Zwilazkowiec Alliancer, November 06, 1968

              ' Sil
4
J'( 3tf
W jjp
"1
iii
I t F 'Sili
xl
a
l5Sa£2K5£223£g3
]9g
liSlS
m Hm i i
i ii i i
opad - to cna roisKi
mećzna pora — czesi
Lnu to zdanie poety
[Mawiam) się nad jego
trpoliUczną juz wow-- i
azcia poety — uza- -
one bo poza nocą iibio-- -
'non ™l-- n listnnnfl w
th dziejach upamiętni!
I nrpz konfederatów
SL po uprzednim dorę-- C
mu aktu detronizacji
Stanisława Augusta
ktopada 1771 roku) A po--i Li Praai dokonana
Swojska Suworowa (4 li--
Wa 1794 r ii kapitulacja H7v Która nazajutrz
gapiła Wreszcie bitwa pod
SŁn-n- a i_o-i- y luiuouci
=£W i -- „ fnl-łitnTti- lo T-r-w
J2r) KIO''1 IdMJ -- " "
lgnęła o losach Polski ka- -
ifaime
I Masu pokoleń które
Mi)3 najsilniej działały
inobraznię ze wbybinicu
iUCZtlJCn UdiCKU uaujr- -
fittnnadowego powstania:
'$ jmntinpi kieski entuz- -
meknvch dni" jakie na- -
Jj po nocy listopadowej
elał się wielu pokoleniom
e wiele bv za to dały w
rfnie ery llurKi aDy moc
vr takich czasach Matki
iy swe dzieci popuiar- -
ipioseneK ioju i oku juk
Warszawianki: "Oto dziś
i krwi i chwaty" albo
scy święci są piecucny
świętego Saturnina"
ha bowiem pamiętać że
i śv Saturnina przypada
(opada)
fotem przyszły długie na-bw- e
noce i nic się nie dzia- -
albo działy się rzeczy bez- -
aejme smutne az dopiero
1904 rok klęski rosyj- -
Jej na poiacn uaieKiego
Miodu ożywił naaziejc ia
talku listopada tego roku
aportowano usilnie wsrod
fcdziezy nielegalnie ciruKo-b- y
wiersz Gustawa Dani-iskieg-o
pod tytułem: "Lis- -
ad"
}V tym wierszu zaczynają- -
sie od słów "bzaro i
lino" popta żywymi bar
nu kreśli zamieranie przy- -
Bt ażnagle uderzaw akord
mei przypominając stynnc'
sstanie w słowach: ' Ale
l jeden listopad przed la--
ffen wiersz był poszukiwa
li rozchwy tany — do tego
Bonia odpowiadał nowym
aeiom rozbudzonym w
leczeństwie nadziejom
re już od tej pory mimo
cnnosci losu zaniknąć nie
olo 13 listopada 1904 ro
stał się cud Na zew PPS
sy wyległy na plac Grzy- -
tsU aby demonstrować
eciw panowaniu rosyjskie'
w rasce
jł to widok niezanomnia
gdy w Warszawie zahuka- -
i jak by się zdawało przed
-- ciołem Wszystkich Świę- -
grupa czołowa demon'
otow zaopatrzona uprze
o przez partie w broń
iosła gromki okrzyk: "Nie
ny być żołnierzami ca- -
po czym posypały się
f na policie zamierza- -
J odebrać wzniesiony przez
w uKrzei sztandar i na
ncne która cwałowała
►a całą Warszawę dążąc
w z pomocą O niczym
Sn przez cały dzień nie
wodo w Warszawie i na- -
wrogowie klasv robotni- -
j i jej dążeń nie mof?li za- -
c podziw u dla jej bohater- -
rŁ ODOWmflnnn mi nn n
"iasji w nastenriy czwar--
J Deotymy gdzie zbierały
konserwatywne koła lite- -
Ue i rH7lo l-ł-nć i inlim
DrZPriWCłfmił cio rrvłtt
nemu sarkaniu na robo- - % mówiąc: "Gadaicie co fTl ied"ak to niezwy--
wuaicrsiwo rzucać się
t ovmii xivajiii na
-- Słali Tpan nA Ka a
ToŁu": I Deotvma ta In- -
i ostrożna Deotyma na- -
Wiersz na mniń War
y (nie dodając zresztą że
""-- i o Hrs7avid TTihn
:1) wyrażając jej podziw
a najwięcej za to
(e te czapkę mazowiecka
kosisz zuchowato" - l2 cały dzień na placu
lwowskim rozgrywały się
i-no- wite sceny Uczestni- -
i ej większości byli az
innego wieczora oblegani
ipvuncy -- "kto™ honspcniueii:e arnci
z za Dat cm n su-vr-h
S"ach- - To było ich świę- - ''aorałl Oni Intin Hn?-- i !
L !e sił' i przeświadcze-!- ? mora cti- - „„a- - ™
! rosvicl-- i '::„!
V Potędze ówczesnni Euro- -
l&opad 1005 --„n rr„ 1 - - "W iUMl AU
KlZSZe dni " rnn nŁnlVrMlnAnficll Przera7nmr ił-- nrr 1 —-- " Łiai pr 1 Sirnh"rł iKuusit_y_iutyj!
"
ri H Sra Kr M krh pJ tui £& l 1 a ? mt KIM a r '3 Ka vi r Vr v ¥JEł lilii iH ti1 nn fcł fci & Hł u tfl S Rs 13 nł ta bhk Ula Erl tn u (fi u i3 rfojjSTtóa
łHi
--- -"- "STW-raiirai- i
sda j- -i ŁmiAMU JaHM 4 Sni?™ II y h h al H h H#ra Fi Jwffim M%- - im I fel mm I r r I 1 fi ffi $__ $F H raiSL I ii H_IL iwss&a
--- -—- WKOŁSsaźife ił&wJi WdfifiKgU dHr t&EHnsbft 2&AW JB& M Jil J&ilJŁiS I JSIJO JSLHIJLHH JUU1 ftł9EUHtlLJ?J1L WttSSri wag5SałlUja'5SE!Eg
nych Wszystko co żywe w tych pien szych dniach listo- padowych wyszło na ulicę
Wszystko co kryło swe na- dzieje i pragnienia swa chęć
zemsty i odwetu w mrokach
uliczek przedmieścia — wyle- gło na ulice miasta Jest cu- downa nowela Stefana Żerom-sdkniieagcoh
woolnotyśccih pierwszych
Ignacy Daszyński w 1918 r
Pamiętam obraz który wrył
się mnie w pamięć Oto kro-czy
na czele wielkiego ulicz-nego
pochodu szewc przez
całe życie przez los poniewia-ran- y biedny i rozżalony na
swą nędzę Spogląda na ot-warte
okna i przepełnione
balkony i wydaje okrzyki
których na ulicach śródmie-ścia
jak Warszawa Warsza-wa
nikt jeszcze nie usłyszał:
liurzuazja precz! ' A wszy
scy rozumieją ze stało się cos
niezwykłego i że chociażby
przyrzeczone swobody nie
miały być w czyn wprowadzo-ne
już głowy się wyprosto
wały i nikt z powrotem nie
włoży ich pod jarzmo
A lego samego dnia (1 lis
topada) szarża kozaków na
placu Teatralnym na ogrom'
ny tłum w obawie że ten
tłum uwolni wszystkich więź-niów
z ratusza I ieszcze przez
dwa tygodnie pochody i so
cjalistyczne i ogolno-narod- o
we aż wreszcie v tymże kry
tycznym dla Naro
ogłosił Skałon stan wojenny
(12 listopada) i rozpoczęły się
represje
A oto listopad 1906 roku
Ruch już chyli się ku upad-kowi
choć nie wszyscy to
jeszcze dostrzegają bo jakże
się pogodzić z faktem że tyle
wysiłków i tyle bohaterstwa
zbiorowego często nezimien
nego ma iść na marne? Więc
walczy się zaciekle Ale już
rząd rosyjski nauczył się wal
czyć z rewolucją skuteczniej
szą bronią niż szarżami koza
ckimi i karabinami Już dzia'
ła przez prowokatorów pod-minowujący- ch
od wewnątrz
potężną partię I już towa
rzysz zaczyna na towarzysza
spoglądać me jaK na rjraia
jak to' bywało dotychczas lecz
podejrzliwie i z nieufnością
"Coś ty za jeden? Czy wziąłeś
judaszowe srebrniki za zdra-dę?"
I zaroiły się na jesieni
1906 roku więzienia Cele
przepełnione o wiele ponad
normę Biorą już nie tylko
wybitnych działaczy lecz i
masowców Wysyłają ludzi
masowo na Syberię bez sadu
według fachów — dziś 100
krawców jutro — 100 meta-lowców
wziętych na jakimś
zebraniu nielegalnego związ-ku
zawodowego (bo innych
nie było) gdzie czasem o za-gadnieniach
politycznych nic
mówiło się wcale albo bardzo
niewiele "Innych jeszcze
spotkała sroższa niebios ka-ra"
Listopad 1906 roku —
to miesiąc licznych egzekucji
Czesio więzień zamknięty w
10 pawilonie lub w jednym z
pobliskich fortów Cytadeli
budził sie nagle o świcie —
jak mu się zdawało — bez po-wodu
Ale powód był To na-gle
w ciszy nocnej bębny za-warczały
Więzień rozumiał
co to znaczy To za bramą
straceń po odczytaniu skazań-cowi
wyroku oficer kazał "ho-norowemu"
ude-rzyć
w bębny aby zagłuszyć
'skazańca gdyby chciał w
ostatniej chwili wygłosie prze-mówienie
zanim mu potwor-ny
stryczek zarzucą na szyję
I długo słuchając tego dźwię-ku
złowrogiego nie mógł za-snąć
więzień w celi my-śląc
czv i dla niego nadei-dzi- e
cza"s grozy i czy będzie
umiał zachować się z bohater-stwem
czy nie pohańbi sie-bie
i sprawy której służył
wiernie i uczciwie'
Oto listopad tegoż 1906 ro-ku
Rozłam w partii i ci i tam-ci
uważali za smutną koniecz-ność
Tak przynajmniej mo
"ZWIĄZKOWIEC" LISTOPAD (Notónbe) środa 6 - 1968 "y " ' l 'llfsTRiliH
l-- =
'
wili Ale byli i tacy którzy
płakali nad tym gorzkimi łza-mi
bo zdawali sobie sprawę
z tego że 'już nie dolicza się
po tym rozłamie wszystkich
że partia do połowy zmaleje
i że długie lata upłyną za- nim odzyska swa potęge-- z lat
1905-190- 6 Rozłam listopado-wy
1906 roku był prawdzi-wym
podzwonnym wielkiej
rewolucji ludowej i grzebał
na czas jakiś wiarę mas ro-botniczych
i chłopskich w ry- chłe zwycięstwo
Potem ponura noc stołypi-nowski- ej reakcji wreszcie od-rodzenie
duchowe i wojna
światowa I nareszcie listo-pad
1918 roku Pamiętam je-dną
scenę Było to dnia 1 li-stopada
— może zresztą 31
października bo nie pamię-tam
dokładnie daty W tea-trze
warszawskim po pierw-szym
akcie wyszedł dyrektor
z twarzą uroczystą na której
malowało się wzruszenie Od
czyta: publiczności depeszę
której treść brzmiała jak baj- ka z tysiąca i jednej nocy:
"Polskie załogi wojskowe za-jęły
dzisiaj Kraków Przemyśl
i Lwów Miasta te w polskich
rekach" W polskich rękach?
Publiczność zdawała sie nie
rozumieć w pierwszej chwili
co to oznacza i co się stało
Ale po ch"-il- i zabrzmiały en-tuzjastyczne
okrzyki i odśpie-wano
hymn narodowy Otwo-rzyła
się nowa karta dziejów
przynosząca nam Niepodle-głość
A potem za parę dni
Rząd Lubelski i rozbrojenie
okupantów — data historycz-na
11 listopada
Jan Cynarski-Krzesławs- ki
Mraiiest
Manifest rządu lubelskiego
wydany dnia 7 listopada
1'JlB r brzmiał dosłownie:
"Polska Rzeczypospolita
Ludowa — Tymczasowy
Rząd Ludowy
"Manifest do Ludu
Polskiego
"Robotnicy włościanie
i żołnierze Polscy!
"Nad skrwawioną i urnę'
czona ludzkością wschodzi zo
rza pokoju i wolności W gru-zy
walą się rządy kapitalistów
fabrykantów i obszarników
rządy militarnego ucisku
społecznego wyzysku mas
pracujących Wszędzie lud do
chodzi do władzy I nie za
Polski listopadzie świta lepsza dola nad
konwojowi
swej
v?
dem Polskim jeżeli rdzeń i
olbrzymia jego większość —
lud pracujący — nie ujmie
w swe ręce budowy podwalin
życia społecznego i państwo-wego
"Nie może losem Narodu
Polskiego kierować nadal Ra-da
Regencyjna przez obce
wrogie czynniki nam narzu-cona
która swoją ugodową i
reakcyjną polityką oddająca
jednocześnie niemal dykta-torską
w ładę w ręce austria-ckiego
żołdaka Rozwadow-skiego
pcha lud polski ku
przepaści
"Jeśli chcesz zając należne
ci miejsce w rodzinie wol-nych
narodów jeśli chcesz
sam być gospodarzem na swo-jej
własnej ziemi to musisz
sam budować gmach Niepo-dległej
i Zjednoczonej Ludo-wej
Rzeczpospolitej Polskiej
"W przekonaniu ze spro-stasz
temu wielkiemu a świę-temu
zadaniu z polecenia lu-dowych
i socjalistycznych
stronnictw Królestwa i Gali-cji
ogłaszamy się za Tymcza-sowy
Rząd Ludowy Polski i
do chwili zwołania Sejmu li-sta
wodaw czego władzę całko-wicie
i niepodzielnie obejmu-jemy
ślubując sprawować ja
ku dobru i pożytkowi ludu i
państwa polskiego nie cofa-jąc
się jednak przed surowa i
bezwzględną karą wobec tych
którzy nie zechcą uznać w
Polsce władzy Demokracji
Polskiej
"Jako Tymczasowy Rząd
Ludowy Polski postanawiamy
i ogłaszamy poniższe prawo
obowiązujące cały naród pol-ski
od' chwili wydania dekre-tu:
1) Państwo polskie obejmu-jące
sobą wszystkie ziemie
zamieszkałe przez lud polski
z własnym wybrzeżem mor-skim
stanowić ma po wsze
czasv Polską Republikę Ludo-wa
"której pierwszego prezy-denta
obierze Sejm Ustawo-dawczy
2) Rada Regencyjna dzia-łająca
na szkodę narodu pol-skiego
z dniem dzisiejszym z
woli ludu polskiego przesta-je
istnieć
3) W razie gdyby Rada Re
gencyjna oraz rząd przez nią
stworzony tej woli ludu pol-skiego
nie chciały się poddać
ogłoszone będą' za wyjęte
spod prawa Ściganie ujęcie
i oddanie ich w ręce naszych
władz wykonawczych będzie
obowiązkiem każdego obywa-tela
państwa polskiego
"Istniejącemu obecnie w
Warszawie prowizorycznemu
rządowi urzędniczemu rozka
W —-- — _ — — -- ——- wxm —— — — —— — —— — — --~rT-™ ' - vw -- — tje 'W' sw-i- n „ci o :
iwi-wi'- 1 1 1 1 i w #ibii j mmi rw i Wi--w
Odrodzenie Polski
LISTOPAD 1918 R jest nie tylko jedną z najważniej-szych
dat w dziejach Polski ale i — dla kilku pokoleń
— najradośniejsza To miesiąc odzyskania niepodległo-ści
odrodzenia państwa po ponad wiekowym okresie
niewoli
Nie! Niepodległość ani nie wybuchła ani nie była
cudownym darem! Oczywiście akty międzynarodowe
odegrały wielką rolę ale bez uporczywej walki narodu
toczonej przez lata na obszarach wszystkich trzech
zaborów bez nieustannej niemal akcji na całym świe-cie
poszukiwaniu przez wybitnych działaczy "politycz-nych
zrozumienia i pomocy dla sprawy niepodległości
Polski wśród możnych świata a nade wszystko bez
woli narodu do niepodległego samodzielnego bytu
która wyraziła się w walkach rewolucyjnych a następ-nie
otwartej zbrojnej na polach bitewnych wojny świa-towej
— nie byłoby niepodległej Polski nie miałaby
ona tych granic ani tego ustroju w jakich ustabilizo-wała
swój byt w okresie do wybuchu drugiej wojny
światowej
Odrodzenie nie było oczywiście dzieleni ani jed-nego
człowieka ani też jednej partii czy nawet jednego
kierunku politycznego ale zbiorowym całego narodu
Naturalnie byli wybitni przywódcy były grupy bardziej
aktywne bardziej zasłużone
Nie zaprzecza się przemożnej roli poszczególnych
osób na przebieg wypadków na ukształtowanie się ich
w pewnym okresie czasu na pewnym etapie i stąd
pewna klasyfikacja Nie zawsze jednak jest ona obiek-tywna
i ścisła
Ograniczyliśmy się w tym dodatku do okresu for-mowania
się bytu niepodległego Zamieszczamy więc
niektóre dokumenty jak manifest rządu lubelskiego
przemówienie Piłsudskiego na otwarcie Sejmu Ustawo-dawczego
li:t Piłsudskiego do Dmowskiego kartki ze
wspomnień kilku czołowych postaci Uzupelniami to
zwięzłymi opracowaniami powstań śląskich i wielko-polskiego
Barwna relacja gen Jerzego Grobickiego napisana
specjalnie do tego numeru jest znakomitym auten-tycznym
obrazem ówczesnego okresu na obszaracli roz-padającej
się monarchii austriacko-węgierskie- j
jtipJi liMskkp
zujemy niniejszym natych-miast
podporządować si'2 nam
i spravować swe funkcje aź
do chwili otrzymania od nas
bliższych instrukcji W prze-ciwnym
razie będą postawie-ni
w stan oskarżenia przed
Trybunałem Ludowym które-go
skład i kompetencje będą
niebawem ogłoszone
4) Sejm Ustawodawczy zwo-łany
będzie przez nas jeszcze
w roku bieżącym na podsta
wie powszechnego bez roż-- f
nicy płci równego bezpośre-dniego
tajnego i proporcjo-nalnego
głosowania Ordyna-cja
wyborcza będzie ogłoszo-na
w przeciągu najbliższych
kilku dni Czynne i bierne
prawo wyborcze będzie przy
sługiwało każdemu obywatel-owi
i obywatelsce mającym
21 lat skończonych
5) Z dniem dzisieiszym
ogłaszamy w Polsce całkowite
polityczne i obywatelskie rów-nouprawnienie
wszystkich o-bywa- teli
bez różnicy pocho-dzenia
wiary i narodowości
wolność sumienia druku sło
wa zgromadzenia pochodów
zrzeszeń związków zawodo
wych i strajków
6) Wszystkie w Polsce do
nacje i majoraty ogłaszamy
za własność państwowa Dla
przeciwdziałania spek'ijacji
ziemia będą wydane osobne
przepisy
7) Wszystkie lasy zjrćwno
prywatne jak i dawne rządo-we
ogłaszamy za własność
państwową Sprzedaż wyrą-bywanie
lasów bez specjalne-go
dekretu jest wzbronione
8) W przemyśle rzemio-słach
i handlu wprowadzamy
niniejszym 8 godzinny dzień
roboczy
9) Po ukonstytuowaniu się
ostatecznym przystąpimy na-tychmiast
do reorganizacji
na zasadach szczerze demo-kratycznych:
Rad gminnych
Sejmików powiatowych i Sa-morządów
miejskich jak
również do organizowania
po miastach i wsiach milicji
ludowych które by zapewniły
ludności ład i bezpieczeństwo
a posłuch i wykonanie zarzą-dzeń
naszych organów wyko-nawczych
Należyte postawie-nie
sprawy aprowizacji ludno-ści
zapewnienie jej po taniej
cenie artykułów spożywczych
uważamy za jeden z pierw-szych
naszych obowiązków
W tępieniu zbrodniczej spe-kulacji
ukrywaniu zapasów i
w ułatwianiu dostarczania ży-wności
oprzemy się na orga
nizacjach samorządowych i
społecznych
"Na Sejm Ustawodawczy
wniesiemy projektTiaotepują-cyc- h
reform społecznych:
a) przymusowe wywłaszcze-nie
i zniesienie wielkiej i śrej
dniej własności ziemskiej i
oddanie jej w ręce ludu pra-cującego
pod kontrolą pań-stwa
b) upaństwowienie kopalń
salin przemysłu naftowego i
dróg komunikacyjnych oraz
innych działów przemysłu
gdzie sie to da uczynić
c) udział robotników v ad-ministracji
tych zakładów
przemysłowych które nie zo-staną
od razu upaństwowione
d) prawo o ochronie pracy
ubezpieczenie od bezrobocia
chorób i na starość
e) konfiskaty kapitałów
EiHkS
ŁssMaaa
powstałych w czasie wojny ze
zbrodniczej spekulacji artyku-łami
pierwszej potrzeby i do-staw
do wojska
f) wprowadzenie powszech-nego
obowiązkowego i bez-płatnego
świeckiego naucza-nia
szkolnego
"Polaków zamieszkałych
na ziemiach byłego Księstwa
Litewskiego wzywamy aby
w braterskiej zgodzie z naro-dem
litewskim i białoruskim
[dążyli do odbudowania pań
stwa litewskiego w dawnycn
jego historycznych granicach
Polaków zaś ze wschodniej
Galicji i z Ukrainy do poko-jowego
załatwienia kwestii
spornych z narodem ukraiń
skim aż do ostatecznego ich
uregulowania przez miarodaj-ne
czynniki obu narodów
"Ludu polski! Te reformy
polityczne i społeczne które
pragniemy w życie wprowa
dzić są najniezbędniejsze
Bez urzeczywistnienia ich i'oi
ska nigdy nie dźwignie się z
dzisiejszej nędzy bezładu i
upokorzenia
"Urzeczywistnieniu ich na
obszarze całej Polski stoi na
przeszkodzie to iż część jej
jeszcze znajduje się w posia-daniu
rabujących ja i niszczą-cych
wojsk niemieckich Dla-tego
też nie mamy w swym
składzie przedstawicieli ludu
poznańskiego dlatego też
chwilowo nie urzędujemy w
Warszawie stolicy Polski
"Wierzymy że lud niemie-cki
rozkaże swoim wojskom
bezwłocznie opuścić wszystkie
ziemie polskie odda nam naj-lepszych
obywateli z Piłsud-skim
na czele iak również
ieńców wojennych i robotni-ków
więzionych w Niem-czech
"Ale gdyby wojska niemie-ckie
nie ustąpiły dobrowolnie
z całej ziemi polskiej to wez-wiemy
Cię Ludu Polski abyś
z bronią w ręku szedł ją u- -
wolnie od niemieckiego na-jazdu
i jednoczyć w całość
państwowa Dlatego też orga-nizowanie
regularnej armii lu-dowej
uważamy za jedno 7
najważniejszych i nainilniej-szyc- h
naszych zadań Wierzy-my
że młodzież wiejska i ro-botnicza
z radością stanie w
szeregach armii polskiej z
ludu wyszłej i społecznych
praw ludu pracujaceeo bro-niącej
Rządowi Ludowemu
wiernie i całkowicie oddanej
jedynie jego rozkazom podle-głej
Tworzenie tej armii wo-bec
nieobecności Józefa Pił-bUdskie- go
powierzamy iego
zastępcy pułkownikowi I bry-gady
b Legionów Polskich
Rydzowi-Smigłem- u ""Ludu Polski! Wvbiła go-dzina
twego czynu Weź uiel:
kie dzieło wyzwolenia Twej
ziemi przesiąkniętej potem i
krwla Twych oiców praojców
w swe spracowane mocne
dłonie i przekaż następnym
ookoleniom Wielka i Wolna
Zlednoczona Ojczyznę Stan
iak jeden maż do czynu nie
skan wielkiemu dziełu wyzwo-lenia
Polski i pracującego w
niej człowieka ani mienia ani
ofiar ani życia
"Was bratnie narody litew- -
ski białoruski ukraiński cze
ski i słowacki wzywamy ao
zgodnego z nami współżycia
i wzajemnego wspierania się
w wielkim dziele tworzenia
Kajetan Morawski
Ciamowyzwoieme pszy kohcu i wojny światowe]
Rozpoczęta w sierpniu 1914
roku wojna światowa zakoń-czyła
się kapitulacją Niemiec
diiia 11 listopada 1918 roku
Polska rwąca się do niepodle-głości
świadoma że wielki
przełom dziejowy przyniesie
jej wyzwolenie zaczęła zrzu-cać
swe pętaA zanim jeszcze
głównodowodzący wojskami
sprzymierzonymi marszałek
Foch w lasku pod Rethondes
podyktował przedstawicielom
pokonanego marszałka III11-denbur- ga warunki zawiesze-nia
broni Jeden z zaborców
co prawda najwzględniejszy z
nich był już poprzednio osta-tecznie
powalony Próba au-striackiego
cesarza Karola by
swą dziedziczną monarchię
przckstalcić w federację na-rodów
była spóźniona i nie
mogła odwrócić już katastro-fy
Więc abdykował i podczas
gdy rozpadały się Austro-Wę-gr- y
poszedł na wygnanie Ro
syjskie armie rozbite przez
Niemców nie stały już na zie-miach
dawnej Rzeczypospoli-tej
Własna icłi ojczyzna po-grążona
była w chaosie re-wolucji
i wojny 'domowej
Tylko jeszcze pruski żołnierz
butem swym przemierza! na-dal
ulice Warszawy i Pozna-nia
Wilna i Katowic Ale i
on choć trzymany w karbach
nawykiem dyscypliny nasta-wiał
niespokojne ucho ku wie-ściom
z Zachodu
A w Polsce i wśród Pola-ków
rozrzuconycli po różnych
krajach i frontach świata go-towano
się gorączkowo do no-wego
niepodległego bytu Cel
był jeden drogi wiodące do
niego rozmaite i nic zawsze
skoordynowane Ci którzy z
musu wdziali mundur rosyj-ski
i znaleźli się teraz wspo-i'-ró- d
obcych im walk i prze
obrażeń sąsiedniego narodu
poczęli łączyć sie i zbierać
w korpusie Dowbor Muśni
ckiego i korpusie Michaelisa
w dywizji Żeligowskiego 1 od-działach
Czumy Wspólnie i
zbrojnie lub w rozsypce i po
cywilnemu zdążali do własne
go kraju Tam właśnie wespół
z szarymi strzelcami 1 legio-nistami'
Piłsudskiego i z przy-byłym
później z Francji błę-kitnymi
Hallerczykami two
rzyć mieli zrąb nowej polskiej
narodowej armii
W Małopolsce zbliżający się
rozkład Austrii skłonił stron-nictwa
reprezentowane w Ko-le
Polskim w Wiedniu do u-tworz- enia
28 października
tymczasowej władzy zwierz-chniej
pod nazwą "Polskiej
Komisji Likwidacyjnej" Lik-widować
miała komisja tylko
zależność od Austrii — przy-gotowywać
połączenie z resztą
Polski W ślad za Galicją wol-ną
stawała się także ta część
byłego zaboru rosyjskiego
która okupowana była przez
związków wolnych i równych
narodów
'Tymczasowy Rząd Ludo-wej
Republiki Polskiej
"Tomasz Arciszewski Igna-cy
Daszyński Medard Downa-rowic- z
Marian Malinowski
Gabriel Dubiel Jędrzej Mora-czews- ki
Tomasz Nocznicki
Juliusz Poniatowski Edward
Rydz-śmigł- y Wacław Siero-szewski
Błażej Stolarski Sta-nisław
Thugutt Wincenty Wi-tos
Bronisław Zamięcki
Lublin-Krakó- w
wojska austriackie W głów-nym
jej mieście Lublinie
zjechali się przywódcy lewicy
polskiej w dniu 7 listopada
ukonstytuować się jako Tym-czasowy
Rząd Ludowy pod
prezesurą Ignacego Daszyń-skiego
i z Edwardem Hydz-Smigle- m jako ministrem woj-ny
Spodziewali się żewladzę
swą rozciągną stopniowo na
całość ziem polskich lecz za-nim
minął tydzień skłonieni
zostali do zaniechania swego
przedsięwzięcia i do rozwiąza-nia
co dopiero utworzonego
rządu Bo społeczeństwo cale
spoglądało ku historycznej
stolicy kraju ku Warszawie
A w tej Warszawie na zam- -
WmłwM
Ignacy Paderewski
ku wydawał jeszcze rozkazy
niemiecki generał-gubernato- r
Beselcr rozporządzający kil
kudziesięciu tysiącami wojska
i licznym sztabem urzędników
cywilnych Rozkazy jego pa-dały
co prawa coraz częściej
w próżnię Powołana przez
okupantów lecz polska z du-cha
i intencji Rada Regencyj-na
wydala już 7 października
orędzie do narodu głosząc ha-sło
Polski zjednoczonej i nie-podległej
Danym mi było jako pierw-szemu
kierownikowi referatu
niemieckiego w zwanym De-partamentem
Stanu zalążku
polskiego Ministerstwa Spraw
Zagranicznych redagować
tekst depeszy notyfikującej
Rządowi Rzeszy w Berlinie
naszą wolę niepodległości i
zjednoczenia Poczta polowa
okupanta nie śmiała depeszy
tej odrzucić
A 12 października wezwała
Rada Regencyjna oddziały le-gionowe
do przysięgi na wier-ność
ojczyźnie i państwu pol-skiemu
Niespełna w miesiąc po-lem
10 i 11 listopada powiały
otwarcie nad Warszawa sztan-dary
polskie Generał Beselcr
zdał władzę nad wojskami o-kupacyj-nymi
tworzącym się
samorzutnie radom żołnier-skim
Konwoiowany przez
porucznika późniejszego ge-nerała
Stanisława Rostwo-rowskiego
odstawiony został
do granicy pruskiej Wyjeż-dżał
niesławnie nocą w ubra-niu
cywilnym W niedzielę
10 wczesnym rankiem przy-bywał
do stolicy' zwolniony z
twierdzy magdeburskiej Jó-zef
Piłsudski Na dworcu wi-tał
go reecnt Zdzisław Lubo-mirski
Nazajutrz przekazy-wała
Rada Regencyjna twór-cy
i komendantowi Legionów
naczelne dowództwo a w 3
dqi notom c-o- ść władzy i od
7 listopada 1918 r"lpowiedzialność wobec narodu
'ai'iaasa2casaaa
Jako akt końcowy wysłali re-genci
telegram do Kół Pol-skich
w Berlinie i Wiedniu
Brzmiał on: "Warszawa wol-na
Komendant Piłsudski w
stolicy Przyjeżdżajcie two-rzyć
rząd narodowy"
Kto owych dni nie przeżył
w Warszawie ten nie wie co
oznacza radosny szał zwycię-stwem
i wolnością upojonego
narodu Po wszystkich ulicach
rozbiegli się chłopcy z POW
i odbierali umundurowanym
Niemcom broń żołnierze któ-rzy
ją składali bez oporu pu-szczano
wolno Grupy bronią-ce
się czy te na ratuszu czy
w koszaracli zmuszano walką
wręcz do biegłości Nic chęć
zemsty tylko wizja Polski na-reszcie
własnej nareszcie
wolnej uskrzydlała zryw War-szawy
Należałem do trzyosobowej
komisji która odbierała od
okupantów gmachy rządowe
między innymi pałac Saski
gdzie mieściły się biura cywil-nej
administracji generał-gu-bernalorstw- a Na siołach le-żały
rozłożone akta projekty
zarządzeń datowane z tego
samego dnia pisma rozpoczę-to
i urwane w pół zdania Ale
w salach i pokojach nie było
żywej duszy Dopiero w odle-głym
gabinecie odkryliśmy
wszechmocnego jeszcze wczo-raj
szefa administracji eksce-lencję
von Krics'a wraz z
nim grono najbliższych jego
współpracowników Siedzieli
wystraszeni bezradni a
dwóch chłopców warszaw-skich
prawie niedorostków z
wielkimi zdobycznymi karabi-nami
w ręku trzymało przy
nich straż Nic bardziej od
lego widoku nie uprzytomni-ło
nam nagłej i głębokiej za-szłej
w dziejach odmiany
Wśród powszechnego pod- niecenia jakie ogarnęło mia-sto
w skromnym mieszkaniu
przy ulicy Moniuszki rozpo-czynał
pracę swą Józef Pił-sudski
Rada v Regencyjna
przekazała mu zwierzchnią
władzę rząd lubelski podpo-rządkował
mu się i "ogłosił
swe rozwiązanie Tera'z sta?
wały przed nim dwa hajpiI'
nlejszo 'zadania: oczyścić kraj
i stolicę z wojsk obcych i do-prowadzić
do powstania rządu
ogólno-polskicg- o Piłsudski za-raz
pierwszego dnia przyjął
delegacje Soldatenratu i za-pewnił
żołnierzom niemiec-kim
wolny powrót do Rzeszy
pod warunkiem pozostawienia
na miejscu i zdania oddzia-łom
polskim sprzętu wojen-nego
broni 1 amunicji Wa-runki
zostały przyjęte pierw-szy
transport wyruszył po 48
godzinach a zanim minął ty-dzień
ewakuacja była ukoń-czona
Pozostało już tylko
niebawem również uregulo-wana
sprawa ominięcia tery-torium
centralnej Polski
przez armie niemieckie po- wracające z frontu wschodnie-go
i 7 obszarów litewsko-bla-łoruskic- h
Właśnie gdy ostatni Niem-cy
opuszczali okupowane
przez nich przed trzema laty
ziemio powstał w Warszawie
pierwszy rząd niepodległej
Polski pod prezesurą socjali-sty
galicyjskiego lecz Wielko-polanina
z pochodzenia Ję-drzeja
Moraczewskiego Nic
był on wbrew usiłowaniom
Piłsudskiego rządem jedności
narodowej obejmował poza trzema bezpartyjnymi a-chow- cami tylko przedstawi-cieli
ugrupowań lewicowych PPS Wyzwolenia i radykal-nej
inteligencji Nawet ludow-cy
spod znaku Witosa odmó-wili
objęcia zarezerwowanych
dla nich tek Ale jakiekol-wiek
były jego braki stanowił
gabinet Moraczewskiego wido
my znaK 1 symbol odradzają-cej
się państwowości Byłkry-lykowan- y
— nieraz słusznie
był zwalczany — nieraz' 0-st- ro lecz był uznawany i
przez wojsko i przez odzie-dziczone
po Radzie Regencyj-nej
a rozbudowujące się szyb-ko
w całym kraju urzędy U-znaw- ała
go nawet ta liczna
cze£ć społeczeństwa która dą-żyła
do zastąpienia go przez
grono ludzi bardziej doświad-czonych
i reprezentujących
szerszy wachlarz poglądów
politycznych i i-połeczn-ych
Pamiętano zresztą że jest
tymczasowy Głównym zada-niem
jego było rozpisanie
wyborów do Sejmu Ustawo-dawczego
który miał dopiero
ostateczny ustrój Rzeczypos-politej
określić
Wszystkie dekrety- - rządowa
wydawane były z zastrzeże
niem że poddane będą rozpa- - Kfti
irzcmu 1 zaiwicrazemu przez
Sejm Do czasu ukonstytuować
nia się izby sejmowej odpo- -
wiedzialny był przed & R&
Naczelnikiem Państwa Stano--
wisko to objąT 22 listopada
(dokończenie' na str 10)
"i
'E&sr
I 4 V3y ]
i
mm
WJ
gabinet
'fófcffi:
t-Ł- T
m
ih 4ti%
R&M