkiej wody
Kierownictwo Trzeciej Rze?z
niezadnwoone z Kaiser-'f-he'- m
Institut ori'ii'iije w 1940
roku w Berlinie obrzymi kon-cern
uranowy "Deutsche-Ur- a i-Ver-ein"
i na itgo czele stawi?
kierownika Wydziai Fizyki U-rzę- du
Uzbrojenia Wehrmachtu
Ericha Schumanna Ma on za ze-dan- ie
budowę roal torą jadro
w ego jako pierwszego ogniwa w
procesie techno ogicznym stwo-rzenia
bomby A
Najbardziej aktywnym v
Dl"V ust orof Ba--
e Zakładał
on że głównym elementem w
[ roku wcześniej nz Amerykanie
posiadałaby upragnioną bombę
atomową
Omył'-- a z w??lem sdowoIo- -
wała poważne następstwa osła- -
biła zaufanie kierownictwa Rze- -
szy do niemieckich fizyków i
wiarę w powodzenie ich docie- -
kań
Dowództwo Wehrmachtu sta -
via Schumannorti warunek-długof- a
owy p'an budari DUV ze
wzgedu na trudności surowco
we będzie nadal popierany je-dynie
wtedy jeże'i m ciągu 14
miesięcy laboratoria DUY opra-cują
plan konstrukcji bomby a-tomo- wej
Schumann nie potrafi
dać takiego zapewnienia
16 grudnia 1941 r w Urzędzie
Uzbrojenia odbyła się walna na-rada
niemieckich fizyków ato-mowych
Narada ta niczego kon-kretnego
nie dali Podobnie i-cz-ego
nowego nie przyniosła 'i
stępna konferencja odbyta 28
lutego 1942 r
W tej sytuacji powzięto decy-zję
o wyłączeniu badań atomo-wych
z gestii Urzędu Uzbrojenu
i jako badania ściśle ekspery- -
mentalne przekazano je kompe- -
zabijają człowiesa w ciągu kit- -
ku sekund np akonityna
A'ka'oidy maja różnorodne
I zastosowanie w lecznictwie Sto-suje
się je jako średki przcciw-b- ó
owe znieczulające przeciw --
skurczowe pobudzające układ
oddechowy uspokajające pobu-dzające
okres one części układu
nerwowego itp CM wielu setek
lat znano to silne działanie pew-nych
surowców loślinnych —
kurarę np używrno w Ameryce
Południowej do zatruwania
strzał chinina używana była w
Europie już od XVII w jak)
cenne lekarstwo przeciwko ma-larii
Od 1800 r zaczęto otrzy-mywać
następne alkaloidy: mor-finę
strychninę --iofeinę niko-tynę
kodeinę i-ok-ainę
atropi
nę opium papaunynę
Tadżyccy botanicy wyłonili
snośród 5 tys x!~ajóv roś in
spisanych na liście tego rcgiona
wiele roślin posiadających bio
logicznie aktywne związki
Nie odkryli jni niczego nowe-go
i ponieważ ta przyrodnicza '
apteka wykorzstywana była
przez Tadżyków już od wielu lat
z racji przynoszenia bardzo szyb--
Kich efeUow w leczeniu różno
rakich chorób Chcą oni jednek
rozszerzyć dotychczas znany ar
senał rośinnych leków o noe
nie stosoane
Jedyną drogą jct obniżenie
wysokiej toksyczności tych środ-ków
które w maiej ilości mogą
być dla iednego człowieka le-kiem
dla drugicsn — trucizna
Obniżyć toksyczność alkaloi-dów
— to znaczy zaprzęgnąć te
cenne środki do leczenia wielu
poważnych chorób Prace boia- -
ników i farmaceutów tadżyckich
przy niosły bardzo ciekawe efek- -
ty i rokują nadzieję na całkowi
te rozpoznanie i rozszyfrowanie
alkaloidów a tym samym na
pełne wykorzystywanie ich w
lecznictwie
Uczonych dziwił fakt bardzo
szybkiego łączenia się alka'oi- -
dów z innymi związkami Pra- -
cownicy Laboratorium Chemii
Związków Przyrodniczych Insty-tutu
Chemii Akademii Nauk Ta-- !
fiżveViei ReDubliki wykorzystali
ten fakt do stworzenia licznej
grupy nowych wiizków
Oczywiście me wszystkie
tencjom iMlnlsterjtwa Kultury
Za decyzja tą stała wola Hitlera
który dowiedziawszy się że na
skonstruowanie bomby fizycy
niemieccy potrzebują około sześ-ciu
lat miał powiedzieć:
Według relacu niemieckiego
fizyka prof Diebnira po kles-- e
sta hgradzl-ie-j kierownictvo
Rzeszy przypomniało sobie o
bombie atomowej Do Kaiser-Wilhe'm-Instit- ut
przybył gen
Keite' by w inuen:u Hifera ra-pyta- ć
czy w ciasu pół roku mo-że
on otrzymać broń lądrową W
instytucie odpowiedziano że
jest to żądanie riemożiwe do
wykonania i że przed 19-1- 6 r ni"
uda sie bonb -- budować Po
tej odpowiedzi Hitler bar Izo
krytycznie zaczął odnosić się do
wszelkich projektÓA związanych
z badaniami atomowymi
Morfina kokaina ni- - izeńcem lekarzy jednak równie związki 7 łączenia al-koty-na
strychnim opium i wie- - małe wadki inneh alkaoidow kaloidów z innym związkami
innego
i
jednak
leczeniu
z
aiarmuje
r
jeszcze
Przedstawione wżrj w ogrom-nym
s-io-eie
niemieckie próln
skonstruowania lomby atome-we- j
odtworzone zostały z akt
Irterowsrich archiwów wojsko-wych
dokumentów Kaiser-Wi'-H- e
m-Instit- ut i Jokumentó'
Dl'V które no wojnie zna'ały
ię w posia laniu Amerykanów
oraz w ooarciu o re acje znają-cych
ten prób em fizyków -a- to-mistów
Wy ni a z nich że jedna!-Niem- e
w badaniach atomowych
w przeda i Stany Z]ednocore
bv i o krok od osiadania bor- -
i by 1
NTie c'o-'l- o do teo z trzech 'a-sadnicz- ych
prz'zyn Pierwsza '
nich był "spisek milczenia"
Gdyby w poię uecni tej miary
co Fermi lub Duńcyk Bohr ni"
zerwa'i ko"eżeń=kie] wymiany
informacji naukowych z uczopy- -
mi niemieckimi "'emey nie po--
pełniłby błędu i veg cm który
odebrał im wiarę w powodzenie
"'Spisek mi'czcna" natomiast
i spowodowany był wewnętrzną
!poityką hit'erou"ką skazująca
na banicję wielu wybitnych li-czonych
tej rangi co "niejaki
Einstein" jak o nim wyraził się
Hitler
Zrozumiałe 'naczenie miała o-mył- ka
z węglem
1 wreszcie trzecią przyczyna
były zwycięstwa Hitlera Bada-nia
atomowe zarzucono wtedv
kiedy Hifer kroczył od 7wycię- -
stwa do zwycięstwa był pewien i
siebie i wierzył w spełnienie
wszystkich swoich rozbójniczych
zamiarów Jego PiecierpMwość i
megalomania spowodowała ogra-niczenie
badań
Natomiast niemieckie próby
atomowe w sposób bezpośredni
zdopingowały USA do intensyfi
kacji badan i skonstruowania
bomby amerykańskiej
P W
będą miały zastosowanie w me
idycynic Ale pmzukiwama pro
Iwadzone przez lirmaceutow po- -
kazały ze 5— 6 z nich — a to
juz jeat dużo — będzie można
szeroko stosować lecznictwie
Tak n? otrzymany niedawne
"beralin" który powstał z połą-czenia
alkaloidu z molekułami
eh oru ma kilkanaście razy
mniejszą toksyczność a leczni-czy
cfcU działam' tego alkaloi-du
pozostał bez zmian "Beralin"'
przeszedł już dokładną kontrolę
w czasie doświadczeń na zwie
rzętach a niedawno Komitat
Farmakologicnzy ZSRR pozwoił
na zastosowanie tego preparatu
w lecznictwie zamkniętym
Prowadzone oh jenie w tadży-ckim
laboratorium badania ma-ją
na ceiu połączenie aka oidow
z aminokwasami które są b Ij
two przyswajane przez orga-nizm
ludzki
Farmaceuci dlatego wzie :
pod uwagę amnunwasy ponic- -
waż mogą one być doskonaią
"maską" dla --ilkaloidów nie
wpuszczanych Jo wnętrza ko-mórki
Owo odgialzanie sie ko-mórki
od alka'oiJuw jest w łaś
nie przyczyną ich wysokiej tok-syczności
Chodzi o to ze celem
działania alkaloidów jest wnę-trze
komórki a błona komório-lv- a
bardzo silnie bioni się przed
wniknięciem tych związków
Działanie Aięc tych związków
poega jak gdyby na "przełamy-waniu'
komórki co oczywiście
przynosi szkodę dla organizmu
I Alkaloidy połarzone z amino
kwasami mogą być potraktowa-ne
przez komórkę jako "swoje i
związki i dzięki temu upuszczo- -
nc do Jcj wncir7a Aminokwasy
mocą się więc stać kluczem
Mry otworzy najbardziej zam- -
knięte drzwi w organizmie ludz--
kim — komórkę
Trudno jest j'iż teraz mówić
o powodzeniu prac tadżdyckich
botaników i farmaceutów jed- -
nak otrzymywane wyniki ro-suj- a
nadzieję na ujarzmienie alkalol--
dów- - co b}ob' rónoznaczne z
pojawieniem się wielu cennych
leków w medy cynie
J k jur podawaliśmy przed świętami przyleciała z Polski odrzutowcem Polskich
Linii Lotniczych "Lot" wycieczka licząca 120 osób które spędzą w Kanadzie paro-miesięczny
urlcp u $vych krewnych Na zdjęciu p Kazimierz Włodarczyk z Ha
milten wita sic na lotnisku z swoją matką mieszkanką Krakowa
Odkurzacz ma już 100 lat a trzną - w 1848 r John Gorrie
rado dcpero 76 Wiekszcść Eudswe Ldowek sprężarko-- z
n:s dałaby zapewne giewe w-v-cn
° celów rrzcnnslo- -
ze jest edwretnie Tymcza-sem
w starczy 2z]i7cc Ao me-tryk
oba wynalazków aby
pr:ekcnać ne ze to t!ka
złudzenie Odkurzacz ma dc-:'dn- ie
1L3 lat Wnalczio-:i- j
został przez mLiykanlra
iesa MCUEiiea w loby r
R1 to odkurzacz prozncw
ciezKi i ncpcrecny ala w
dz:al?r'u peroć skuteczny
Kclen mcdel o wicie prak- -
tczniej5zj i zblz:r 'ut kc:v
: rukc'3 do wspo!cze-nc- h
cie ktroiuksow ita u:wana
p:'oczn e nazua pochodzi od
znanej izwedzkej frmy "Ele-ktro!ux- "
produkującej odku- - !'"" tie-Miyczii- ei zuuuuwi
v 1901 r redak Gaffeja H C
iioetna preaukcwane luz ma-sowo
zdcb! uznnrc i na-bywców
najpierw w oczzn'e
wjasJazcj a potem w Eura-j- e
Tak wiec kecly fJugbclir'
Marce ni cp:ei"itwi: u r 180"
swój tc'egr'1 bez drutu odku
rzacz miał uz 27 Ir t A prze
ccz od u -- y kaia perw-zeg- o
polacenia lad otdrgrrf czne-g- s
do uiuehcnicnk p:crsze
rozgłośni i up::zechn enia
rada upłynęło znów sper:
lal Tróbną rozgłośnie w Lee
ken lEelgai n"dajacn regu
larnic co sobotę program mu
zczny uruchomiono w 1914
r W rok później pojawił} się
nierwsze detektorowe a y
1922 r edbierniki larmcwe
EH Arnrtronga Szb'-- i roz-- i
wój tadicfcnii bezprze'cdo
vej d:tu-- e s'ę od lat ?0-tvc- !
ryżego stulec': W dzie-K-cielęci- u
1922 33 ws?':Ve
kra'e stircpeisl-i- c oraz USA
ro7pctzei nrdawanr resu-- !
'atnjch prcgiamow rado
wych Inauguracja rad a wj
Pcl=ce miała mie ?cp 1 lutego
1925 r w Warszaw e pm ul
Narbutta skąd doświadczalna
rrdicstsca nadała :')] perl
W-z- v npffrsm Prr-75t'-n- u i
Slirozjtm
rego" wydaje
się ludziom wn'!?z-- l kem bardzo młodym
złudzenie - ilnie:e cna
na świecie ponad wie-ik- u
Dobroczynny wpływ
chłodzenia żywności
ocen!ł
angelski f Bacon
we za w 1626 z Londy-nu
High gale drób pa-troszony
i yy pełniony lodem
Droga od tego gospodar-kie-g- o
-
czadach wspólnoty e-rwo- tnej
- szafki z
niem chłodniczym bv}a jed- - nak jeszcze dość długa
dzięczamy je
Bacona Pierwszą chło-dziarkę
abserbcyjną skonstru-ował
w 1810 r! Leslie
spreżarkoyyą - yv póź-niej
A powie
sie cuda techniki
zaczetj cd reku 1836
peiszy udany
transpci zamreżonego
Atlantyk miał miejsce
blsko sto lat temu w 1875 r
ocząt! dv o wynalazek stoso-rtCi- K
tylko w wielkim prze-nśl- e spczwcm i chcmicz-ni- p
dcpero ponej zaczęły
lodówki trafać prywat-nych
Jomow
1'cdolne i centralnym o- -
grzebaniem uważanym za je
aen l syirDsi noweczesnego
naeszkama Tymczasem dzia-łało
ono nie tylko juz przed
oną i to pierwszą przed
erą Juz ck 2UU roku
pne Giec a potem i Rzy- -
mianie korzystali z tego
gcdnicnia Bjlo to tzw hpo- -
katiitum - urządzene do cg--
rzcwania powietrznego
w hiiiach starożyt-nej
Greci w rzyniikich ter-mach
i lazenkach pływal-nych
a z i w pomc-z-czenac- h
nhesziialnjch Kana)
odchodzac cJ "'centn-lnego-"
pieca doprowadzał gorące pa -
wietrze wolnej pizeotrze -
tli pod pedłega wspartą na
rzędach filarków w okresie
ponejszym - do prze-wodów
umieszczanych w ścia-nach
W Polsce po raz pierw-szy
take ogrzewanie urucho-miona
na zamku wawelskim
w końcu wieku Nato- -
centralne ogrzewanie i Powiślu
znamy dzisiaj
w perwszej pclowie Kolejnym wydarzeniem by-Aick- u
w ' ła na
- v prowadzono -- e w Anglii
Hyb to cgrzettanie wodne
Pciwsza inetalacje lokalnego
porowego zbudo-- j
wai w 1781 r wynalazca ma '
parowej James Wattl
ncf-ii£-?t 'n-talacj- ai
Płowego inz Ma-g- o sto lat póź-iChE]- £k t Gd
w —
trwały tyłki dwie g Ktcre23 kcrzy-a- my cedzien-d-"n- x
dzicnn'ć Dotcn pirć°ainie neUiele Prz" tym myśląc
od 1926 roku program r?d-- - ° je2° historii klozet
wy w Wrrjzaw e n:dr'nr iplukwanj woda Tymcza
cały dzień Raszyn i sem historia 'o d)uu'a - mieli
jedna z najiln'eszjch won- - bieżąca Wu'ie w ubi':cjach
uz w Pcmpe Rz-- W
rrzecu' irr-twi- e do "-t- a-' mianie by ii inctrzami w sztu- -
radia lodówka
wielu
Kole-jce
juz
pćitor?
c- -
na czas
przechowywania praw-jdepedobn- ie jako pierwszy fikof
prze c r
do y
sposobu znanego już zre-sztą
w p
do urzadze- -
Zaw
trzem rodskem
lorda
John
24 lata
Jack Pcrkins
uych
nueniiast
mięsa
przez
I
do
ale
naszą
udo- -
sto-sowane
czasem
do
także
XIV
powsta- -
u7"r-isn- a
szyny
peiwsza
-- udycje
bjł juz
Innym cudem techniki z
ce budcusnia kmało i ura- -
dzeń sanitarnych n estety
epeka niczego sie
ci-nic- h ne nauczyła w śred-nic-iec- zu
na długie stulecia
higiena znów "wyszła za sto-d:i- ę
Poważny rozwój urzą-dzeń
nastą-pił
dopiero w XIX yieku
zaczęto rozumieć ich znacze-nie
dla zdrowia W Polsce
pierwsze kanały powstały yy
XV wieku ale planovą rozbu-dov-- ę
kanalizacyjnej w
miast? cii podjęto dopiero u
schyłku wieku XIX: w
w 1883 a w Krakowie
w latach 90-tyc- h
wyżej watercloset - od któ-rego
mamy międzynarodowe
WC - odkryty natomiast
na nowo na początku minio-nego
stulecia w Anglii skqcl
powędrował do innych kra-jów
Pcnuze instalacje tego
lypu w Warszaw e założono w
latach 70-tc- h XIX w
W tjm samm czas'e zlck-sanri- cr
Graham Heli w j pró-bował
w Hcstcnie nowy wj-nah7- ek
którego posiadanie
na prywatny użytek dziś
piagnieniem i ambicja każde-go
- telefon Opatentował
swój apaiat-sluchawk- e elek-troakustyczną
będącą jedno-cześnie
mikrofonem w roku
1876 Pierwsze miejskie sieci
telefoniczne powstały w USA
i Wielkiej Brytanii (1878
później również w in- -
mast wodociągów na
jakie
b XVIII
Najwczesnej - 1716 transmisja telefoniczna
pcwalacgbrlzisekyoania ciatne- - picrH przemówienie
jest'
gdy
sieci
Wspomnia-ny
został
jest
--
1880)
'O" Krajau-- n europy w ioo
r przeprowadzono po linii
napowietrznej pierwszą" roz
"icwe na
odległość 300 km nuęcly Pa- -
ryżem a JJrukselą Do pierw-szej
rozmowy miedzy konty-nentalnej
doszło dopiero po
łó latach - zrealizowano ją yv
1927 r międy Anglią a USA
W War-7awi- e skorzystano
po raz pierwszy z nowego wy--
inalazku w stycniu Vi(S r
l Przewody połączyły cukiernię
Semadcniego w Ogrodzie Sas-kim
z Zakadem Optycznym
Pika przy ul Niecałej Nastę-pna
pubhczrą próbą telefonu
było nadanie konceru muzy-ki
rozrywkowej z Ogrodu Sa-skiego
do gmachu zarządu
dana przez inz Henryka Ma-ehal-kie- go
jednego z pionie-rów
nasze) telefonii na reko-rdowa
odległość 30 km:
Zołkwi do Lwowa Podniece-ni
cdbcrcy uslysch naj- -
"Szumią jodły na gór szczy
cę" Przez długi czas szczę-śliwi
posiadacze cudownego
aparatu pryzwyczaieni do o-scbist- ego
kontaktu z rozmów-ca
nie mogli oswoić się z mó-wieniem
do tubki Jedni przy-mykali
podobno oczy aby wy-obrazić
sebie rozmówcę inni
darli Sie znów tak ze można
ich było słyszeć i bez telefo-nu
Inz Machalski miał nato-miast
inną słabostkę: po skoń-czonej
rozmowie kłaniał się z
gracją Ten zabawny yv cza-sach
pionierskich odruch w
dobie ysidectelefonu wcale
me będzie od rzeczy
Najkorzystniej
kupić
lub
sprzedać
za pośrednictwem
"ZWIĄZKOWCA"
sianie Pensylwania iUSA)'b}n rsnnjm nklcm"
następna
kanalizacyjnych
War-szav- ie
międzynarodową